ترجمه مجله جنوب جهانی
این دوشنبه (بیست و پنجم)، ارتش اشغالگر صهیونیستی بیمارستان ناصر در خان یونس، غزه را دو بار بمباران کرد. طبق ادعای مقامات نظامی اسرائیل، این حمله به منظور نابود کردن یک «دوربین نظارتی» حماس که بر روی سقف مرکز درمانی نصب شده بود، انجام شد. پیامد این حمله، شهادت بیست غیرنظامی بود، از جمله امدادگرانی که در حال کمک به مجروحان بمباران اول بودند و پنج روزنامهنگار که برای پوشش خبری در آنجا حضور داشتند.
خان یونس – پیکر بیجان روآ ماشی، دختر دو و نیم ساله، روی تخت بیمارستان ناصر در غزه آرمیده بود. دستها و قفسه سینهاش به پوست و استخوان تبدیل شده بود و چشمانش در صورت نحیفش گود افتاده بودند. پزشکان تأیید کردند که او هیچ بیماری زمینهای نداشته و در طول ماهها که خانوادهاش برای پیدا کردن غذا تقلا میکردند، تحلیل رفته بود.
خانواده او عکسی از جسد روآ در بیمارستان را به آسوشیتدپرس نشان دادند که توسط پزشکی که پیکر او را معاینه کرده بود، تأیید شد. چند روز پس از مرگ او، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به رسانههای محلی گفت: «قحطی وجود ندارد. قحطی نبوده است. کمبود بوده است و قطعاً سیاستی برای ایجاد قحطی وجود ندارد.»
نتانیاهو در مواجهه با انتقادات بینالمللی، اتهامات را رد و ادعا کرد گزارشهای مربوط به قحطی، «دروغهایی» است که حماس آنها را ترویج میکند.
با این حال، سخنگوی سازمان ملل متحد، استفان دوجاریک، این هفته هشدار داد که سطح گرسنگی و سوءتغذیه در غزه از زمان آغاز جنگ به بالاترین حد خود رسیده است.
سازمان ملل گزارش داد که در ماه ژوئیه، نزدیک به ۱۲ هزار کودک زیر پنج سال از سوءتغذیه شدید رنج میبردند، از جمله بیش از ۲۵۰۰ نفر که در معرض سوءتغذیه حاد بودند که خطرناکترین سطح آن است. سازمان جهانی بهداشت (WHO) هشدار داد که آمارها احتمالاً دستکم گرفته شدهاند.
در دو هفته گذشته، اسرائیل اجازه ورود حدوداً سه برابر بیشتر از مقداری که از اواخر ماه مه وارد میشد، مواد غذایی داده است. این اقدام پس از دو ماه و نیم ممنوعیت کامل ورود غذا، دارو و سایر اقلام ضروری صورت گرفت که به ادعای اسرائیل، با هدف اعمال فشار بر حماس برای آزادی گروگانهای اسیر شده در حمله تلافیجویانه سال ۲۰۲۳ که به این وحشیگری بیسابقه انجامید، صورت گرفت. این جریان جدید کمکها باعث شده تا بخشی از جمعیت به غذای بیشتری دسترسی پیدا کنند و برخی قیمتها در بازار کاهش یابد، هرچند همچنان بسیار بالاتر از قیمتهای پیش از جنگ و برای بسیاری غیرقابل دسترس است.
الکس دوال، مدیر بنیاد صلح جهانی در دانشگاه تافتس، با بیش از ۴۰ سال سابقه در زمینه قحطی و کمکهای بشردوستانه، هشدار داد که دسترسی بهتر به غذا میتواند به بخش بزرگی از جمعیت غزه کمک کند، اما «برای کودکان دچار سوءتغذیه شدید مؤثر نخواهد بود.»
هنگامی که فردی دچار سوءتغذیه شدید است، ریزمغذیهای حیاتی در بدنش تحلیل رفته و عملکردهای بدن مختل میشود. تغذیه فوری چنین فردی میتواند منجر به آسیبی به نام «سندرم تغذیه مجدد» شود که ممکن است تشنج، کما یا حتی مرگ را به دنبال داشته باشد. پیش از هر چیز، باید ریزمغذیها با مکملها و شیر درمانی در بیمارستان جبران شوند.
دوال گفت: «ما در مورد هزاران کودکی صحبت میکنیم که برای بقا نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارند. اگر این رویکرد افزایش عرضه غذا دو ماه پیش اتخاذ میشد، احتمالاً بسیاری از این کودکان به این وضعیت نمیرسیدند.»
علاوه بر این، هرگونه بهبود وضعیت با حمله جدید اسرائیل که توسط نتانیاهو اعلام شده است، در معرض تهدید قرار دارد. هدف از این حمله، تسخیر شهر غزه و اردوگاههای چادری است که بخش بزرگی از جمعیت در آنجا متمرکز شدهاند. سازمان ملل و نهادهای امدادی هشدار میدهند که این اقدام موج جدیدی از آوارگی را به دنبال خواهد داشت و رساندن غذا را بسیار دشوارتر خواهد کرد.
بیماریهای زمینهای
وزارت بهداشت غزه گزارش داده است که از اول ژوئیه، ۴۲ کودک و ۱۲۹ بزرگسال به دلیل سوءتغذیه جان خود را از دست دادهاند و در مجموع ۱۰۶ کودک از زمان آغاز جنگ به همین دلیل فوت کردهاند. این سازمان متشکل از متخصصان پزشکی است و آمار آن توسط سازمان ملل و سایر کارشناسان معتبر شناخته میشود.
در مقابل، ارتش اسرائیل مدعی شد که برخی از کودکان فوتشده بیماریهای قبلی داشتهاند و مرگ آنها «با وضعیت تغذیهایشان بیارتباط بوده است». آنها تأکید کردند که بررسی کارشناسانشان نشان میدهد «هیچ علامتی از یک پدیده گسترده سوءتغذیه» در غزه وجود ندارد.
در یک کنفرانس مطبوعاتی، نتانیاهو در برابر تصویری با شعار «کودکان گرسنه جعلی» و عکسهای کودکان استخوانی با بیماریهای زمینهای ظاهر شد. او حماس را متهم کرد که گروگانهای اسرائیلی را که هنوز در اسارت هستند، از گرسنگی میکشد و بار دیگر تکرار کرد که دولت فلسطینی مقادیر زیادی از کمکها را منحرف کرده است، ادعایی که سازمان ملل آن را رد میکند.
پزشکان در غزه اذعان دارند که برخی از افراد فوتشده یا گرسنه، از بیماریهای مزمن مانند فلج مغزی، راشیتیسم (نرمی استخوان) یا اختلالات ژنتیکی رنج میبرند که آنها را در برابر سوءتغذیه آسیبپذیرتر میکند. اما آنها تأکید میکنند که این بیماریها در صورت دریافت تغذیه و درمان مناسب، قابل کنترل هستند.
دکتر یاسر ابوغالی، رئیس بخش کودکان بیمارستان ناصر، اظهار داشت: «کمبود فزاینده غذا باعث تسریع وخامت حال این بیماران شده است.» او افزود: «سوءتغذیه عامل اصلی مرگ آنها بوده است.»
به گفته پزشکان، از ۱۳ کودک دچار سوءتغذیه شدید که آسوشیتدپرس از اواخر ژوئیه مستند کرده، تنها پنج نفر از آنها، از جمله سه نفر که فوت کردند، دارای بیماری زمینهای بودند.
ابوغالی در کنار پیکر جمال النجار، کودک پنجسالهای که سهشنبه به دلیل سوءتغذیه جان باخت و با راشیتیسم (که بر متابولیسم ویتامینها تأثیر میگذارد و استخوانها را ضعیف میکند) به دنیا آمده بود، صحبت کرد.
در ماههای اخیر، وزن این کودک از ۱۶ کیلوگرم به ۷ کیلوگرم کاهش یافته بود. پدرش، فادی النجار، با صورتی که از گرسنگی تکیده بود، از وضعیت رو به وخامت پسرش گفت.
وقتی از او در مورد ادعای نتانیاهو مبنی بر عدم وجود قحطی در غزه پرسیده شد، به قفسه سینه برجسته پسرش اشاره کرد و گفت: «البته که قحطی وجود دارد. آیا سینه یک کودک پنجساله باید اینگونه باشد؟»
پوست و استخوان
دکتر احمد الفرا، مدیر بخش کودکان بیمارستان ناصر، گفت که این مرکز روزانه بین ۱۰ تا ۲۰ کودک با سوءتغذیه شدید را پذیرش میکند و این رقم همچنان رو به افزایش است.
روز یکشنبه، شَمّ قدیح، دختر دو سالهای، از درد در تخت بیمارستان خود اشک میریخت. دستها، پاها و دندههایش استخوانی شده و شکمش ورم کرده بود.
الفرا گفت: «او تمام چربی و عضلات خود را از دست داده است.» وزن این دختر تنها ۴ کیلوگرم بود، که یک سوم وزن نرمال برای سن او است.
پزشکان مشکوک هستند که شمّ به یک بیماری ژنتیکی نادر به نام گلیکوژنوزیس مبتلا است که نحوه استفاده و ذخیره گلیکوژن (نوعی قند) توسط بدن را مختل میکند و میتواند بر رشد عضلات و استخوانها تأثیر بگذارد. اما آنها نمیتوانند این آزمایشها را در غزه انجام دهند.
به طور معمول، این وضعیت را میتوان با یک رژیم غذایی غنی از کربوهیدرات کنترل کرد.
خانواده او یک سال پیش درخواست تخلیه پزشکی داده بودند و به فهرست هزاران نفری پیوستند که سازمان جهانی بهداشت (WHO) آنها را نیازمند درمان فوری در خارج از کشور میداند. اسرائیل ماهها این تخلیهها را به حداقل رساند یا به طور کامل متوقف کرد. اما در ماه اوت، شروع به صدور مجوزهای بیشتری کرد، هرچند به گفته سازمان ملل، تنها ۶۰ نفر توانستند از غزه خارج شوند.
مجوز خروج شمّ از غزه سرانجام این هفته صادر شد و او روز چهارشنبه برای درمان به بیمارستانی در ایتالیا منتقل شد.
یک دختر در چادر خانوادگیاش جان باخت
به گفته پزشکان، روآ یکی از چهار دختری بود که در طول کمی بیش از دو هفته به دلیل سوءتغذیه به بیمارستان ناصر آورده شدند.
فاطمه ماشی، مادر روآ، گفت که سال گذشته متوجه شد دخترش در حال کاهش وزن است، اما فکر کرد به دلیل دندان درآوردن است. در ماه اکتبر او را به بیمارستان ناصر برد، جایی که سوءتغذیه شدید او تأیید شد.
در آن زمان، در ماههای پایانی سال ۲۰۲۴، اسرائیل ورود کمکها را به حداقل رسانده بود.
این خانواده نیز چندین بار به دلیل عملیات نظامی اسرائیل آواره شده بودند. ماشی توضیح داد که هر بار جابهجایی، درمان روآ را مختل میکرد، زیرا یافتن مرکزی برای دریافت مکملهای تغذیهای برایشان زمانبر بود. خانوادهاش روزی یک وعده غذا (اغلب نودل آبپز) میخوردند، اما «هر چیزی که او میخورد، هیچ تغییری در بدنش ایجاد نمیکرد.»
دو هفته پیش، به اردوگاههای مواسی در سواحل جنوبی غزه نقل مکان کردند. وضعیت روآ به سرعت رو به وخامت گذاشت.
ماشی روز جمعه، یک روز پس از مرگ دخترش، در چادر خانوادگیشان تعریف کرد: «میتوانستم بفهمم که تنها دو یا سه روز دیگر زنده میماند.»
ماشی و همسرش، امین، با گونهها و چشمان فرورفته، تکیده به نظر میرسیدند. پنج فرزند دیگرشان، از جمله نوزادی که امسال به دنیا آمده، لاغر بودند، اما به اندازه روآ تحلیل نرفته بودند.
دوال اشاره کرد که در دوران قحطی، غیرعادی نیست که یکی از اعضای خانواده بسیار بدتر از بقیه به نظر برسد. او توضیح داد: «اغلب اوقات، یک کودک ۱۸ ماهه یا دو ساله است که آسیبپذیرتر است»، در حالی که خواهر و برادران بزرگتر معمولاً «مقاومتر» هستند.
اما هر عاملی میتواند باعث یک بحران سوءتغذیه در یک کودک کوچک شود: یک عفونت، مشکلات پس از از شیر گرفتن، یا حتی یک مشکل جزئی.
«یک مشکل بسیار کوچک میتواند آنها را به مرز مرگ سوق دهد.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 