تنشهای جدید در روابط بینالمللی با رد پیشنهاد مسکو و پکن برای تعلیق بازگشت تحریمهای تهران در شورای امنیت به اوج خود رسید. این تصمیم که با کسب ۹ رای مخالف، ۴ رای موافق و ۲ رای ممتنع اتخاذ شد، نشاندهنده عمق اختلافات قدرتهای بزرگ بر سر پرونده هستهای جمهوری اسلامی است.
زمینهسازی برای فعالسازی مکانیسم بازگشت تحریمها
کشورهای اروپایی شامل بریتانیا، آلمان و فرانسه با اتهامزنی به تهران مبنی بر عدم پایبندی به تعهدات برجام، روند سهدههای فعالسازی سازوکار snap-back را به حرکت درآوردند. این اقدام در راستای سیاستهای تهاجمی واشنگتن علیه ایران و در غفلت از نقش آمریکا در تخریب توافق ۲۰۱۵ صورت گرفت.
واکنش قدرتهای شرقی به تصمیم اروپاییها
مسکو و پکن با ارائه پیشنویس قطعنامهای برای به تأخیر انداختن اجرای تحریمهای جدید، تلاش کردند فضای مناسبی برای احیای مسیر گفتگو ایجاد کنند. این ابتکار با هدف جلوگیری از تشدید بحران منطقهای و ارائه فرصت ششماهه به طرفهای درگیر مطرح شد.
موضعگیریهای متضاد در سالن شورای امنیت
نماینده فدراسیون روسیه در سخنان خود، کشورهای تروئیکای اروپایی را به مبنا قرار دادن ادعاهای غیرواقع متهم کرد و بر ضرورت تمدید تعلیق تحریمها تأکید نمود. مسکو آمریکا را مسئول اصلی وضعیت کنونی دانست و از اروپاییها خواست تا به جای دامن زدن به کشمکشها، به تمدید آزادسازی تحریمها رأی مثبت دهند.
نماینده جمهوری خلق چین نیز خروج یکجانبه آمریکا از برجام را ریشه اصلی مشکلات فعلی دانست و از پیشنهاد ششماهه روسیه حمایت کرد. پکن بر آمادگی ایران برای همکاری و یافتن راهحلهای مسالمتآمیز تأکید کرد.
در مقابل، نماینده فرانسه ادعا کرد که پاریس تلاشهای گستردهای برای یافتن راهحلی که از بازگشت تحریمها جلوگیری کند انجام داده، اما ایران از انجام اقدامات مورد نظر خودداری کرده است.
تحلیل نتایج رأیگیری و پیامدهای آن
عدم موفقیت پیشنهاد روسیه و چین در کسب حداقل نه رای مورد نیاز و همچنین امکان وتوی قدرتهای غربی، نشاندهنده شکاف عمیق در شورای امنیت است. این نتیجه در حالی حاصل شد که دیپلماتها پیشبینی میکردند تعداد قابل توجهی از اعضا رأی ممتنع خواهند داد.
چین پس از اعلام نتایج، ضمن ابراز تأسف از رد پیشنهاد تعلیق، از کشورهای اروپایی درخواست کرد تا با حسن نیت وارد مذاکرات سازنده با تهران شوند.
چشمانداز آینده و تبعات منطقهای
این تصمیم میتواند منجر به تشدید تنشها در منطقه خاورمیانه شود و فضای دیپلماسی را برای حل مسالمتآمیز بحران هستهای محدودتر کند. بازگشت تحریمهای بینالمللی علیه ایران احتمالاً واکنشهای متقابل تهران را در پی خواهد داشت که میتواند چرخه جدیدی از تنشزایی در منطقه را آغاز کند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 