ایالات متحده از ۲۹ سپتامبر معافیت‌های اعمال‌شده بر بندر چابهار در ایران را لغو خواهد کرد؛ اقدامی که سرمایه‌گذاری چشمگیر هند در این پروژه زیربنایی را، که نقشی محوری در طرح‌های ارتباطی این کشور با افغانستان، آسیای مرکزی و فراتر از آن دارد، با مخاطره جدی روبه‌رو می‌سازد.

روز سه‌شنبه، وزیر خارجه آمریکا استثنای تحریمی صادرشده در سال ۲۰۱۸ تحت «قانون آزادی ایران و مقابله با اشاعه» را ـ که با هدف حمایت از توسعه افغانستان وضع شده بود ـ لغو کرد.

دولت ترامپ در گذشته به هند مجوزهایی داده بود تا تحریم‌های مرتبط با ایران در زمینه توسعه بندر چابهار، از جمله احداث شبکه راه‌آهن برای اتصال آن به افغانستان محصور در خشکی، شامل حال این کشور نشود.

وزارت خارجه آمریکا با اعلام پایان این معافیت تصریح کرد: «در چارچوب سیاست فشار حداکثری رئیس‌جمهور ترامپ برای منزوی‌سازی حکومت ایران، از تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵ استثنای تحریمی صادره در سال ۲۰۱۸ ذیل قانون آزادی ایران و مقابله با اشاعه (IFCA) در ارتباط با کمک به بازسازی افغانستان و توسعه اقتصادی لغو می‌شود. پس از اجرایی شدن این لغو، اشخاصی که در بندر چابهار فعالیت می‌کنند یا در سایر فعالیت‌های مشمول IFCA مشارکت دارند، ممکن است در معرض تحریم‌های این قانون قرار گیرند.»

هند تاکنون واکنشی رسمی به این تصمیم نشان نداده است. این در حالی است که در ماه مه ۲۰۲۴ قراردادی ده‌ساله میان هند و ایران برای بهره‌برداری از بندر چابهار به امضا رسید. طبق این توافق میان شرکت «بندرهای جهانی هند» و سازمان بنادر و دریانوردی ایران، هند متعهد به سرمایه‌گذاری ۱۲۰ میلیون دلار در توسعه زیرساخت‌های پایانه شهید بهشتی در بندر چابهار و اعطای یک خط اعتباری ۲۵۰ میلیون دلاری به ایران شده است.

سال گذشته، زمانی که دولت بایدن هشدار داده بود هرگونه معامله با ایران از «خطر تحریم بالقوه» برخوردار است، سوبراهمانیام جایشَنکار، وزیر امور خارجه هند، اطمینان داده بود که می‌توان این موضوع را با گفت‌وگو و اقناع طرف آمریکایی مدیریت کرد. او در پاسخی به پرسشی درباره این هشدار در یک نشست در کلکته در اواسط ماه مه ۲۰۲۴ گفته بود: «به نظر من، موضوع بر سر گفت‌وگو، قانع کردن و رساندن این پیام به دیگران است که این پروژه در واقع به نفع همگان است. نباید با دیدگاهی محدود به آن نگریست. در گذشته نیز چنین نبوده است. اگر به موضع آمریکا نسبت به چابهار در گذشته نگاه کنید، خواهید دید که ایالات متحده به اهمیت فراتر از منطقه این بندر واقف بوده است. ما روی این موضوع کار خواهیم کرد.»

بندر چابهار برای هند نه تنها مسیری تجاری به افغانستان بدون عبور از پاکستان فراهم می‌سازد، بلکه پاسخی مستقیم به بندر گوادر ـ ساخته‌شده توسط چین در ایالت بلوچستان پاکستان ـ محسوب می‌شود. افزون بر این، چابهار به‌عنوان یکی از قطب‌های کلیدی «کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال ـ جنوب» در نظر گرفته شده است؛ شبکه حمل‌ونقل چندوجهی به طول ۷۲۰۰ کیلومتر که از سال ۲۰۰۰ در دست طراحی و اجراست و قرار است هند، ایران، آذربایجان، روسیه، آسیای مرکزی و اروپا را در جابه‌جایی کالا به یکدیگر متصل کند.