ایوان کسیک
ترجمه مجله جنوب جهانی
ایران راهحل دو دولت در موضوع فلسطین را مردود دانسته و در عوض بر شکلگیری یک دولت واحد و دموکراتیک بر اساس همهپرسی میان تمامی ساکنان اصلی این سرزمین تأکید میکند.مجمع عمومی سازمان ملل هفته گذشته با رأی قاطع خود «اعلامیه نیویورک» را که به ابتکار عربستان سعودی و فرانسه تهیه شده بود تصویب کرد. این بیانیه خواستار اجرای راهحل دو دولت در خصوص مسئله فلسطین است.قطعنامه در حالی با ۱۴۲ رأی موافق در برابر ۱۰ رأی مخالف ـ شامل رژیم صهیونیستی، ایالات متحده، مجارستان و آرژانتین ـ و ۱۲ رأی ممتنع به تصویب رسید که جمهوری اسلامی ایران نیز در میان کشورهای ممتنع قرار داشت.ایالات متحده و رژیم صهیونیستی این نشست را تحریم کردند و رأیگیری تنها یک روز پس از آن برگزار شد که نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، علناً اعلام کرده بود که دولت فلسطینی تشکیل نخواهد شد.موضع ایران مبتنی بر حمایت دیرینهاش از تأسیس یک دولت دموکراتیک واحد در فلسطین است؛ دولتی که بقای آن از طریق همهپرسی ساکنان بومی تضمین میشود.
تصمیم تهران به عدم مشارکت در رأیگیری اقدامی منفعلانه نبود، بلکه موضعی سیاسی و حسابشده بود که طی نامهای رسمی خطاب به دبیرکل سازمان ملل تشریح شد. در این نامه به اصولی بنیادین پرداخته شد که به اعتقاد ایران، اساساً در متن اعلامیه نادیده گرفته شدهاند.نمایندگی ایران در سازمان ملل تأکید کرد که هرگونه راهحل عملی باید بر شناسایی حق غیرقابل سلب ملت فلسطین در تعیین سرنوشت و نفی جابهجایی اجباری استوار باشد؛ اصولی که به باور ایران در «اعلامیه نیویورک» بهطور شایسته منعکس نشدهاند.
این رأیگیری نشان داد اختلافات عمیقی در جامعه جهانی بر سر مسیر رسیدن به صلحی عادلانه و پایدار در فلسطین وجود دارد؛ اختلافی که میان ابتکار دیپلماتیک مورد حمایت اکثریت کشورها و مخالفت اصولی و ایدئولوژیک بازیگران منطقهای همچون ایران آشکار شد.چرا ایران از رأیگیری درباره راهحل دو دولت خودداری کرد؟
تهران امتناع خود را بر مبنای مخالفتی اصولی و بنیادین با محتوای قطعنامه و کاستیهای ذاتی آن توجیه میکند. ایران بارها اعلام کرده است که صلحی پایدار تنها در صورتی دستیافتنی خواهد بود که حقوق تاریخی و غیرقابل انکار ملت فلسطین به رسمیت شناخته شود؛ حقوقی که به باور ایران، بیانیه اخیر نادیده گرفته است.از نگاه ایران، این بیانیه واقعیتهای میدانی را تحریف میکند و میان رژیم اشغالگر و ملت تحت اشغال، نوعی همسنگی کاذب ایجاد کرده است؛ در نتیجه، مسئولیت اصلی بیش از هشتاد سال اشغالگری، جنایت و محرومیت ملت فلسطین از حقوق بنیادین، از دوش رژیم صهیونیستی برداشته میشود.
تهران همچنین بر این باور است که اعلامیه، اشغالگری نظاممند و تداوم حضور صهیونیستها در سرزمینهای فلسطینی را در قالب پروژهای استعماری عامدانه نادیده گرفته است؛ پروژهای که از عوامل اصلی بیثباتی منطقه محسوب میشود.
ایران بر این نکته نیز انگشت میگذارد که تدوینکنندگان بیانیه، عامدانه نقش بازدارنده اسرائیل و ایالات متحده در تحقق ایده دو دولت را سانسور کردهاند و در نتیجه، کل فرآیند را فاقد صداقت میدانند.از سوی دیگر، روایت ارائهشده از وقایع ۷ اکتبر ۲۰۲۳ از منظر ایران ناقص و مغرضانه است، چرا که آن روز را از متن ۸۰ سال اشغال و استعمار جدا میکند و همزمان حق مشروع ملت فلسطین به دفاع از خود تحت قوانین بینالمللی را نادیده میگیرد.
ایران همچنین مخالفت صریح خود را با خواست بیانیه مبنی بر خلع سلاح گروههای مقاومت فلسطینی اعلام کرده و آن را نقض حقوق یک ملت تحت اشغال میداند؛ امری که آنان را بیدفاع رها خواهد کرد.سرانجام، کنار گذاشتن مسائل حیاتی امنیت منطقهای ـ همچون ایجاد منطقه عاری از سلاحهای هستهای در غرب آسیا ـ تهران را بیش از پیش به این نتیجه رسانده که بیانیه اخیر چارچوبی جامع و جدی برای صلح نیست؛ بلکه ابزاری است که استمرار بحران را تسهیل میکند.راهحل دو دولت چیست؟راهحل دو دولت چارچوبی است که در دهههای گذشته بهعنوان مکانیزمی دیپلماتیک مطرح بوده تا از طریق آن دو دولت مستقل در سرزمین فلسطین تاریخی تشکیل شوند. بر اساس آن، دولت فلسطین در مرزهای ۱۹۶۷ با پایتختی قدس شرقی تعریف میشود، همراه با ترتیباتی درباره تبادل اراضی و بحث بازگشت آوارگان.
اگرچه مجمع عمومی سازمان ملل با ۱۴۲ رأی موافق این چارچوب را بهترین مسیر برای صلح معرفی کرده است، اما ایران و برخی دیگر کشورها این طرح را ناکام و غیرواقعبینانه میدانند. از دید آنان، نتیجه عملی این سیاست چیزی جز تشدید نقض حقوق فلسطینیان و تثبیت سامانهای آپارتایدی نبوده است.گسترش شهرکسازیهای غیرقانونی در کرانه باختری، تکهتکه شدن قلمرو فلسطین و مخالفت صریح رهبران سیاسی صهیونیستی با اصل دو دولت، همگی نشانههایی هستند که نشان میدهد این راهحل عملاً به پوششی دیپلماتیک برای ادامه اشغال تبدیل شده است.راهحل یک دولت چیست؟
راهحل دولت واحد، الگویی جایگزین است که تشکیل یک حکومت دموکراتیک فراگیر را در کل سرزمین فلسطین تاریخی ـ از رود اردن تا دریای مدیترانه ـ پیشنهاد میدهد.این دولت میزبان همه ساکنان فعلی اعم از مسلمانان و مسیحیان فلسطینی، یهودیان اسرائیلی و سایر سکنه خواهد بود و حقوق برابر برای همه از حیث شهروندی و سیاسی فراهم میسازد.مبنای اصلی تحقق این طرح، برگزاری همهپرسی سراسری و آزاد با مشارکت تمامی ساکنان اصلی فلسطین است؛ کسانی که پیش از تشکیل رژیم صهیونیستی در این سرزمین زندگی میکردند. شرط لازم برای این فرآیند نیز بازگشت تمامی آوارگان فلسطینی به موطن خود است.
حامیان این طرح، از جمله جمهوری اسلامی ایران، آن را تنها راهحل دموکراتیک و پایدار میدانند؛ چرا که ساختار تبعیضآمیز و آپارتایدی موجود را از اساس برمیچیند. مقایسه این سناریو با سقوط نظام آپارتاید آفریقای جنوبی نیز در گفتمان ایران جایگاهی ویژه دارد.موضع کلی ایران در مسئله فلسطینسیاست ایران در قبال مسئله فلسطین بر اصولی تغییرناپذیر استوار است: عدم بهرسمیتشناختن رژیم صهیونیستی و حمایت مستمر سیاسی و معنوی از مقاومت فلسطین.
تهران هرگونه طرح تقسیم فلسطین ـ از جمله راهحل دو دولت ـ را نوعی عقبنشینی در برابر مطالبات صهیونیستی میداند که حقوق ملت فلسطین و آوارگان را پایمال میسازد.ایران در سازمان ملل چهار گام مشخص را بهعنوان طرح دموکراتیک جایگزین پیشنهاد داده است: بازگشت آوارگان به موطن اصلی، برگزاری همهپرسی با مشارکت کلیه ساکنان بومی، تشکیل نظام سیاسی برآمده از آن همهپرسی، و واگذاری تصمیمگیری درباره ساکنان دیگر به دولت منتخب.به باور جمهوری اسلامی، مقاومت و دفاع از حقوق فلسطین بخشی مشروع از حقوق بینالملل محسوب میشود و حمایت از گروههای مقاومت نه بر مبنای هویت مذهبی، که بر اساس اصل ضداشغالگری صورت میگیرد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 