به گزارش «ناظر»، دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، روز ۱۰ سپتامبر به وقت محلی اعلام کرد که در جریان حملات هوایی گسترده روسیه به اوکراین در همان روز، ۱۹ «شیء ناشناس» وارد حریم هوایی لهستان شدهاند و نیروهای ارتش این کشور چند پهپاد تهدیدآمیز را سرنگون کردهاند. توسک، روسیه را به «نقض حریم هوایی لهستان» متهم کرده و این اقدام را «تحریکی بیسابقه» توصیف کرده است.
سخنگوی دولت لهستان نیز تأیید کرد که ناتو به درخواست ورشو، رایزنیهایی را بر اساس ماده ۴ پیمان آتلانتیک شمالی آغاز کرده است.
موضع روسیه
وزارت دفاع روسیه در واکنش اعلام کرد که در جریان حملات هوایی به اوکراین، هیچ برنامهای برای هدف قرار دادن نقاطی در داخل لهستان وجود نداشته و مسکو آماده گفتوگو با ورشو در این زمینه است.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، نیز تأکید کرد که روسیه هیچ درخواستی برای تماس از سوی لهستان دریافت نکرده و در عین حال، اتهام «تحریک عمدی» را رد کرد.
جزئیات حمله و نقض حریم هوایی
به گزارش رویترز، توسک گفته است که ارتش لهستان در مدت هفت ساعت، ۱۹ مورد نقض حریم هوایی را شناسایی کرده و چند پهپاد روسی «تهدیدآمیز مستقیم» را ساقط کرده است. او افزود که بخش قابلتوجهی از این پهپادها از خاک بلاروس وارد لهستان شدهاند.
توسک اعلام کرد که وی دبیرکل ناتو، مارک روتّه، را در جریان وضعیت و اقدامات لهستان قرار داده و خواستار فعالسازی ماده ۴ ناتو شده است. بر اساس این ماده، هرگاه یکی از اعضای ناتو احساس کند که تمامیت ارضی، استقلال سیاسی یا امنیت ملیاش تهدید میشود، اعضا موظفاند برای بررسی شرایط و تصمیمگیری درباره اقدامات مشترک، به رایزنی بپردازند.
واکنشهای داخلی لهستان
توسک در سخنرانی خود در پارلمان لهستان این حادثه را «خطرناکترین وضعیت برای کشور از زمان جنگ جهانی دوم» توصیف کرد اما تأکید داشت که هیچ دلیلی برای باور به آغاز قریبالوقوع یک جنگ وجود ندارد.
وزارت امور خارجه لهستان نیز کاردار سفارت روسیه در ورشو را احضار و یادداشت اعتراضی را به وی تحویل داد. رادوسلاو سیکورسکی، وزیر خارجه لهستان، گفت که روسیه باید توضیح دهد و پاسخگوی این حوادث باشد.
موضع ناتو و کشورهای اروپایی
سخنگوی دولت لهستان تأیید کرد که ناتو بر اساس ماده ۴، رایزنیهای اضطراری را آغاز کرده است. به گزارش آسوشیتدپرس، ماده ۴ به ناتو اجازه میدهد درباره تهدیدات امنیتی گفتوگو کند، اما به معنای اقدام نظامی فوری بر اساس ماده ۵ نیست.
این نخستین باری است که لهستان پس از آغاز جنگ اوکراین، از داراییهای هوایی خود برای مقابله مستقیم با پهپادهای روسی استفاده میکند. به گزارش بیبیسی، این حادثه همچنین اولین درگیری مستقیم یک کشور عضو ناتو با تجهیزات روسی در حریم هوایی خود از سال ۲۰۲۲ محسوب میشود.
واکنش مارک روتّه و ناتو
مارک روتّه، دبیرکل ناتو، نقض حریم هوایی لهستان را «کاملاً بیپروا و خطرناک» توصیف کرد و تأکید نمود:
> «پیام من به ولادیمیر پوتین روشن است؛ درگیری در اوکراین را متوقف کنید، از نقض حریم هوایی متحدان ما دست بردارید. ما آمادهایم، هوشیار میمانیم و از هر وجب خاک ناتو دفاع خواهیم کرد.»
یک منبع ناتو نیز به رویترز گفت که این ائتلاف این حادثه را حمله مستقیم تلقی نمیکند. رادارهای سیستم دفاع هوایی «پاتریوت» پهپادها را شناسایی کردهاند، اما با آنها درگیر نشدهاند.
حمایت کشورهای غربی
چندین کشور عضو ناتو به سرعت حمایت خود از لهستان را اعلام کردند:
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه: «ورود پهپادهای روسی به حریم هوایی لهستان غیرقابلقبول است.»
پتر فیالا، نخستوزیر جمهوری چک: «این حادثه آزمونی جدی برای توان دفاعی ناتو است و باور اینکه این فقط یک اشتباه بوده، دشوار است.»
کیر استارمر، نخستوزیر بریتانیا: روسیه را به «اقدامات بیپروا» متهم کرد و این حادثه را «عمیقاً نگرانکننده» دانست.
بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، در پارلمان فدرال اعلام کرد که آلمان از فعالسازی ماده ۴ حمایت میکند.
اورسولا فوندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا، خواستار افزایش کمکهای نظامی به اوکراین شد.
کایا کالاس، مسئول جدید سیاست خارجی اتحادیه اروپا (جانشین جوزپ بورل از دسامبر ۲۰۲۴)، این حادثه را «جدیترین نقض حریم هوایی اروپا از زمان تشدید جنگ اوکراین» توصیف کرد و گفت شواهدی وجود دارد که این اقدام میتواند عمدی بوده باشد.
واکنش اوکراین و ایالات متحده
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، از کشورهای اروپایی خواست در برابر روسیه واکنش نشان دهند و نوشت:
«این حادثه یک سابقه فوقالعاده خطرناک برای اروپا است. واکنش قاطع و هماهنگ میتواند مانع گسترش جنگ شود. روسیه باید عواقب اقدامات خود را احساس کند.»
در آمریکا، مقامات کاخ سفید اعلام کردند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در همان شب با آندری دودا، رئیسجمهور لهستان، تلفنی گفتوگو خواهد کرد.
واکنش بلاروس
پاول موراویکو، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح بلاروس، اعلام کرد که برخی پهپادها به دلیل اختلالات الکترونیکی از مسیر خارج شده و وارد حریم هوایی بلاروس یا لهستان شدهاند. او تأکید کرد که بلاروس این اطلاعات را به موقع در اختیار ورشو قرار داده و همین موضوع به لهستان کمک کرده تا مکانیسمهای اضطراری دفاعی خود را فعال کند.
وزارت دفاع روسیه مجدداً تأکید کرده که پهپادهای استفادهشده در حملات به اوکراین حداکثر بردی کمتر از ۷۰۰ کیلومتر دارند و بنابراین احتمال ورود آنها به عمق خاک لهستان منتفی است.
آندری اورداش، کاردار روسیه در ورشو، گفت که مقامات لهستان هیچ مدرکی مبنی بر روسی بودن پهپادهای ساقطشده ارائه نکردهاند.
پسکوف نیز گفت:
«اتحادیه اروپا و ناتو هر روز روسیه را به تحریک متهم میکنند، اما در اغلب موارد حتی هیچ سند و مدرکی ارائه نمیدهند.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 