توسعه نظری نوین در احزاب کمونیست چین و ویتنام

نشست علمی مرکز مطالعات مارکسیسم با محوریت «توسعه نظری نوین در حزب‌های چین و ویتنام و ارتقای جامعه مشترک سرنوشت با اهمیت راهبردی» برگزار شد

وبسایت پژوهش‌های مارکسیسم
هوآنگ شو مین و پان جینه
ترجمه مجله جنوب جهانی

تاریخ انتشار: ۱ تیر ۱۴۰۴

در تاریخ ۲۸ خرداد ۱۴۰۴، دکتر فان ژی‌شائو، رئیس آکادمی علوم اجتماعی ویتنام، به همراه هیئتی عالیرتبه، با سفر به مرکز مطالعات مارکسیسم دانشگاه علوم اجتماعی چین، در یک نشست تخصصی با عنوان «توسعه نظری نوین در دو حزب چین و ویتنام و ارتقای جامعه مشترک سرنوشت با اهمیت راهبردی» به تبادل نظر پرداختند.

این نشست با سخنرانی اصلی دکتر شین شیان‌یانگ، مدیر و پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات مارکسیسم، آغاز شد. مدیریت جلسه را نیز دکتر چن ژی‌گانگ، دبیر کمیسیون نظارتی و معاون مدیر مرکز، بر عهده داشت. در این رویداد، پژوهشگران برجسته‌ای از مرکز مطالعات مارکسیسم، شامل دکتر پان جینه، دکتر هو وِیمین، دکتر ژانگ جیانگانگ و دکتر لیو یان (پژوهشگر ارشد)، به ارائه دیدگاه‌های خود پرداختند.
هیئت ویتنامی شامل دکتر نوئن چون‌کوانگ (رئیس مؤسسه مطالعات آسیا و اقیانوسیه)، دکتر چو وِن‌جون (رئیس مؤسسه جامعه‌شناسی و روان‌شناسی)، دکتر فام یینگ‌جون (معاون اول مؤسسه مطالعات ویتنام و اقتصاد جهانی)، دکتر فام سی‌آن (معاون اداره مالی و مدیریت علمی)، دکتر هوآنگ هوئی‌ینگ (پژوهشگر مؤسسه آسیا و اقیانوسیه) و خانم هان یوئه شوئِرُنگ (مسئول پروژه‌های اداره همکاری‌های بین‌المللی) بود.
در عصر جدید، تحت رهبری راهبردی رهبران عالی‌رتبه دو حزب و دو کشور چین و ویتنام، روابط دوجانبه شاهد پیشرفتی چشمگیر و شتاب‌دار بوده است. به ویژه پس از اعلام «جوامعی با سرنوشت مشترک با اهمیت راهبردی چین و ویتنام» در دسامبر ۲۰۲۳، این روابط وارد مرحله‌ای نوین شد که در آن اعتماد سیاسی عمیق‌تر، همکاری‌های امنیتی مؤثرتر، تعاملات عملی گسترده‌تر، پایه‌های افکار عمومی مستحکم‌تر، هماهنگی‌های چندجانبه منسجم‌تر و مدیریت اختلافات کارآمدتر شده است.

هدف از سفر هیئت آکادمی علوم اجتماعی ویتنام، آشنایی با تازه‌ترین دستاوردهای نظری سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی در عصر نوین و بررسی تحولات و اقدامات جدید در اصلاحات و بازسازی چین بود. این نشست همچنین فرصتی مغتنم بود تا با توجه به نزدیک‌شدن به هفتاد و پنجمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک دو کشور، راهکارهای تعمیق و تقویت «جامعه مشترک سرنوشت» مورد بحث و تبادل نظر قرار گیرد.
در ادامه، پژوهشگران چینی به ارائه سخنرانی‌هایی در موضوعات زیر پرداختند:
«مدرنیته چینی»، «سیاست‌های گمرکی و وضعیت اقتصادی چین»، «اصلاحات شرکت‌های دولتی»، «اندیشه زیست‌محیطی شی جین‌پینگ» و «روابط چین و ویتنام».

نخستین سخنرانی را دکتر شین شیان‌یانگ، مدیر مرکز مطالعات مارکسیسم، با عنوان «شهرنشینی، کلید مدرنیته چینی» ارائه داد. او تأکید کرد که برای فهم دقیق مدرنیته چینی، توجه به روند بی‌سابقه شهرنشینی در این کشور حیاتی است. وی چهار ویژگی شاخص این فرآیند را برشمرد:
نخست، حجم بی‌سابقه جمعیتی: در کمتر از نیم قرن، ۷۶۰ میلیون نفر از مناطق روستایی به شهرها مهاجرت کرده‌اند. این جابه‌جایی عظیم جمعیتی، بدون وقوع بی‌ثباتی اجتماعی و پدیده حاشیه‌نشینی شهری (همچون آنچه در آمریکای لاتین مشاهده می‌شود) صورت گرفته است، که به خودی خود شاهکاری در تاریخ شهرنشینی جهان محسوب می‌شود.
دوم، ابداع الگویی نوین در مدیریت شهری: چین با ابزارهایی مانند «مدیریت شبکه‌ای»، بازآفرینی بافت‌های فرسوده، نوسازی گسترده شهری و احیای زمین‌های کم‌بازده، فراتر از مدل‌های غربیِ مبتنی بر سود سرمایه، تمدنی نو در مدیریت شهری بنیان نهاده است.
سوم، تنظیم رابطه‌ای متعادل میان شهر و روستا: این امر به عنوان یکی از مسائل محوری در ساختار مدرنیته چینی، با موفقیت مدیریت شده است.
چهارم، ایجاد سازوکارهای نهادینه برای ادغام شهر و روستا: این اقدام منجر به شکل‌گیری رابطه‌ای نوین میان صنعت و کشاورزی شده که در آن دو بخش یکدیگر را تقویت کرده، مکمل هم هستند و به سوی شکوفایی و رفاه مشترک گام برمی‌دارند.

دکتر هو وِیمین، پژوهشگر مرکز مطالعات مارکسیسم، تحلیلی جامع از سیاست‌های گمرکی و وضعیت اقتصادی چین ارائه داد. او توضیح داد که اهداف اصلی تعدیل سیاست‌های گمرکی چین، تقویت گشایش خودجوش، پیشبرد نوآوری‌های علمی و فناورانه، توسعه پایدار و تقویت همکاری‌های بین‌المللی است که در مجموع، سطح بالایی از گشایش اقتصادی را به ارمغان می‌آورد. به باور وی، سیاست‌های گمرکی چین که بر مبنای عدالت، آزادی و تسهیل تجارت بنا شده، فضای گسترده‌ای برای رشد اقتصاد جهانی فراهم کرده و مزیت‌های رقابتی جدیدی به کشورهای در حال توسعه می‌بخشد. ویژگی‌های این نظام گمرکی، شامل استقلال از شرایط سیاسی، ثبات بلندمدت و تمرکز بر توسعه اقتصادی مشترک است.

هو وِیمین با اشاره به اختلافات تجاری جاری میان چین و آمریکا، تأکید کرد که این رقابت تأثیری بنیادین بر سیاست «گشایش» چین نخواهد داشت و به احتمال زیاد، این رقابت در بلندمدت ادامه خواهد یافت. او تصریح کرد که چین تسلیم خواسته‌های غیرمنطقی آمریکا نخواهد شد و سرانجام این رقابت تجاری، نه در میز مذاکرات گمرکی، بلکه در شرایط اقتصادی داخلی دو کشور، تحولات بهره‌وری نیروی کار، قدرت رقابت بازار و توانمندی‌های فناوری تعیین خواهد شد.

وی افزود که چین در حال حاضر، شکل‌گیری «نیروی تولیدی نوین و باکیفیت» را به عنوان نقطه‌عطفی برای توسعه کیفی اقتصاد خود در نظر گرفته است. این رویکرد، چهره اقتصاد چین را متحول کرده، جایگاه آن را به عنوان موتور محرک رشد جهانی تقویت می‌کند و نقش آن را در اقتصاد جهانی بیش از پیش گسترش خواهد داد.

دکتر ژانگ جیانگانگ، پژوهشگر مرکز مطالعات مارکسیسم، به بررسی دستاوردها و اولویت‌های اصلاحات در شرکت‌های دولتی در مرحله جدید پرداخت. او دستاوردهای چشمگیر این اصلاحات را در چهار محور اصلی خلاصه کرد:
نخست، تعمیق اصلاحات در مکانیزم عملیاتی بازارمحور شرکت‌های دولتی که پویایی و کارایی آن‌ها را به طرز چشمگیری افزایش داده است.

دوم، بهینه‌سازی ساختار اقتصاد ملی و تخصیص بهینه سرمایه دولتی از طریق ادغام‌های راهبردی و تخصصی.

سوم، بلوغ و استحکام نظام نظارت بر دارایی‌های دولتی با توسعه نهادی و انطباق آن با مزایای رهبری متمرکز و یکپارچه حزب و نظام اقتصاد بازار اجتماعی.

چهارم، افزایش رقابت‌پذیری و عملکرد کلیدی شرکت‌های دولتی، به‌ویژه در سه حوزه: افزایش نقش آن‌ها در پشتیبانی از استراتژی‌های ملی، حرکت به سمت عملیات کاملاً بازارمحور و تسریع در ایجاد شرکت‌های جهانی و پرورش شرکت‌های کوچک، نوآور و تخصصی با کیفیت بالا.

در خصوص اولویت‌های اصلاحات جدید، وی به دو دسته وظیفه «مأموریتی-کارکردی» و «نهادی-ساختاری» اشاره کرد و آن‌ها را در هفت محور تشریح نمود:

۱. تقویت رهبری صنعتی و پیشبرد ساختار صنعتی نوین، با تمرکز بر توسعه صنایع استراتژیک.
۲. ارتقای قدرت نوآوری علمی و فناوری، با استفاده از سیستم نوین «تمام ملت» برای عبور از موانع در فناوری‌های بنیادین و پیشرو.
۳. تقویت پشتیبانی از امنیت و افزایش توانایی توسعه ایمن. ۴. اصلاح عمیق در ساختار شرکت‌های دولتی مدرن، تکمیل سیستم شرکتی چینی با ویژگی‌های خاص و تقویت مدیریت مدرن سازمانی.
۵. ایجاد محیط رقابتی عادلانه، با تأکید بر نقش رهبری‌کننده و پشتیبانی راهبردی اقتصاد دولتی.
۶. تمرکز بر «پنج ارزش» کلیدی: ارزش افزوده، ارزش کارکردی، ارزش اقتصادی افزوده، سهم درآمد و ارزش افزوده صنایع نوین استراتژیک، و ارزش برند.
۷. تسریع در «سه تمرکز» سرمایه دولتی: – به سمت صنایع و حوزه‌هایی که امنیت ملی و سرنوشت اقتصاد را تضمین می‌کنند.
– به سمت خدمات عمومی، قابلیت‌های اضطراری و حوزه‌هایی که مستقیماً بر زندگی مردم تأثیر می‌گذارند.
– به سمت صنایع نوین و استراتژیک آینده‌نگر.
دکتر لیو یان، پژوهشگر ارشد، به تبیین یکی از مفاهیم محوری اندیشه زیست‌محیطی شی جین‌پینگ، یعنی «نظریه دو کوه»، پرداخت. وی تأکید کرد که این نظریه، به عنوان نمادی از عمق علمی و پیشروی این اندیشه، ویژگی‌های برجسته ساختار زیست‌محیطی عصر جدید را نمایان می‌سازد.
در مورد سهم نظری «نظریه دو کوه»، وی سه بعد اصلی را برجسته کرد:
اول، ارائه یک رویکرد توسعه‌ای نوین: محور این نظریه، «تبدیل» است؛ یعنی گسترش مسیرهای ارزش‌آفرینی محصولات زیست‌محیطی و ساختار اقتصادی سبز، کم‌کربن و چرخشی، و تسریع در گذار کامل اقتصاد و جامعه به سمت پایداری.
دوم، ارائه یک دیدگاه نوین نسبت به ثروت و ارزش: این نظریه نه تنها طبیعت را به عنوان پیش‌نیاز و پایه ایجاد ثروت تأیید می‌کند، بلکه معنای چندوجهی آن در تولید ثروت را نیز برجسته می‌سازد.
سوم، ارائه یک دیدگاه تمدنی نوین: نظریه «دو کوه»، دیدگاه مارکسیستی نسبت به تمدن را به شکلی به‌روز و ملموس ارائه می‌دهد. اجرای این نظریه و پیمودن مسیر توسعه‌ای که تولید پیشرفته، زندگی مرفه و محیط زیست سالم را در هم می‌آمیزد، قطعاً به پیشرفت و شکوفایی تمدن بشری منجر خواهد شد.
دکتر پان جینه، پژوهشگر مرکز مطالعات مارکسیسم، با سخنرانی تحت عنوان «رهبری اجماع فکری رهبران دو حزب چین و ویتنام در ساخت جامعه مشترک سرنوشت: فصلی نو»، به تبیین خاستگاه نظری اندیشه دیپلماسی شی جین‌پینگ و به‌ویژه مفهوم «جامعه مشترک سرنوشت بشر» پرداخت و چهار پیشنهاد برای تعمیق جامعه مشترک سرنوشت چین و ویتنام ارائه داد.
او اشاره کرد که اندیشه سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی در عصر جدید، امتدادی از خط مارکسیسم است که با توجه به مقتضیات زمان و واقعیت‌های چین شکل گرفته و می‌توان آن را «مارکسیسم قرن بیست و یکم» دانست. اندیشه دیپلماسی شی جین‌پینگ، به عنوان بخش جدایی‌ناپذیر این اندیشه کلان، در هسته خود بر ضرورت ساخت «جامعه مشترک سرنوشت بشر» تأکید دارد. اصول احترام متقابل، عدالت و همکاری سودمند، چارچوبی نوین برای مدیریت روابط پیچیده بین‌المللی ارائه داده و راهنمایی اساسی برای حرکت چین و ویتنام به سوی «جامعه مشترک سرنوشت با اهمیت راهبردی» است. این راهبرد با هدف مشترک دو حزب و دو کشور برای دستیابی به احیای ملی و شکوفایی در نیمه دوم قرن بیست و یکم همخوانی دارد.
پان جینه تأکید کرد که در گذشته، پایه‌های مستحکمی برای ساخت جامعه مشترک سرنوشت دو کشور بنا شده و نشانه‌هایی از پویایی آن به وضوح مشاهده می‌شود: در حوزه سیاسی، رهبری رؤسای دولت و حزب، اعتماد راهبردی را به طور مداوم تعمیق بخشیده است. در اقتصاد، «هم‌گسیختگی توسعه» (ادغام توسعه) رخ داده و پیوندهای اقتصادی محکم‌تر شده‌اند. در حوزه فرهنگی و انسانی، تبادلات فرهنگی شکوفا شده است. در امنیت و دفاع، سازوکارهای چندسطحی برای ارتباط و هماهنگی ایجاد شده است.
او در ادامه افزود: «برادرانی که به کوه می‌روند، هر کدام تلاش می‌کنند، اما باید یکدیگر را نگهبانی کنند.» او خاطرنشان کرد که پتانسیل همکاری دو کشور هنوز به طور کامل آزاد نشده، اجرای پروژه‌ها به دقت و پایداری بیشتری نیاز دارد، برخی اختلافات نیازمند مدیریت هوشمندانه هستند و تغییرات پیچیده محیط بیرونی، چالش‌های مشترکی را پیش روی دو کشور قرار داده است.
دکتر پان جینه همچنین در این نشست پیشنهاد ویژه‌ای ارائه داد و خواستار تأسیس «مرکز فرهنگ و تبادل فکری چین و ویتنام» توسط دو آکادمی علوم اجتماعی شد تا بستری رسمی برای تقویت همکاری‌های علمی و فرهنگی میان دو کشور فراهم شود.

در بخش بعدی، پژوهشگران ویتنامی نیز سخنرانی‌هایی در مورد چهار موضوع جاری در اصلاحات ویتنام ارائه کردند: «اصلاحات اداری»، «تحول فناوری و نوآوری»، «سیاست‌های جدید اقتصاد خصوصی» و «تقویت همکاری و تبادل علمی با چین».
دکتر فان ژی‌شائو، رئیس آکادمی علوم اجتماعی ویتنام، در سخنرانی خود به مروری کلی بر اصلاحات ساختاری و کوچک‌سازی واحدهای اداری در ویتنام پرداخت. او اشاره کرد که از زمان روی کار آمدن دکتر تُو لین، دبیرکل حزب کمونیست ویتنام، شعار «آغاز عصر نهضت ملی» به عنوان آرمانی ملی در این کشور مطرح شده است. تحت رهبری تُو لین، ویتنام وارد «انقلاب اصلاحاتی» بی‌سابقه‌ای شده است. این اصلاحات از نظر گستردگی، عمق، جدیت، سرعت و تأثیر، بی‌نظیر بوده است؛ به ویژه در اصلاحات ساختاری و کوچک‌سازی واحدهای اداری که مستقیماً به بازتوزیع منافع کلیدی می‌پردازد.
تاکنون، بازسازی سازمان‌های دولتی و حزبی در ویتنام تقریباً به پایان رسیده است: دو دفتر در ساختار حزب حذف شده، سه وزارتخانه در دولت کاهش یافته، سه کمیته در مجلس حذف شده و کمیته مرکزی جوانان و اتحادیه زنان با جبهه میهن ادغام شده‌اند. همچنین، واحدهای اداری استانی از ۶۳ به ۳۴ واحد کاهش یافته، مکانیسم سطح شهرستان حذف شده و تنها دو سطح اداری «استانی» و «روستایی» باقی مانده است. علاوه بر این، بیش از ۱۰ هزار شهرک و روستا به حدود ۳ هزار واحد فشرده شده‌اند.
دکتر فام یینگ‌جون، معاون اول مؤسسه مطالعات ویتنام و اقتصاد جهانی آکادمی علوم اجتماعی ویتنام، به تحولات اخیر در اقتصاد خصوصی ویتنام پرداخت. او گفت: قطعنامه شماره ۶۸ کمیته مرکزی حزب کمونیست ویتنام، اقتصاد خصوصی را «مهم‌ترین نیروی محرکه توسعه اقتصادی» دانسته و هدف‌گذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۰، سهم اقتصاد خصوصی در رشد ملی به ۵۵ تا ۶۰ درصد برسد.
وی هشت مأموریت اصلی را برای دستیابی به این هدف برشمرد:

۱. تغییر نگرش نسبت به اقتصاد خصوصی و قراردادن آن به عنوان نیروی پیشرو توسعه.
۲. انجام اصلاحات ساختاری قوی برای رفع نابرابری در روابط با اقتصاد خصوصی.
۳. تضمین دسترسی عادلانه به منابع در حوزه‌هایی مانند اعتبار، زمین، جذب نیروی انسانی و زیرساخت‌های دیجیتال.
۴. تشویق شرکت‌های خصوصی به مشارکت در نوآوری‌های علمی، دیجیتالی‌سازی و اقتصاد پایدار.
۵. تقویت همکاری میان شرکت‌های خصوصی، دولتی و خارجی برای ایجاد خوشه‌های صنعتی و زنجیره‌های ارزش افزوده بالا.
۶. اعمال سیاست‌های ترجیحی برای شرکت‌های خصوصی با اندازه، توان و مدیریت قوی.
۷. حمایت از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط از طریق آموزش مهارت، مشاوره حقوقی، کمک به تحول دیجیتال و دسترسی به خدمات مالی.
۸. پرورش نیروی انسانی سازمانی مدرن، اخلاق‌مدار، ماهر، با روحیه ملی و مطابق با استانداردهای بین‌المللی.
در پایان، او پیشنهاد داد که شرکت‌های خصوصی چین و ویتنام همکاری‌های خود را عمیق‌تر سازند تا منافع مشترک بیشتری برای هر دو طرف حاصل شود.
دکتر فام سی‌آن، معاون اداره مالی و مدیریت علمی آکادمی علوم اجتماعی ویتنام، در مورد توسعه فناوری، نوآوری و تحول دیجیتال در ویتنام سخن گفت. او اشاره کرد که دولت و حزب ویتنام در این حوزه سیاست‌های پیشرویی اتخاذ کرده‌اند:

۱. معافیت از شهریه یا ارائه بورسیه به دانشجویان رشته‌های هوش مصنوعی و نیمه‌رسانا.
۲. تشویق دانشمندان ویتنامی مقیم خارج برای بازگشت و مشارکت در توسعه کشور.
۳. جذب شرکت‌های فناوری پیشرفته خارجی برای سرمایه‌گذاری در ویتنام.
همچنین، فام سی‌آن سه پیشنهاد برای همکاری با چین ارائه داد:
۱. ارائه بورسیه توسط چین به دانشجویان ویتنامی در رشته‌های هوش مصنوعی، نیمه‌رسانا و اتوماسیون.
۲. تقویت همکاری‌های فناوری از طریق اتصال زنجیره‌های تولید و انجام پروژه‌های مشترک تحقیقاتی.
۳. برگزاری مشترک کنفرانس‌ها و کارگاه‌های بین‌المللی در این حوزه‌ها به منظور تبادل ایده و اجرای اقدامات جدید.

دکتر نوئن چون‌کوانگ، رئیس مؤسسه مطالعات آسیا و اقیانوسیه آکادمی علوم اجتماعی ویتنام، پنج پیشنهاد برای تقویت همکاری و تبادل علمی میان چین و ویتنام مطرح کرد:
۱. بررسی راهکارهای عملی برای اجرای توافقات رهبران ارشد دو کشور.
۲. برگزاری گفتگوهای علمی درباره نظریه‌ها و تجارب دو کشور در مسیر مدرنیته.
۳. تقویت همکاری میان نهادها و مناطق دو کشور، به‌ویژه میان شرکت‌ها، برای انجام فرآوری عمیق، توسعه بازارهای جدید و حل مسئله عدم تعادل تجاری.
۴. همکاری مشترک در حل چالش‌های روابط دوجانبه و گسترش همکاری در حوزه‌های امنیت غیرسنتی مانند تغییرات اقلیمی.
۵. تقویت گفتگو میان مراکز فکری (Think Tanks) دو کشور و ایجاد شرایط مناسب برای تبادل علمی، به منظور حل مسائل حکمرانی و پیشبرد روابط چین و ویتنام.

در پایان این نشست، دو طرف به تبادل هدایا و عکس یادگاری پرداختند. دکتر شین شیان‌یانگ، مدیر مرکز مطالعات مارکسیسم، نسخه ویتنامی کتاب تخصصی خود با عنوان «مدرنیته چینی» را به هیئت ویتنامی اهدا کرد. دکتر فان ژی‌شائو نیز از برگزاری این نشست پربار و کیفی ابراز خشنودی کرده و از سازماندهی دقیق مرکز مطالعات مارکسیسم قدردانی نمود.
این نشست، با وجود کوتاه بودن، بسیار پرثمر و کارآمد بود. پژوهشگران هر دو طرف ابراز امیدواری کردند که در آینده، تبادلات نظری خود را تقویت کنند تا با ارائه اندیشه و دانش علمی، به ساخت «جامعه مشترک سرنوشت چین و ویتنام با اهمیت راهبردی» و پیشبرد سوسیالیسم جهانی یاری رسانند.

(این متن توسط هوآنگ شو مین و پان جینه، دانشگاه علوم اجتماعی چین و مرکز مطالعات مارکسیسم تهیه شده است)

حق تألیف: مرکز مطالعات مارکسیسم آدرس: خیابان جیانگوو نی، شماره ۵، پکن، چین کد پستی: ۱۰۰۷۳۲
​