نیویورک (آسوشیتدپرس) ـ قرار است شورای امنیت سازمان ملل متحد روز جمعه درباره قطعنامهای رأیگیری کند که موضوع آن بازاعمال تحریمها علیه ایران به دلیل برنامه هستهای این کشور است؛ همزمان، مقامات اروپایی به تهران هشدار دادهاند که زمان برای دستیابی به راهحلی دیپلماتیک پیش از نشست سالانه هفته آینده رهبران جهان در سازمان ملل رو به پایان است.
این قطعنامه که از سوی کرهجنوبی ـ رئیس دورهای شورای ۱۵ عضوی ـ ارائه شده، برای توقف اجرای تحریمها که طبق توافق هستهای ۲۰۱۵ ایران با قدرتهای جهانی در پایان ماه جاری مقرر شده است، نیازمند دستکم ۹ رأی مثبت است.
به گفته دیپلماتها، علیرغم وجود دیدگاههای متفاوت میان اعضا، حمایت کافی برای جلوگیری بیقیدوشرط از بازگشت تمامی تحریمها علیه ایران وجود ندارد.
ماه گذشته فرانسه، آلمان و بریتانیا روند موسوم به «مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها» را فعال کردند؛ سازوکاری که با اجرای آن تمامی تحریمهای سازمان ملل متحد که پیش از توافق هستهای برقرار بود، بهطور خودکار بازمیگردد. این تحریمها شامل ممنوعیت فروش تسلیحات متعارف به ایران، محدودیتهای توسعه موشکهای بالستیک، مسدود شدن داراییها، ممنوعیت سفر مقامات و منع تولید فناوری مرتبط با فعالیتهای هستهای میشود.
این فرآیند به گونهای طراحی شده است که مصون از وتو باقی بماند، مگر آنکه شورای امنیت تصمیم به توقف آن بگیرد.
در هفتههای اخیر، تلاشهای دیپلماتیک میان ایران و کشورهای اروپایی شدت گرفت، اما تاکنون بدون نتیجه مانده و نشانهها حاکی از احتمال بازگشت تحریمها است.
امانوئل ماکرون، رئیسجمهوری فرانسه، در گفتوگویی که پنجشنبه از شبکه ۱۲ اسرائیل پخش شد، در پاسخ به این پرسش که آیا «بازگشت خودکار» قطعی است یا خیر، گفت: «بله، چنین میاندیشم، زیرا آخرین اخباری که از سوی ایرانیها دریافت کردیم، جدی نبود.»
مقامهای آلمان و اتحادیه اروپا نیز چهارشنبه در تماس تلفنی به ایران هشدار داده بودند که هنوز اقدام لازم برای جلوگیری از بازاعمال تحریمها علیه جمهوری اسلامی انجام نداده است؛ کشوری که همین حالا نیز از یک جنگ دوازدهروزه و بحرانی مالی چند دههای به شدت آسیب دیده است.
کایا کالاس، مسئول ارشد سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در بیانیهای اظهار داشت: «پنجره دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک برای مسئله هستهای ایران بهسرعت در حال بسته شدن است. ایران باید گامهای معتبری برای پاسخگویی به مطالبات فرانسه، بریتانیا و آلمان بردارد؛ که این امر به معنای همکاری کامل با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و فراهمکردن دسترسی فوری به تمام سایتهای هستهای است.»
ساعاتی بعد از این بیانیه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بار دیگر تأکید کرد که بازاعمال تحریمهای سازمان ملل «فاقد هرگونه مبنای حقوقی یا منطقی است.»
او همچنین یادآور شد که ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیشتر با میانجیگری مصر به توافقی دست یافتهاند که بر اساس آن آژانس اجازه دسترسی به تمام سایتهای هستهای ایران را خواهد داشت و تهران نیز ملزم به ارائه گزارش درباره محل نگهداری کلیه مواد هستهای خود است.
جزئیات این توافق فوراً منتشر نشد. با این حال، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، هفته گذشته در نشست شورای حکام در وین اعلام کرد این سند «چارچوبی روشن برای شیوه اطلاعرسانی بازرسیها و اجرای آنها فراهم میکند.»
او افزود: این توافق «همه تأسیسات و زیرساختهای موجود در ایران را در بر میگیرد و همچنین شامل گزارشدهی لازم درباره همه مراکزی است که در آن مواد هستهای وجود دارد.» به گفته گروسی، این توافق «راه را برای انجام بازرسیها و فراهمشدن دسترسیها باز میکند»، هرچند زمان اجرای آن مشخص نشده است.
در جنگ دوازدهروزهای که اسرائیل در ماه ژوئن علیه ایران آغاز کرد، نیروهای اسرائیلی و آمریکایی برخی تأسیسات هستهای ایران را هدف بمباران قرار دادند، اقدامی که وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران ـ که نزدیک به سطح تسلیحاتی بود ـ را در هالهای از ابهام قرار داد.
کاربست سازوکار «بازگشت خودکار تحریمها» بهاحتمال زیاد تنشها میان ایران و کشورهای غربی را تشدید خواهد کرد. هنوز مشخص نیست واکنش ایران چه خواهد بود؛ با این حال، مقامهای این کشور در گذشته تهدید کرده بودند که از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) خارج خواهند شد؛ مشابه اقدامی که کرهشمالی در سال ۲۰۰۳ انجام داد و متعاقب آن به ساخت سلاح هستهای روی آورد.
___
—
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 