دروغهای نتانیاهو: از تعارف آب تا ریختن خون
آخرین هنرنمایی بنیامین نتانیاهو در صحنه جهانی، داستانی اخلاقی بود با یک تفاوت: درس این داستان، ریاکاریای بود که با خون نگاشته شده بود.
به قلم محمد اکمل خان
ترجمه مجله جنوب جهانی
در زیر نورافکنهای استودیویی، نخستوزیر اسرائیل خود را منجی مردم ایران معرفی کرد و وعده داد که «جانهای بیشماری» را از چنگال خشکسالی نجات دهد. او با استناد به آمارهای کمآبی ایران، هشدار داد که این بحران میتواند ۵۰ میلیون نفر را آواره کند و سپس «راهحلهای» اسرائیل را برای دشمن دیرینهاش ستود. اما در همان لحظه که سخنان او در امواج میپیچید، تنها هفتاد کیلومتر آنطرفتر، کودکان غزه از تشنگی جان میدادند؛ آبی که به دست همان دولتی قطع شده بود که ادعای نجات بیگانگان را داشت.
زمانی که این کلمات بر زبان رانده میشدند و در فضای مجازی دستبهدست میشدند، کودکان غزه تنها در صورت یافتن قطرهای آب، مجبور به نوشیدن آب شور و آلوده به باکتری بودند. مناطقی از این نوار تحت محاصره، ماهها بود که از آب آشامیدنی سالم محروم بودند. لولههای آب در مناطق بمبارانشده شکسته و زیر آوار مدفون شده بودند. وزارت بهداشت غزه، یونیسف و آنروا اعلام کردند که کمبود آب، همراه با قحطی ناشی از محاصره، طی ماههای اخیر جان دستکم ۳۱۵ نفر را گرفته که بیش از نیمی از آنها زیر پنج سال سن دارند.
این بیرحمی تصادفی نیست، بلکه نتیجه یک سیاست عامدانه است. یوآو گالانت، دو روز پس از سخنان نتانیاهو، طرح محاصره کامل غزه را اینگونه تشریح کرد: «نه برق، نه غذا، نه سوخت؛ همه چیز مسدود است.» اگرچه از آب نام نبرد، اما منظور از آن واضح بود. مقامات اسرائیلی، شرکت آب دولتی «مکوروت» را که روزانه نزدیک به ۱۰ میلیون لیتر آب تأمین میکرد، تعطیل کردند. نتیجه، یک خشکسالی هدفمند و دستساز در یکی از پرجمعیتترین مناطق جهان بود.
بر اساس گزارش OCHA، در دسامبر ۲۰۲۳، میانگین آب موجود برای هر نفر در غزه به کمتر از سه لیتر در روز کاهش یافت که یکپنجم حداقل میزان موردنیاز برای بقا از نظر سازمان جهانی بهداشت (WHO) بود. در مارس ۲۰۲۴، ساکنان شمال غزه روزانه کمتر از یک لیتر آب دریافت میکردند که بیشتر آن هم غیرقابل شرب بود. تا آن زمان، ۶۵ حلقه چاه، سه آبشیرینکن بزرگ و بیش از ۵۰ کیلومتر لوله آب بمباران و تخریب شده بودند. کمبود سوخت نیز ایستگاههای پمپاژ را از کار انداخته بود.
این اقدام، جنایتی آشکار بر اساس قوانین بینالمللی بشردوستانه محسوب میشود. ماده ۵۴ پروتکل الحاقی I کنوانسیونهای ژنو، «حمله، تخریب یا غیرقابل استفاده کردن تأسیساتی که برای بقای غیرنظامیان ضروری هستند» را ممنوع کرده که بهوضوح شامل زیرساختهای آبی میشود. کمیته بینالمللی صلیب سرخ، محروم کردن از آب را جنایت جنگی میداند، بهخصوص اگر با هدف گرسنه نگهداشتن یا آواره کردن غیرنظامیان انجام شود. دیدهبان حقوق بشر در آوریل ۲۰۲۴، در گزارشی با عنوان «ناامید، گرسنه و محاصرهشده» نتیجه گرفت که اسرائیل آب و غذا را به سلاح جنگی تبدیل کرده است. این محاصره باعث شیوع گسترده بیماریها شده که بهطور نامتناسبی جان کودکان و سالمندان را میگیرد. یونیسف این وضعیت را «حکم اعدام قریبالوقوع برای کودکان غزه» توصیف کرده است.
ویرانگرترین آمارها با لیتر سنجیده نمیشوند، بلکه با جان انسانها محاسبه میشوند. ارزیابی یونیسف در مارس ۲۰۲۵، از افزایش ۴۵ درصدی بیماری اسهال در کودکان زیر پنج سال نسبت به دوران پیش از جنگ خبر داد. وزارت بهداشت فلسطین نیز دستکم ۱۲۰ مورد مرگ نوزادان ناشی از کمآبی و بیماریهای مرتبط با آب را در سال اول محاصره ثبت کرده است.
ماجرای غمانگیز مریم، کودک ششساله اهل خانیونس، نمونهای از شرایط وخیم زندگی کودکان در این منطقه است. او در ژانویه ۲۰۲۵، پس از نوشیدن آب آلودهای که در مخزنی روی پشتبام جمع شده بود، جان باخت. مادرش به الجزیره گفت: «تمام شب با دلدرد گریه کرد. صبح روز بعد، دیگر نبود.» در بیت لاهیا، حسن هفتادساله، که از چهار حمله اسرائیل جان سالم به در برده بود، به دلیل تعطیلی دستگاههای دیالیز ناشی از نبود آب استریل، تسلیم نارسایی کلیه شد. پزشکان بیمارستان کمال عدوان گزارش دادند که ۷۰ درصد از جلسات دیالیز در شمال غزه به دلیل عدم توانایی در تأمین آب سالم لغو شده است.
این نخستین بار نیست که از آب بهعنوان سلاح استفاده میشود. در عملیات «لبه محافظ» در سال ۲۰۱۴، حملات اسرائیل بزرگترین تصفیهخانه فاضلاب غزه را ویران کرد که منجر به جاری شدن فاضلاب خام به منابع آب زیرزمینی شد. در سال ۲۰۲۱ نیز، کارخانههای آبشیرینکن با بودجه اتحادیه اروپا بمباران شدند. در هر دو مورد، بازسازی نه به دلیل مشکلات فنی، بلکه به دلیل کنترل اسرائیل بر واردات تجهیزات ضروری متوقف ماند. سازمان آب غزه پیوسته هشدار داده است که حتی پس از پایان جنگ، بازسازی کامل سالها زمان میبرد، مگر آنکه محاصره بهطور کامل برداشته شود. هرگونه سخن از بازسازی، در شرایطی که سوخت، قطعات یدکی و مواد شیمیایی برای تصفیه آب وجود ندارد، بیمعنی است.
پیام نتانیاهو به ایرانیان، با هدف انطباق با نگاه بینالمللی طراحی شده است. اما ریاکاری آن کاملاً آشکار است: غزه، که تنها ۷۰ کیلومتر با تلآویو فاصله دارد، عامدانه از همان فناوریهای صرفهجویی در آبی محروم شده است که اسرائیل در نمایشگاههای بینالمللی به رخ میکشد. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در مورد قتل روزنامهنگاران فلسطینی به دست اسرائیل میگوید: «چنین چیزی نشانه قدرت نیست، بلکه نشانه فروپاشی رژیمی نفرتانگیز است که همبستگی جهانی را از دست میدهد.» نتانیاهو با نشان دادن خود بهعنوان ناجی احتمالی ایران، قصد دارد اتحاد میان ایران و غزه را که سدی در برابر تجاوزات وحشیانه اسرائیل است، درهم شکند و چهره کشورش را در دنیای خارج تطهیر کند.
این سیاست از سوی «جنوب جهانی» محکوم شده است. پاکستان محاصره را به دلیل تاکتیکهایش، جنایت جنگی خوانده است. چین و روسیه از سازمان ملل خواستهاند تا درباره هدف قرار دادن عمدی زیرساختهای آب تحقیق کند و تأکید کردهاند که چنین اقداماتی نقض قوانین بینالمللی بشردوستانه است. این درخواستها در میانه درگیریهایی مطرح میشود که در آن، حملات به تأسیسات حیاتی آب در غزه مستقیماً به جمعیت غیرنظامی آسیب زده است.
حملات هوایی علیه ایران، جنگی زیستمحیطی علیه مردم، و نه سرزمین، تلقی میشود. در مقابل، واشنگتن و پایتختهای اروپایی از اسرائیل حمایت کردهاند. تمام قطعنامههای شورای امنیت برای بازسازی زیرساختهای غزه، با وتوی ایالات متحده بیاثر شده است. کشورهای جهان، بهویژه کشورهای اروپایی که خود تأمینکننده مالی پروژههای آبی فلسطین بودهاند، از محکوم کردن آشکار اسرائیل به خاطر تخریب این پروژهها خودداری کرده و به «گفتگوهای بینتیجه» بسنده کردهاند.
تقریباً ۹۰ درصد فاضلاب در اسرائیل بازیافت میشود که بالاترین میزان در جهان است. این کشور ابداعکننده و توسعهدهنده سیستم آبیاری قطرهای است. نتانیاهو از این آمارها برای نمایش خود بهعنوان منجی بحران آبوهوایی استفاده میکند. با این حال، همین دولت ۲۲ ماه وقت صرف کرده تا تنها آبشیرینکن موجود در غزه را از کار بیندازد و تنها منبع آب زیرزمینی آن را خشک کند. به گفته یک مهندس آواره فلسطینی در بیت حانون: «آنها میخواهند بهعنوان ملتی که کویر را آباد میکند، در یادها بمانند، اما در واقع آمدهاند تا خانه ما را به کویری ویران تبدیل کنند.»
سخنرانیهای تبلیغاتی ممکن است داستان را روایت کنند، اما تصاویری که از غزه به بیرون درز میکند، بسیار ماندگارتر از سخنان نتانیاهو خواهند بود: کودکانی با دبههای خالی، مادرانی که آب شور را میجوشانند، و بخشهای بیمارستانی که به دلیل نبود تجهیزات استریل تعطیل شدهاند. محاصره غزه مستندترین بحران انسانی در دوران اخیر است. شواهد آن در گزارشهای سازمان ملل، تصاویر ماهوارهای و گواهیهای فوت بیمارستانها موجود است. در کتابهای تاریخ نوشته نخواهد شد که نتانیاهو این پیشنهاد را با نیتی خیرخواهانه ارائه کرد، بلکه بهعنوان یک نمایش ریاکارانه ثبت خواهد شد: مردی که دست خود را برای نجات بیگانگان دراز میکند، در حالی که گلوی همسایگانش را میفشارد تا از نوشیدن همان آب محرومشان کند. و در حالی که جهان سرود او را میشنود، نباید قبرهای بینامونشان کودکان غزه را که با لبان تشنه جان دادند، فراموش کند. تنها در این صورت است که میتوان پاسخ داد: «زندگی برای مردم فلسطین نیز.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 