والری شریفولین / TASS
ترجمه و تدوین محمد چابکی

میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در تاریخ ۲۹ سپتامبر در تلگرام نوشت: «فرانسه، آلمان و بریتانیا ادعا می‌کنند که بازگشت تحریم‌ها با موفقیت اجرا شده است. با این حال، روند مربوطه توسط سه کشور اروپایی به شدت نقض شده است و بنابراین روسیه کاملاً حق دارد که بازگشت تحریم‌ها را نامعتبر بداند.»

این سه کشور اروپایی در تابستان تمایل خود را برای فعال کردن این مکانیسم که در برنامه جامع اقدام مشترک (برجام، «توافق هسته‌ای») تصریح شده بود، اعلام کردند. بهانه ارائه شده این بود که ایران قبلاً غنی‌سازی اورانیوم را فراتر از سطوح تعیین شده در برجام آغاز کرده بود. ایالات متحده در سال ۲۰۱۸، در دوره اول ریاست جمهوری دونالد ترامپ، از برجام خارج شد. روسیه و چین اعتبار تصمیم کشورهای اروپایی را به رسمیت نشناختند، اما تلاش‌های آنها برای تمدید فنی قطعنامه برجام ۲۰۱۵ از طریق شورای امنیت سازمان ملل ناموفق بود. رأی شورای امنیت برای بازگرداندن تحریم‌ها تحت برجام لازم نیست.


در پی فعال‌سازی مجدد تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران توسط سه کشور اروپایی، روسیه و چین این روند را فاقد اعتبار قانونی دانستند و به شدت با آن مخالفت کردند. میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه در سازمان‌های بین‌المللی، روز ۲۹ سپتامبر در شبکه اجتماعی تلگرام اعلام کرد: «فرانسه، آلمان و بریتانیا مدعی شده‌اند روند بازگشت تحریم‌ها با موفقیت اجرا شده است اما این فرآیند به شدت توسط این سه کشور نقض شده و از منظر روسیه کاملاً غیرمعتبر است.»

فعال‌سازی مکانیزم موسوم به «ماشه» که در متن توافق هسته‌ای برجام پیش‌بینی شده بود، در تابستان گذشته توسط کشورهای اروپایی مطرح شد. آنان بازگشت تحریم‌ها را به افزایش سطح غنی‌سازی اورانیوم از سوی ایران نسبت دادند. این در حالی است که ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ و به هنگام نخستین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ، از برجام خارج شد و کشورهای روسیه و چین اعتبار اقدام اروپا را به رسمیت نشناختند. با وجود آنکه این دو کشور تلاش کردند از طریق شورای امنیت سازمان ملل تمدید قطعنامه برجام را تا سال ۲۰۲۶ پیگیری کنند، این پیشنهاد با مخالفت غرب مواجه شد و رأی لازم را نیاورد؛ بر این اساس، رأی شورای امنیت برای بازگشت تحریم‌ها ضروری نبوده و فقط براساس تفسیر تروئیکای اروپایی فعال شد

روسیه علاوه بر اعتراض دیپلماتیک، در نامه‌ای رسمی به دبیرکل سازمان ملل مشروعیت حقوقی بازگشت تحریم‌ها را شدیداً زیر سؤال برد و وزیر امور خارجه روسیه، سرگئی لاوروف، هشدار داد که چنین اقداماتی ساختار شورای امنیت و نظام چندجانبه‌گرایی سازمان ملل را تهدید می‌کند. لاوروف تصریح کرد: «تلاش برای پذیرش این روند، اشتباهی بزرگ است که به حیثیت نهادهای بین‌المللی آسیب می‌زند. تصمیم به بازگرداندن تحریم‌ها بی‌اعتبار، غیرقانونی و غیرقابل اجراست. قطعنامه ۲۲۳۱ و توافق برجام تا ۱۸ اکتبر معتبر و لازم‌الاجرا هستند و دبیرخانه سازمان ملل اختیاری برای تغییر مفاد آنها ندارد.»

چین نیز با رد تصمیم کشورهای اروپایی، به همراه روسیه، خواهان حفظ راه حل دیپلماتیک و تمدید بازه زمانی اجرای قطعنامه شد اما با بی‌توجهی غرب مواجه شد. سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه تأکید کرد: غرب با ابزارهای حقوقی ضعیف به دنبال تنبیه ایران است و با وجود تلاش‌های پکن و مسکو برای دیپلماسی، کشورهای اروپایی تحریم‌ها را دوباره اجرایی دانستند .

پیامدهای این اختلاف دیدگاه پیرامون تحریم‌ها، بر روابط ایران با قدرت‌های شرقی تأثیرگذار خواهد بود. چین و روسیه در پیمان‌هایی مانند سازمان شانگهای و بریکس، بی‌توجهی به تحریم‌های قطعنامه‌های شورای امنیت را در تعاملات خود با ایران اعمال خواهند کرد؛ این موضع موجب خواهد شد پایبندی اعضای این پیمان‌ها به تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران تضعیف گردد. همزمان هند نیز با خرید نفت از ایران، نشانه‌هایی از استقلال در سیاست خارجی نمایش داده است و در تعامل با آمریکا خواهان معافیت تحریمی شده است .

در مجموع، روند اخیر نمایانگر اختلاف اساسی میان غرب و شرق پیرامون مشروعیت و کارآمدی تحریم‌هاست و با وجود ادعای تروئیکای اروپایی مبنی بر بازگشت تحریم‌ها، روسیه و چین مشروعیت حقوقی و عملی این اقدام را نمی‌پذیرند و بر استمرار همکاری‌های اقتصادی، انرژی و نظامی خود با ایران تأکید دارند .