وین (آسوشیتدپرس) ـ ایران روز پنجشنبه در آخرین لحظات، پیشنویس قطعنامهای را که همراه با چین، روسیه و چند کشور دیگر برای رأیگیری در نشست سالانه اعضای آژانس بینالمللی انرژی اتمی ارائه کرده بود و موضوع آن منع حملات به تأسیسات هستهای بود، از دستور کار خارج کرد.
به گفته دیپلماتهای غربی که خواستند نامشان فاش نشود، ایالات متحده در پشت پرده بهطور گسترده لابی کرده بود تا این قطعنامه به تصویب نرسد. آمریکا هشدار داده بود که در صورت تصویب این قطعنامه و محدود شدن اختیارات اسرائیل در آژانس، احتمال کاهش سهم مالی خود از بودجه آژانس بینالمللی انرژی اتمی را بررسی خواهد کرد.
در سال ۱۹۸۱، ارائه کمکهای فنی آژانس به اسرائیل پس از حمله این کشور به یک رآکتور هستهای در عراق به حالت تعلیق درآمد. آن حمله در همان زمان بهشدت در قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل، کنفرانس عمومی و همچنین هیئت حکام آژانس محکوم شد.
پسگرفتن پیشنویس قطعنامه از سوی ایران در شرایطی صورت گرفت که متحدان آمریکا روند بازاعمال تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را به دلیل برنامه هستهای این کشور آغاز کردهاند.
رضا نجفی، سفیر ایران در سازمان ملل، روز پنجشنبه در نشست عمومی آژانس با اعلام این خبر گفت: «با هدایت روحیه حسن نیت و مشارکت سازنده، و بنا به درخواست چندین کشور عضو، تصمیم گرفتیم بررسی این پیشنویس را به کنفرانس سال آینده موکول کنیم.»
این عقبنشینی در حالی است که اسرائیل در ماه ژوئن تأسیسات هستهای و نظامی ایران را هدف قرار داد و اعلام کرد اجازه نخواهد داد تهران به ساخت تسلیحات اتمی نزدیک شود. ایالات متحده نیز از ۲۲ ژوئن وارد جنگ شده و سه مرکز هستهای ایران را بمباران کرد. ایران همواره بر ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای خود تأکید کرده است.
متن پیشنویس ایران شامل بندی بود که «شدیداً محکوم میکرد» حملات «عمدی و غیرقانونی» ماه ژوئن ۲۰۲۵ علیه تأسیسات هستهای جمهوری اسلامی و آن را «نقض آشکار حقوق بینالملل» میدانست. این پیشنویس همچنین تصریح میکرد که «تمامی کشورها باید از هرگونه حمله یا تهدید به حمله علیه تأسیسات هستهای صلحآمیز دیگر کشورها خودداری کنند.»
نجفی خاطرنشان کرد که هدف ایران و کشورهای همپیشنهاددهنده ـ شامل کوبا، نیکاراگوئه، ونزوئلا، بلاروس و زیمبابوه ـ «هرگز ایجاد شکاف میان کشورهای عضو نبوده است.» او افزود: «در موضوعی با این درجه از اهمیت و حساسیت، ضروری است که کنفرانس عمومی پیامی یکپارچه و روشن صادر کند.» نجفی همچنین تأکید کرد: «ما قویاً معتقدیم که صدای این نهاد نباید زیر فشار ارعاب و اعمال نفوذ سیاسی یکی از متجاوزان مخدوش شود.»
محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، نیز ابتدای همین هفته در نشست عمومی آژانس گفته بود انتظار دارد کشورهای عضو «اقدامات مقتضی در پاسخ به این حملات غیرقانونی علیه تأسیسات هستهای اتخاذ کنند.» او تهدیدها و فشارهای سیاسی اخیر آمریکا، از جمله اعمال نفوذ در بودجه آژانس، را مایه نگرانی جدی توصیف کرد.
هوارد سالومون، کاردار آمریکا و نماینده دائم این کشور در سازمانهای بینالمللی مستقر در وین، در واکنش به متن پیشنویس ایران گفت این طرح «تصویری بسیار نادرست از وقایع اخیر ارائه میدهد، حقوق بینالملل را تحریف میکند و مفاد اساسنامه آژانس و اسناد مصوب کنفرانس عمومی و سازمان ملل را خارج از بافتار نقل کرده و نتیجهگیریهای غلطی به دست میدهد.»
او تصریح کرد که حتی اگر این قطعنامه به رأی گذاشته میشد، «بهطور قاطع با اکثریت شکست میخورد.» سالومون افزود: «برنامه غنیسازی ایران تهدیدی جدی و رو به فزونی برای اسرائیل و کل منطقه ایجاد کرده و مستلزم اقدامات قوی و قاطع بود که به دستور رئیسجمهور ترامپ انجام شد. ما این اقدام را سبک نمیشماریم.»
کنفرانس عمومی آژانس شامل نمایندگان عالیرتبه ۱۸۰ کشور عضو است که هر سال در وین گردهم میآیند و درباره سیاستهای بینالمللی هستهای بحث کرده، بودجه آژانس را تصویب و قطعنامههایی در حوزه ایمنی و امنیت هستهای بررسی میکنند.
نشست امسال در شرایط حساسی برگزار شد؛ زمانی که فرانسه، آلمان و بریتانیا روند بازاعمال تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را به دلیل آنچه عدم پایبندی تهران به توافق هستهای ۲۰۱۵ خواندهاند، آغاز کردند. این روند که در قالب «مکانیسم بازگشت خودکار» طراحی شده، مصون از وتوی شورای امنیت است و میتواند ظرف یک ماه اجرایی شود.
بر این اساس، شمارش معکوس ۳۰ روزه برای بازگشت تحریمها آغاز شده است، مگر آنکه ایران و غرب بر سر یک توافق دیپلماتیک به نتیجه برسند. کشورهای اروپایی اعلام کردند در صورت ازسرگیری گفتوگوهای مستقیم ایران و ایالات متحده، اجازه دسترسی کامل بازرسان سازمان ملل به سایتهای هستهای و ارائه توضیحات درباره بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا که به گفته آژانس در اختیار تهران است، مهلت ضربالاجل را تمدید خواهند کرد.
در همین زمینه، امانوئل ماکرون، رئیسجمهوری فرانسه، پنجشنبه در گفتوگو با شبکه ۱۲ اسرائیل در پاسخ به اینکه آیا بازگشت خودکار تحریمها قطعی است، گفت: «بله، چنین میاندیشم، زیرا آخرین اخباری که از ایرانیها دریافت کردیم، جدی نیست.»
آسوشیتدپرس از سوی بنیاد کارنگی نیویورک و بنیاد آوترایدر برای پوشش موضوعات امنیت هستهای حمایت دریافت میکند. محتوای این گزارش صرفاً مسئولیت آسوشیتدپرس است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 