چگونه میتوان امنیت اوکراین را تضمین کرد؟ اختلافات میان رهبران فرانسه و ایتالیا بار دیگر نمایان شد (نوشته: لیو با، خبرنگار «آبزرور»)
ترجمه مجله جنوب جهانی
در آستانه دیدار مجدد روسای جمهور ایالات متحده و اوکراین، رهبران اروپایی تقریباً به صورت دستهجمعی راهی ایالات متحده شدهاند، گویی در صدد اعلام حمایت قاطع از ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، هستند. این در حالی است که هنوز خاطرات صحنههای پر تنش و آشکار میان دو رهبر در کاخ سفید، که حدود شش ماه پیش رخ داد، در اذهان عمومی باقی مانده است.
روزنامه ایتالیایی «کوریره دلا سرا» در این باره نوشت: «هیچکس نمیتواند با قطعیت پیشبینی کند که آیا این دیدارها به پیشرفت ملموسی منجر خواهد شد یا خیر. اما آنچه واضح است، عزم راسخ تمامی طرفها برای اجتناب از تکرار وقایع شش ماه گذشته است.»
در روز ۱۷ اوت، یک روز پیش از عزیمت به آمریکا، رهبران تعدادی از کشورهای اروپایی در نشستی تحت عنوان «ائتلاف داوطلبان» گرد هم آمدند تا مواضع قاره سبز را در قبال بحران اوکراین هماهنگ سازند. با این حال، واقعیت آن است که اختلافات عمیقی در میان کشورهای اروپایی در خصوص نحوه مواجهه با این بحران وجود دارد.
به طور خاص، جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، تأکید کرد که اروپا نباید به صورت علنی به دونالد ترامپ حمله کند، بلکه باید با ایالات متحده در جهت دستیابی به صلح همکاری نماید. در غیر این صورت، این احتمال وجود دارد که آمریکا از اروپا عبور کرده و مستقیماً با روسیه به توافق برسد. در مورد تضمین امنیت اوکراین، ملونی با ایده امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، مبنی بر اعزام مستقیم نیروهای نظامی اروپایی به اوکراین مخالفت کرد و بار دیگر خواستار ارائه تضمینهای امنیتی مشابه ماده ۵ پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به اوکراین از سوی آمریکا و اروپا شد.
«به ترامپ حمله نکنید»
ملونی در این نشست اظهار داشت که در شرایط کنونی، همکاری با تلاشهای رئیسجمهور آمریکا امری ضروری است: «حمله به او همه چیز را خراب میکند»، حتی اگر مواضع ترامپ در قبال ولادیمیر پوتین «از نظر ما ناخوشایند باشد». وی همچنین در مورد محل احتمالی برگزاری نشست سهجانبه، قویاً از رم به عنوان مکان پیشنهادی حمایت کرد، در حالی که مکرون، رئیسجمهور فرانسه، ژنو را ترجیح میداد.
بر اساس گزارش «کوریره دلا سرا»، یکی از محورهای اصلی بحث رهبران در این نشست، نحوه تعامل با رسانهها بود.
کاخ سفید در ابتدا برنامهریزی کرده بود که پس از دیدار ترامپ و زلنسکی، هر دو رهبر به صورت مشترک و در دفتر بیضی، بیانیه کوتاهی صادر کنند. اما ملونی هشدار داد که این روش ممکن است به صحنهای تبدیل شود که در آن ترامپ کاملاً مسلط باشد و زلنسکی و دیگر رهبران یا سکوت کنند یا مواضع متناقضی ارائه دهند که منجر به سردرگمی شود.
در نتیجه، متحدان اروپایی تلاش کردند تا بر ترامپ فشار وارد کنند تا روشی سنتیتر مانند دیدار آلاسکا اتخاذ شود: یعنی هر یک از رهبران پس از گفتوگو، جداگانه بیانیه صادر کنند و به سؤالات رسانهها پاسخ ندهند.
اینکه آیا ترامپ با این پیشنهاد موافقت خواهد کرد یا خیر، هنوز مشخص نیست.
ملونی به سایر رهبران هشدار داد: «در صورت حمله به ترامپ، خطر بسیار بزرگی وجود دارد؛ او ممکن است اعلام کند که اوکراین به صلح علاقهای ندارد و اروپا همکاری نمیکند، و سپس اعلام کند که آمریکا مستقیماً با روسیه توافق خواهد کرد.»
بر اساس این گزارش، چنین نتیجهای فاجعهبار خواهد بود و اروپا کاملاً از فرآیند تصمیمگیری کنار گذاشته خواهد شد. بنابراین، اروپا تنها میتواند گام به گام پیش برود و واکنش نشان دهد.
ملونی در بیانیهای پس از نشست گفت: «این گفتوگوها اهمیت ادامه همکاری با آمریکا برای پایان دادن به مناقشه و دستیابی به صلحی که حاکمیت و امنیت اوکراین را تضمین کند، را مجدداً تأیید کرد. اوکراین باید در هر تصمیمی مشارکت داشته باشد.» وی همچنین افزود: «این نشست لزوم اعمال فشار جمعی بر روسیه و ارائه تضمینهای امنیتی محکم و قابل اعتماد برای اوکراین را تأیید کرد.»
چگونه از اوکراین حفاظت کنیم؟ اختلاف نظر دو رهبر بار دیگر آشکار شد
اختلافات میان ملونی و مکرون در مورد نحوه تأمین امنیت اوکراین نیز بسیار آشکار است.
به گفته افراد نزدیک به ملونی، او به جلساتی که با حضور تعداد زیادی از کشورها اما بدون نتیجه واقعی برگزار میشود، اهمیتی نمیدهد و معتقد است چنین نشستهایی صرفاً برای نمایش رهبری اروپا توسط مکرون ترتیب داده میشود.
موضع کلیدی ملونی این است که به اوکراین تضمینهای امنیتی مشابه ماده ۵ ناتو ارائه شود تا حتی اگر نتواند به طور رسمی به این اتحاد نظامی بپیوندد، باز هم از حمایت جمعی متحدان برخوردار شود.
بر اساس ماده ۵ پیمان آتلانتیک شمالی، هر حملهای به یکی از ۳۲ عضو ناتو، به عنوان حملهای به تمام اعضای آن تلقی میشود.
اما از دیدگاه مکرون، کشورهای اروپایی باید مستقیماً با اعزام نیرو به اوکراین دخالت نظامی کنند.
ملونی این ایده را رد کرد و پرسید: «روسیه ۱.۳ میلیون سرباز دارد، ما چه تعداد نیرو باید اعزام کنیم تا بتوانیم این مأموریت را انجام دهیم؟» او افزود: «اگر یکی از سربازان ما کشته شود، آیا باید بیتفاوت باشیم یا باید پاسخ نظامی دهیم؟ اگر پاسخ نظامی دهیم، ناتو هم باید این کار را انجام دهد. پس چرا مستقیماً ماده ۵ را فعال نکنیم؟»
گزارشها حاکی از آن است که اختلاف طولانیمدتی بین مکرون و ملونی در این زمینه وجود داشته و این فقط یکی از مسائل پیچیده است. مسائل دیگر شامل جایگاه زبان روسی به عنوان زبان رسمی، خواستههای روسیه از نظر قلمروی و شرایط آتشبس میشود.
پس از بیش از دو ساعت بحث در نشست «ائتلاف داوطلبان»، مکرون سخنرانی کرد و مجدداً تأکید کرد که کشورهای عضو این ائتلاف به دنبال برقراری صلحی محکم و پایدار هستند و «هر توافقی که بدون حضور ارتش اوکراین یا با تضعیف ارتش اوکراین شکل بگیرد، صادقانه نخواهد بود.»
«وال استریت ژورنال» در ۱۶ اوت گزارش داد که ترامپ در تماس تلفنی با رهبران اروپایی اعلام کرده است که آماده بررسی ارائه تضمین امنیتی آمریکایی به اوکراین است. این اقدام نشاندهنده تغییر موضع قابل توجهی از سوی ترامپ در این موضوع است.
دو منبع آگاه همچنین اعلام کردند که ترامپ و رهبران اروپایی در مورد پیشنهاد ملونی مبنی بر ارائه تضمین امنیتی مشابه ماده ۵ ناتو به اوکراین نیز گفتوگو کردهاند.
ریچارد ویتکوف، نماینده ویژه ترامپ در امور اوکراین و روسیه، در ۱۷ اوت به شبکه سیانان گفت که در جریان دیدار آلاسکا، ولادیمیر پوتین موافقت کرده است که در یک توافق صلح احتمالی، ارائه تضمین امنیتی قوی توسط آمریکا به اوکراین را بپذیرد.
ویتکوف تأیید کرد که این تضمین امنیتی واقعاً مشابه ماده ۵ ناتو است.
وی گفت: «ما به توافقی رسیدیم که آمریکا و سایر کشورهای اروپایی بتوانند به صورت مؤثر، شرایطی مشابه ماده ۵ را برای تضمین امنیت فراهم کنند.» و افزود: «ما در مورد تضمینهای امنیتی قوی به توافق رسیدیم و فکر میکنم این توافق میتواند بازی را تغییر دهد.»
او بیشتر توضیح داد: «پوتین به وضوح اعلام کرده که عضویت اوکراین در ناتو خط قرمز است. بنابراین ما در این مذاکرات فرض کردیم که این موضوع تغییر نکند، و اینکه اوکراینیها بتوانند این شرط را بپذیرند… در این صورت، ما این امتیاز را به دست آوردیم که آمریکا بتواند حمایتی مشابه ماده ۵ ارائه دهد.»
روسیه تاکنون به این ادعاها پاسخ رسمی نداده است.
یوهان وادهفول، وزیر امور خارجه آلمان، در جریان سفر به ژاپن در ۱۸ اوت، با احتیاط در مورد امکان اعزام نیروهای نظامی آلمان به اوکراین صحبت کرد.
او گفت که دولت آلمان هنوز با هیچ یک از کشورهای اروپایی در مورد چنین اعزامی توافقی نکرده است. وی در گفتوگو با خبرنگاران پیش از دیدار ترامپ و زلنسکی در واشنگتن گفت: «ما در آغاز یک فرآیند دشوار قرار داریم.»
وادهفول تأکید کرد که آلمان باید به اوکراین در ارائه تضمینهای امنیتی قوی کمک کند، اما اینکه آیا نیروی نظامی اعزام خواهد شد هنوز مشخص نیست. او گفت: «باید واقعاً برای این موضوع مذاکره کرد.»
وی اشاره کرد که نیروهای مسلح آلمان قبلاً اعلام کردهاند که تمرکز آنها بر ایجاد یک یگان آمادهبهکار در لتونی است و تصمیمگیری در مورد اعزام بیشتر به وزیر دفاع، بورکهارد پیستوریوس، بستگی دارد.
نماینده اوکراینی ناامید: ترامپ بیشتر به مصالحه دادن اوکراین توجه دارد
مقامات بریتانیایی اعلام کردند که رهبران اروپایی قصد دارند از این اجلاس آمریکا و اوکراین برای جزئیات بخشیدن به تضمینهای امنیتی مشابه ماده ۵ ناتو استفاده کنند.
با این حال، منابع آگاه اظهار داشتند که انتظار نمیرود در ۱۸ اوت توافقی امضا شود، بلکه این فعالیت دیپلماتیک فشرده را به عنوان «گامی به سوی» صلح نهایی میبینند.
در همین حال، زلنسکی صبح روز ۱۸ اوت با کیث کلوگ، نماینده ویژه آمریکا در امور اوکراین، دیدار کرد. زلنسکی گفت که قرار است در ساعات بعدی روز با ترامپ و دیگر رهبران اروپایی جلسهای «بسیار مهم» داشته باشد.
زلنسکی گفت: «فقط با قدرت میتوان روسیه را به سمت صلح وادار کرد و رئیسجمهور ترامپ چنین قدرتی دارد. ما باید همه اقدامات درست را برای رقم خوردن صلح انجام دهیم.»
مایک روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در ۱۷ اوت اعلام کرد که آمریکا در نهایت به دنبال دستیابی به «توافق صلحی است که بتواند واقعاً مناقشه را پایان دهد». او گفت که در دیدار روسای جمهور آمریکا و روسیه، «شکافهایی احتمالی» پدید آمده است، اما جزئیات آن تا دیدار ۱۸ اوت با زلنسکی و رهبران اروپایی مورد بحث قرار خواهد گرفت تا «اختلافات را کاهش داده» و در نهایت زلنسکی و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، را به دیدار روبرو برساند.
در شب ۱۷ اوت، ترامپ در پلتفرم شبکه اجتماعی خود به نام «ترو سشِل» نوشت: «رئیسجمهور اوکراین، زلنسکی، اگر بخواهد، میتواند تقریباً بلافاصله جنگ با روسیه را پایان دهد، یا انتخاب کند که ادامه دهد — فکر نکنید که میتوانید کریمه را که در دوره اوباما از دست دادید پس بگیرید، و هرگز اجازه ندهید اوکراین به ناتو بپیوندد. برخی چیزها هرگز تغییر نخواهند کرد!»
ترامپ دوباره تأکید کرد: «فردا روز مهمی در کاخ سفید خواهد بود، تاکنون هرگز به این میزان رهبران اروپایی در یک زمان به اینجا نیامدهاند.»
با این حال، به نظر میرسد که علاقه مردم اوکراین به این موضوع چندان زیاد نیست.
اینا سوف، عضو پارلمان اوکراین، در ۱۸ اوت به شبکه سیانان گفت که به نظر میرسد اجلاس روسای جمهور آمریکا و اوکراین بیشتر به این موضوع توجه دارد که اوکراین چه امتیازاتی باید بدهد تا اینکه به بررسی گزینههای دستیابی به «صلح واقعی» بپردازد.
او گفت: «با توجه به آنچه تاکنون شنیدهایم، مباحثات در مورد این است که چگونه جنگ را متوقف کنیم؟ تمام اقدامات نظامی را فوراً متوقف کنیم. و چه نوع مصالحهای با پوتین میتوانیم داشته باشیم؟» او معتقد است که بحث باید چارچوبی متفاوت داشته باشد، مثلاً تمرکز بر کمک نظامی به اوکراین، تا «بتواند پاسخ نظامی دهد… این میتوانست یکی از گزینهها باشد، اما ظاهراً در حال حاضر این موضوع روی میز مذاکره نیست.»
او افزود: «این چیزی نیست که رئیسجمهور ترامپ تمایل داشته باشد ارائه دهد، بنابراین بحثها در حال حاضر بر امتیازاتی میچرخد که اوکراین باید انجام دهد.»
او اشاره کرد که یکی از امتیازات واقعبینانهای که اوکراین مایل است انجام دهد، تثبیت جبهههای فعلی درگیری و «به طور واقعی پذیرش آنها» است تا به توقف آتش کمک شود. «سپس میتوانیم در مورد یک توافق صلح بلندمدت صحبت کنیم و تضمینهای امنیتی از غرب دریافت کنیم.»
او گفت که بحث در مورد تضمینهای امنیتی بدون این تضمینها «برای ما بیمعنی است.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 