ناظر چین، رنو جینگ
ترجمه مجله جنوب جهانی
هفته گذشته، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، اعلام کرد که مسکو از ارائه ضمانتهای امنیتی قدرتمند به اوکراین حمایت میکند و احتمال میدهد که کشورهای عضو شورای امنیت سازمان ملل، از جمله کشورهای غربی و چین، این ضمانتها را ارائه دهند. اما در واکنش به این پیشنهاد، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، با ادعای اینکه چین «نتوانست جلوی جنگ را بگیرد»، گفت: «ما به چین به عنوان ضامن امنیتی نیازی نداریم.»
در پاسخ به این اظهارات، وزارت امور خارجه چین در تاریخ ۲۲ اوت (۳۱ مرداد) اعلام کرد که موضع پکن در قبال بحران اوکراین همیشه شفاف و عادلانه بوده و همه طرفها از این موضوع آگاه هستند. این وزارتخانه افزود: «ما معتقدیم که همه طرفها باید با تکیه بر مفهوم امنیت مشترک، جامع، تعاونی و پایدار، به دنبال راهحل سیاسی برای بحران اوکراین باشند. چین آماده است تا در این زمینه نقشی سازنده ایفا کند.»
بر اساس گزارش خبرگزاری بلاروس در همان روز، الکساندر لوکاشنکو، رئیسجمهور بلاروس، در مصاحبهای با رسانههای بینالمللی در مینسک به اظهارات زلنسکی اشاره کرد و انتقاد کرد که سخنان او «بیفکر» و «بسیار عجولانه» بوده است.
لوکاشنکو با لحنی تند گفت: «او طوری حرف میزند که انگار چین وظیفه داشته وارد عمل شود و جلوی جنگ را بگیرد! مسئولیت جلوگیری از جنگ بر عهده خود آنها بود.»
او همچنین افزود: «یک نکته باید روشن شود: دستیابی به صلحی پایدار در هر منطقهای از جهان، بدون مشارکت و ضمانتهای چین به عنوان یکی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل، بسیار دشوار خواهد بود. زلنسکی باید پیش از حرف زدن، سه بار فکر کند و اینقدر بیملاحظه نباشد.»
زمانی که از لوکاشنکو پرسیده شد که آیا بلاروس ممکن است به عنوان «ضامن امنیتی» اوکراین ایفای نقش کند، او پاسخ داد: «به طور معمول، وقتی صحبت از ضامنهای امنیتی میشود، ابتدا قدرتهای بزرگ مانند آمریکا و چین به عنوان اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل به ذهن میآیند. همچنین کشورهای اصلی اروپایی که عضو شورا نیستند، و گاهی حتی از بلاروس نیز نام برده میشود.»
او ادامه داد: «اما وقتی این ایده به صورت خصوصی به من مطرح شد، نمیتوانستم نپرسم که آیا ارائه چنین ضمانت امنیتی به یک کشور دیگر، واقعاً در راستای منافع ما است؟»
لوکاشنکو تصریح کرد که بلاروس قطعاً میتواند در وضعیت اوکراین دخالت کند، «اما ما برای این کار عجلهای نداریم.»
از دیدگاه او، اولویت اصلی بلاروس در حال حاضر این است که به همراه روسیه اقداماتی را انجام دهد تا از تبدیل شدن اوکراین به «پایگاه پرتاب حمله» علیه دو کشور در آینده جلوگیری کند. این نگرانی به ویژه در شرایطی که کشورهای اروپایی به دنبال ایفای نقش ضامن امنیتی در کنار آمریکا هستند و بحث اعزام نیرو به اوکراین مطرح شده است، اهمیت پیدا میکند.
تحلیلگران، اظهارات زلنسکی را «بیمنطق و ناعادلانه» دانستند
بنا بر گزارش خبرگزاری روسی تاس در تاریخ ۲۲ اوت (۳۱ مرداد)، چندین کارشناس و تحلیلگر از اظهارات زلنسکی انتقاد کردند و آن را «هم بیمنطق و هم ناعادلانه» دانستند.
وانگ نانسن، معاون و مدیر مرکز مطالعات استراتژیک بینالمللی شانگهای، خاطرنشان کرد که چین در سه سال گذشته از اوکراین محصولات کشاورزی وارد کرده، کمکهای بشردوستانه ارائه داده و نماینده ویژهای برای میانجیگری و پیشبرد مذاکرات صلح فرستاده است.
او گفت: «اظهارات زلنسکی به وضوح صادقانه نیست.» وی معتقد است که زلنسکی نتوانسته روابط خوبی با همسایگان خود برقرار کند و به همین دلیل اوکراین به مرکز درگیری بین غرب و روسیه تبدیل شده و به «ابزار دست غرب» تبدیل شده است. وانگ افزود که «او اکنون باید به کار کردن برای منافع دیگران ادامه دهد.»
سون چی، مدیر اجرایی مرکز مطالعات روسیه و آسیای میانه در آکادمی علوم اجتماعی شانگهای، نیز به رسانههای روسی گفت که زلنسکی نمیتواند نقش مهم چین را به عنوان یک قدرت بزرگ در میانجیگری برای حل مناقشه روسیه و اوکراین نادیده بگیرد. اما او فقط بر روی ارسال تسلیحات و مهمات توسط کشورهای ناتو به اوکراین تمرکز دارد که باعث تشدید درگیری میشود، و ۱۲ اصل مهمی را که چین در «موضع چین در قبال حل سیاسی بحران اوکراین» مطرح کرده، نادیده میگیرد.
او تأکید کرد که چین همواره بر موضع ثابت خود مبنی بر حل اختلافات از طریق مذاکره و راههای سیاسی پایبند بوده است. سون چی افزود: «به نظر من، زلنسکی هنوز به طور کامل عواقب نهایی مسیری را که غرب پیش گرفته، درک نکرده است.»
سون چی در ادامه گفت که چین به نقش خود به عنوان «میانجی برای حل و فصل سیاسی» ادامه خواهد داد و هیچ طرفی را به انجام اقدام خاصی مجبور نخواهد کرد. او تصریح کرد: «همه طرفها دولتهای مستقل هستند و چین مانند آمریکا از این کشورها نمیخواهد که به تعهدات خاصی عمل کنند.»
وانگ شیائوکوان، محقق در مؤسسه مطالعات روسیه، اروپای شرقی و آسیای میانه در آکادمی علوم اجتماعی چین، نیز اظهار داشت که چین علاوه بر ارائه پیشنهادهای مشخص برای حل مناقشه اوکراین، تلاشهای زیادی برای حل این بحران انجام داده است.
او تأکید کرد: «چین فقط به بیانیههای شفاهی اکتفا نکرده، بلکه به صورت سیستماتیک برای کمک به حل مسئله عمل کرده است.»
پیش از این، اولگ کارپوویچ، معاون رئیس آکادمی دیپلماتیک روسیه، در مصاحبهای با رسانههای روسی گفته بود که پیشنهاد وزیر خارجه روسیه برای ضمانت امنیتی، عملیتر و واقعبینانهتر است. او تأکید کرد که محتوای اصلی ضمانتهای امنیتی هنوز باید با پنج عضو دائم شورای امنیت مذاکره شود و «مشارکت چین در این فرآیند حیاتی و ضروری است.»
با این حال، دیمیتری اوفیتسروف-برسکی، استادیار در مؤسسه اقتصاد جهانی و روابط بینالملل آکادمی علوم روسیه، معتقد است که غرب ممکن است هرگز نقش چین را به عنوان ضامن امنیتی نپذیرد، چرا که از نفوذ روزافزون پکن در سیاست جهانی نگران است.
او همچنین اشاره کرد که روسیه در حال تلاش برای دستیابی به یک توافق صلح است تا بحران اوکراین به طور کامل حل شود و از وقوع دوباره درگیری جلوگیری شود. او در پایان افزود: «ایجاد یک ساختار امنیتی محکم به زمان نیاز دارد و روسیه برای مذاکرات بلندمدت در این زمینه آماده است.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 