بیتفاوتی بیسابقهٔ آمریکا به زلزلهٔ افغانستان؛ کمکها هنوز نرسیدهاند
برگردان از نوشتهٔ روان جیاچی،
وبسایت ناظر چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
در ۳۱ اوت، زمینلرزهای به بزرگی ۶ ریشتر در شرق افغانستان و نزدیک مرز پاکستان رخ داد. کانون این زلزله که تنها ۸ کیلومتر عمق داشت، در ۲۷ کیلومتری شمال شرقی جلالآباد، مرکز استان ننگرهار بود. به دلیل عمق کم و وقوع در مناطق کوهستانی، این زلزله خسارات گستردهای برجای گذاشت.
بر اساس گزارش جمعیت هلال احمر افغانستان در ۴ سپتامبر، این فاجعه به مرگبارترین زلزلهٔ دهههای اخیر در این کشور تبدیل شده است، با ۲۲۰۵ کشته و ۳۶۴۰ مجروح. پس از وقوع حادثه، دولت طالبان از جامعهٔ جهانی درخواست کمکهای بیشتر برای امدادرسانی کرد.
رویترز در ۶ سپتامبر به نقل از دو مقام سابق آمریکایی و یک منبع آگاه گزارش داد که نزدیک به یک هفته از زلزله گذشته، اما آمریکا هنوز هیچ اقدام رسمی برای تأیید کمکهای اضطراری انجام نداده و مشخص نیست که آیا قصد کمک به افغانستان را دارد یا خیر.
این دو مقام سابق، که از کارکنان آژانس بینالمللی توسعهٔ آمریکا (USAID) بودند و سهشنبهٔ همان هفته این آژانس رسماً تعطیل شد، گفتند تا پایان روز جمعه، وزارت خارجهٔ آمریکا هنوز «بیانیهٔ نیازهای انساندوستانه» را صادر نکرده است. این بیانیه معمولاً ۲۴ ساعت پس از بلایای بزرگ صادر میشود و چراغ سبز آغاز کمکهای اضطراری آمریکاست.
یک منبع دیگر، که به دلیل ترس از اقدامات تلافیجویانه نخواست نامش فاش شود، افزود که مقامات وزارت خارجهٔ آمریکا کمک به افغانستان را بررسی کردهاند. یکی از مقامات سابق نیز تأیید کرد که کاخ سفید این موضوع را در دستور کار قرار داده، اما در نهایت تصمیم گرفته که سیاست «قطع کامل کمکهای انساندوستانه به افغانستان» را تغییر ندهد.
پیش از این، آمریکا بزرگترین کمککنندهٔ بینالمللی به افغانستان بود. این کشور پس از ۲۰ سال جنگ، در سال ۲۰۲۱ به شکلی پر هرج و مرج از افغانستان خارج شد و طالبان کنترل کابل را دوباره در دست گرفتند.
اما در آوریل امسال، دولت ترامپ تقریباً تمام کمکهای خود به افغانستان به ارزش ۵۶۲ میلیون دلار را قطع کرد. این تصمیم پس از آن گرفته شد که یک نهاد نظارتی آمریکایی گزارشی منتشر کرد که نشان میداد سازمانهای انساندوستانهٔ دریافتکنندهٔ کمکهای آمریکا، ۱۰.۹ میلیون دلار را به عنوان مالیات، عوارض و تعرفهٔ گمرکی به طالبان پرداختهاند.
در طول این یک هفته، تنها اقدام وزارت خارجهٔ آمریکا در حوزهٔ آسیای جنوبی و مرکزی، انتشار یک پیام تسلیت کوتاه در حساب کاربری خود در شبکهٔ X بود. سخنگوی وزارت خارجه در پاسخ به پرسش دربارهٔ احتمال ارائهٔ کمکهای اضطراری به افغانستان، فقط گفت: «در حال حاضر اطلاعات بیشتری برای اعلام وجود ندارد.»
یک مقام کاخ سفید در توجیه این سیاست گفت که ترامپ این تصمیم را برای جلوگیری از رسیدن کمکهای آمریکا به دست طالبان اتخاذ کرده، «بهویژه در شرایطی که طالبان هنوز شهروندان آمریکایی را به شکل غیرقانونی بازداشت کردهاند.»
این منابع هشدار دادند که سکوت واشنگتن در برابر این فاجعهٔ مرگبار، نشاندهندهٔ از دست دادن جایگاه رهبری جهانی آمریکا در امدادرسانی بشردوستانه است، جایگاهی که پس از دههها فعالیت، اکنون با کاهش شدید کمکهای خارجی و تعطیلی نهادهای اصلی امدادرسانی آمریکا، به کلی متزلزل شده است.
پنجم سپتامبر، درهٔ دِواگور در استان کونر افغانستان؛ مردم آسیبدیده در حال دریافت کمکهای امدادی توزیعشده توسط شبکهٔ توسعهٔ آقاخان (AKDN). عکس: ویژوال چاینا.
رویترز همچنین اشاره کرده که درخواست سازمانهای انساندوستانه نیز با موانعی روبهرو شده است.
گزارشها حاکی است که دولت ترامپ هنوز به درخواست «کمیتهٔ بینالمللی کمکهای اضطراری» (IRC) پاسخ نداده است. این سازمان پس از زلزلهٔ اولیه، درخواست مجوز برای انتقال تجهیزات پزشکی به ارزش ۱۰۵ هزار دلار را ارائه کرد که بودجهٔ آن از طریق آمریکا تأمین شده بود.
کلی رازوک، معاون سیاستگذاری و حمایت IRC که قبلاً در شورای امنیت ملی دولت بایدن خدمت کرده، گفت این محموله شامل گوشی پزشکی، لوازم اولیهٔ پزشکی، برانکارد و سایر تجهیزات حیاتی است. اما IRC برای انتقال آن به افغانستان نیازمند مجوز واشنگتن است.
رازوک میگوید: «این محموله هنوز در انبارها مانده است. در تمام سالهای کاریام، هرگز شاهد چنین بیتفاوتیای از سوی آمریکا در قبال چنین بحرانی نبودهام.»
مقامات سازمان ملل: کاهش کمکهای آمریکا عملیات امداد را مختل کرده است
برای افغانستان، کمکهای خارجی همواره شریان حیاتی برای تأمین نیازهای اولیهٔ مردم بوده است. اما اکنون این شریان تحت فشارهای متعددی قرار دارد: از یک سو، تحریمهای اعمالشده علیه برخی از رهبران افغانستان عملکرد بخش بانکی را مختل کرده و آمریکا دهها میلیارد دلار از داراییهای بانک مرکزی افغانستان را مسدود کرده است؛ از سوی دیگر، میزان کمکهای انساندوستانه به افغانستان در سال جاری به ۷۶۷ میلیون دلار کاهش یافته که در مقایسه با ۳.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲، افت چشمگیری محسوب میشود.
مقامات انساندوستانهٔ سازمان ملل به رویترز گفتند که کاهش کمکهای آمریکا، منابع مالی بینالمللی را به شدت کاهش داده و عملیات امدادرسانی در مناطق زلزلهزدهٔ افغانستان را به طور جدی مختل کرده است. دهها درمانگاه در این مناطق تعطیل شدهاند و بالگردهایی که پیشتر برای انتقال تیمهای پزشکی و کمکهای ضروری به روستاهای دورافتاده استفاده میشدند، به دلیل کاهش بودجه در اوایل سال جاری از کار افتادهاند.
سازمان ملل تخمین میزند که نیمی از جمعیت افغانستان اکنون به کمکهای انساندوستانهٔ فوری نیاز دارند. دادههای سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد که در استانهای ننگرهار و کونر — که بیشترین آسیب را دیدهاند — ۴۴ درمانگاه که به بیش از ۳۶۳ هزار نفر خدمات ارائه میدادند، به دلیل کاهش کمکهای آمریکا در سال جاری تعطیل یا خدماتشان متوقف شده است.
کیت کری، معاون دفتر هماهنگی امور انساندوستانهٔ سازمان ملل در افغانستان، گفت: «کاهش بودجه در سال جاری تأثیر شدیدی بر اجرای عملیات امداد گذاشته است. تعداد کارکنان ما در منطقه نیز در مقایسه با شش ماه پیش به طرز چشمگیری کاهش یافته است.»
شرین ابراهیم، مدیر منطقهای IRC در افغانستان، نیز گفت که کاهش منابع مالی، پیشرفت عملیات امدادرسانی در این بحران را کند کرده و او نگران فشار مضاعفی است که این فاجعه بر کل نظام کمکرسانی انساندوستانه در افغانستان وارد خواهد کرد.
تام فلچر، مسئول امور کمکرسانی سازمان ملل، نیز گفت که زلزلهٔ افغانستان «بار دیگر هزینههای سنگین کاهش منابع مالی برای فعالیتهای حیاتی انساندوستانه را آشکار کرده است.»
او در بیانیهای در روز چهارشنبه افزود: «کاهش گستردهٔ بودجه باعث شده خدمات پزشکی و تغذیهای اساسی که میلیونها نفر به آنها وابستهاند، متوقف شوند؛ هواپیماهای امدادی که تنها راه ارتباطی جوامع دورافتاده بودند، از کار افتادهاند؛ و سازمانهای امدادی نیز مجبور به کاهش دامنهٔ فعالیت خود شدهاند.»
در روز جمعه، استفان رودریگز، نمایندهٔ برنامهٔ توسعهٔ سازمان ملل در افغانستان، به خبرنگاران گفت: «علاوه بر تلفات انسانی، شاهد تخریب زیرساختهای اساسی و از بین رفتن معیشت مردم هستیم.»
او افزود که با وجود کمکهای مالی، کالا و خدماتی که کشورهای مختلف ارائه کردهاند، «میزان کمکهای فعلی به هیچ وجه برای پاسخگویی به نیازهای موجود کافی نیست.»
کمکهای بینالمللی
در شرایطی که اوضاع همچنان وخیم بود، شب ۴ سپتامبر زلزلهٔ دیگری به بزرگی ۵.۶ ریشتر در شرق افغانستان رخ داد. کانون این زلزله در ۳۶ کیلومتری جنوب غربی اسعدآباد، مرکز استان کونر، و در عمق ۱۰ کیلومتری زمین بود و لرزش آن در کابل نیز احساس شد.
از زمان وقوع زلزله، کشورهای زیادی به سرعت به کمک افغانستان شتافتند. بریتانیا یک میلیون پوند کمک اضطراری اعلام کرد که توسط صندوق جمعیت سازمان ملل و کمیتهٔ بینالمللی صلیب سرخ به خانوادههای آسیبدیده خواهد رسید. کمیسیون اروپا نیز اعلام کرد ۱.۱۶ میلیون دلار کمک انساندوستانهٔ فوری به همراه چادر، لباس، لوازم پزشکی و سایر اقلام ضروری ارسال خواهد کرد.
س. جیشانکار، وزیر امور خارجهٔ هند، گفت که هند ۱۰۰۰ چادر به کابل و ۱۵ تن مواد غذایی به منطقهٔ کونر فرستاده و کمکهای بیشتری نیز در راه است. امارات، پاکستان و ایران نیز متعهد به ارائهٔ کمک شدهاند.
در این میان، چین در طول هفتهٔ گذشته چندین مرحله کمکهای انساندوستانه ارسال کرده است.
در ۱ سپتامبر، سخنگوی وزارت خارجهٔ چین، گو جیاکون، گفت: «چین با نگرانی و دقت، پیامدهای زلزلهٔ استان کونر در شرق افغانستان را که منجر به تلفات سنگین شده، دنبال میکند. ما به درگذشتگان تسلیت میگوییم و با خانوادههای آنان و مجروحان همدردی میکنیم. ما معتقدیم مردم افغانستان با رهبری دولت خود قادر خواهند بود بر پیامدهای این فاجعه فائق آیند و زندگیشان را بازسازی کنند. چین نیز آماده است تا در چارچوب نیازهای افغانستان، کمکهای امدادی را در حد توان خود ارائه دهد.»
روز بعد (۲ سپتامبر)، بائو شوهِوی، کاردار سفارت چین در افغانستان، با علام، رئیس ادارهٔ مدیریت بلایای افغانستان، دیدار کرد و مبلغ ۳۵۰ هزار یوان چینی را که توسط سفارت، شرکتهای چینی در افغانستان و انجمن هموطنان چینی جمعآوری شده بود، به او تحویل داد تا به مردم مناطق آسیبدیده کمک شود.
در ۴ سپتامبر، لی مینگ، سخنگوی ادارهٔ همکاری بینالمللی توسعهٔ چین، اعلام کرد: «در پاسخ به درخواست افغانستان، دولت چین تصمیم گرفته ۵۰ میلیون یوان کمک انساندوستانهٔ فوری به این کشور اختصاص دهد که شامل چادر، پتو، مواد غذایی و سایر کالاهای ضروری برای مناطق زلزلهزده است.»
در ۵ سپتامبر، بائو شوهِوی با دیلاوار، رئیس جمعیت هلال احمر افغانستان، دیدار کرد و مبلغ ۲۰۰ هزار دلار کمک نقدی فوری را که توسط صلیب سرخ چین به هلال احمر افغانستان اهدا شده بود، به او تحویل داد تا در عملیات امدادرسانی مورد استفاده قرار گیرد.
علام، رئیس ادارهٔ مدیریت بلایا، گفت: «چین اولین کشوری بود که به افغانستان کمک کرد. دولت و مردم افغانستان صمیمانه این دوستی مردم چین را به یاد خواهند داشت و تمام کمکهای دریافتی را به شکلی شفاف و کامل در عملیات امداد و بازسازی به کار خواهند بست.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 