المیادین انگلیسی
ترجمه مجله جنوب جهانی

در میان تهدیدهای اسرائیل، فشار ایالات متحده و مخاطرات مرزی، عراق بر سر یک دوراهی سرنوشت‌ساز ایستاده است؛ مقاومت، خلع سلاح، امنیت و ثبات منطقه‌ای همگی در معرض خطر قرار دارند.

عراق در دوراهی: جبهه جنگی تازه؟

امروز آسیای غربی شاهد بی‌ثباتی رو به افزایش است و عراق بار دیگر به کانون این بحران منطقه‌ای کشیده شده است. در جایگاه سازمان ملل، «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسرائیل، آشکارا مقاومت عراق را تهدید کرد و این سؤال را پیش آورد که هدف «اسرائیل» چیست و ماهیت این پیام چیست.

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که عراق درگیر مباحثات داخلی درباره سلاح گروه‌های مقاومت، انتخابات پیش رو و تهدیدهای مداوم از مرز سوریه است. هم‌زمانی این فشارها سبب شده عراق در نقطه عطفی حساس قرار گیرد. آیا بغداد آستانه تبدیل‌شدن به جبهه جدید در نبردهای اشغالگری اسرائیل را تجربه می‌کند یا موفق شده با ایفای نقشی هرچند شکننده اما پایدار، به عامل ثبات در منطقه بدل شود؟

سخنرانی نتانیاهو در ۲۶ سپتامبر در مجمع عمومی سازمان ملل، صراحتاً عراق را در شمار کشورهایی آورد که گروه‌های مقاومت آن‌ها با عواقب اسرائیلی روبرو خواهند شد. در واکنش، «فؤاد حسین»، وزیر خارجه عراق، این تهدیدها را «غیرقابل قبول» خواند و تأکید کرد که هر حمله به یک شهروند عراقی به منزله حمله به کل ملت عراق تلقی خواهد شد.

در گفت‌وگو با **المیادین عراق**، ابو میثاق المسار، سیاستمدار مستقل، تهدیدهای نتانیاهو را بی‌معنا و ناشی از ضعف خوانده و یادآور شد که نتانیاهو نه موفقیتی در غزه به دست آورده و نه توانسته اسرا را آزاد کند. «او این جرئت را از کجا یافته که ادعا می‌کند می‌تواند بی‌عقوبت عمل کند؟» به گفته المسار، هرگونه تجاوز علیه عراق، اشغالگران را گرفتار باتلاقی هزینه‌بردار خواهد کرد.

امار عزّاوی، از ائتلاف حاکمیت عراق نیز معتقد است بدون حمایت غرب و آمریکا، نتانیاهو هرگز چنین ریسک‌هایی نمی‌کرد: «اگر حمایتی – از جمله حمایت امریکا – پشت جنایت‌هایش نبود هرگز جرئت نمی‌کرد سخن بگوید.» عزّاوی افزود که در حال حاضر نتانیاهو در ضعیف‌ترین موقعیت قرار دارد؛ صحن سالن سازمان ملل هنگام سخنرانی‌اش خالی بود و او بیهوده در پی آن است تا توجه افکار را از شکست‌هایش منحرف کند. عزّاوی همچنین تأکید کرد که عراق اکنون به ستون محوری محور مقاومت بدل شده؛ [گروه‌هایی ریشه‌دار در جامعه و سیاست عراق](اینجا) حضور دارند و تهدیدهای نتانیاهو نه تنها به تضعیف‌شان منجر نشده، بلکه آن‌ها را برای انتخابات تقویت کرده است. به گفته او: «این رژیم نمی‌تواند در برابر عراق سکوت کند، اما تاب تحمل پیامدها را هم ندارد.»

کارشناسان نیز اتفاق نظر دارند که هرچند اظهارات اسرائیلی‌ها بی‌احتیاط و ماجراجویانه است، اما احتمال رویارویی نظامی واقعی با عراق اندک است. همان‌طور که عاید الهلالی، تحلیل‌گر سیاسی، در گفت‌وگو با **المیادین عراق** توضیح می‌دهد، آرامش نسبی تا کنون با توافقاتی میان بغداد، گروه‌های مقاومت و واشنگتن حفظ شده است؛ توافق‌هایی که برآمده از دغدغه‌های بین‌المللی درباره ثبات نفت و سرمایه‌گذاری جهانی در عراق هستند.

خلع سلاح مقاومت: تلاشی بی‌حاصل؟

پرسش خلع سلاح گروه‌های مقاومت عراق مدت‌هاست به مسئله‌ای محوری در سیاست این کشور بدل شده است. با تشدید تنش‌های منطقه‌ای و تلاش برای تضعیف محور مقاومت، ایالات متحده فشار بر بغداد را برای «قطع وابستگی به ایران» افزایش داده است. در همین راستا، وزارت خارجه آمریکا اخیراً چهار گروه مقاومت عراقی – جنبش نجباء، کتائب سیدالشهدا، انصارالله الاوفیاء و کتائب امام علی – را در فهرست به اصطلاح «تروریستی» خود قرار داد.

عزّاوی بر این باور است که هدف تضعیف گروه‌های عراقی از سال ۱۹۴۸ یکی از اهداف ثابت اسرائیل بوده است – اهدافی که از طریق جنگ، تروریسم و نفوذ سیاسی پیگیری شده‌اند، اما به گفته وی، خلع سلاح چیزی بیش از شعار رسانه‌ای نیست: «خلع سلاح یک یا ده گروه هیچ تغییری در این واقعیت نمی‌دهد که [همه عراقی‌ها رژیم صهیونیستی را رد می‌کنند و اگر شرایط ایجاب کند](اینجا) همگی مسلح خواهند شد.» عراق از حیث جغرافیایی به عنوان عمق راهبردی محور مقاومت در مواجهه با اشغالگری اسرائیل نقش ایفا می‌کند و مجموعاً منبع دائمی نگرانی برای رژیم اشغالگرند. بنابراین هر تلاشی برای تضعیف عراق، به طور مستقیم به تلاش برای تضعیف مقاومت پیوند خورده است.

در گفت‌وگو با **المیادین عراق**، حسین الكنانی، تحلیل‌گر سیاسی، خاطرنشان کرد که ایالات متحده ناچار به همنشینی با واقعیت عراق شده است: «کلید موضوع این بود که منافع خود آمریکا به خطر افتاد. توافقی که عملیات مقاومت علیه پایگاه‌های آمریکا در عراق را متوقف ساخت، تعیین‌کننده بود.» برای بسیاری از عراقی‌ها «خلع سلاح» حتی گزینه قابل طرحی نیست. گروه‌های مقاومت ارتشی با تانک و هواپیمای جنگی نیستند، بلکه گروه‌هایی‌اند که اراده دفاع از کرامت ملی و آمادگی برای مقابله با اشغالگری را دارند. هرگونه تلاش اجباری برای گرفتن سلاح – نظیر اقدامات پیشین آمریکا در شهرهای عراق – خطر سوق‌دادن کشور به درگیری داخلی را در پی دارد.

جبهه سوریه: تهدیدهای سرریز و معضلات مرزی

فراتر از تهدیدهای مستقیم اسرائیل و مباحثات داخلی عراق، این کشور با نگرانی‌های امنیتی همیشگی از ناحیه سوریه مواجه است، جایی که گروه‌هایی مورد حمایت آمریکا و «اسرائیل» در نزدیکی مرزهای عراق فعالیت می‌کنند و نه تنها خطر گسترش خشونت را به عراق تحمیل می‌کنند، بلکه می‌توانند بهانه‌ای برای تشدید اقدامات اسرائیلی علیه بغداد باشند.

بغداد در واکنش، رویکردی دیپلماتیک اتخاذ کرده و می‌کوشد به عنوان میانجی میان ایران و آمریکا، تنش‌ها را کاهش داده و در عین حفظ استقلال راهبردی، آرامش داخلی و محلی را حفظ کند و اقدامات خارجی را سنجیده و هوشمندانه سامان دهد. به گفته الكنانی: «اراده بین‌المللی روشنی وجود دارد که عراق باثبات بماند، به ویژه در مرز عراق و سوریه. این به معنای نزدیکی واشنگتن با محور مقاومت نیست، بلکه از آن روست که اسرائیل هم‌اکنون درگیر جبهه‌های متعدد است.»

کنانی با اشاره به اردوگاه الهول در شمال شرق سوریه، این اردوگاه را تجلی آسیب‌پذیری‌های پیش‌گفته دانسته است. هزاران نفر از عناصر پیشین داعش و خانواده‌هایشان در این اردوگاه نگهداری می‌شوند که همچنان کانون پرورش ایدئولوژی‌های افراطی و تهدیدی برای امنیت عراق است. این اردوگاه تحت کنترل «نیروهای دموکراتیک سوریه» (SDF) با بازوی غیرنظامی «اداره خودگردان شمال و شرق سوریه» قرار دارد.

پس از آخرین نشست سنتکام در روز شنبه، دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، تأکید کرد که بازگرداندن اتباع خارجی بازداشت‌شده و آواره‌شده در اردوگاه الهول سوریه، اقدام راهبردی مهمی برای مقابله با داعش و پیشگیری از تجدید حیات آن محسوب می‌شود. در حالی که بغداد در پی برچیدن این اردوگاه است، کارشناسان بر موانع لجستیکی و سیاسی آن – به ویژه امتناع دولت‌های خارجی از بازگرداندن اتباع خود – تأکید دارند. این مسأله ابعاد گسترده‌تر چالش عراق را نمایان می‌کند: مدیریت تهدیدهای امنیتی که همزمان داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی هستند.

امروز موقعیت عراق شکننده است و با آنکه تهدیدهای نتانیاهو بی‌پرواست، احتمال اینکه این تهدیدها بالفعل به تجاوز اسرائیل تبدیل شود بسیار اندک است؛ چراکه جایگاه راهبردی عراق در جریان نفت جهانی و موازنه شکننده‌ای که با میانجیگری آمریکا حفظ شده، بازدارنده است. تلاش‌ها برای خلع سلاح گروه‌های مقاومت نیز نه تنها به‌سبب پیوند عمیق‌شان با بافت اجتماعی عراق، بلکه به خاطر نقش آنها به عنوان بازدارنده ملی علیه اشغالگری و افراط‌گرایی بی‌ثمر به نظر می‌رسد. در عین حال، خطرات مرز سوریه همچنان باقی است و عراق تنها با دیپلماسی و سیاست منطقی امنیتی می‌تواند آن را مدیریت کند، نه اینکه از میان بردارد.

در این دوراهی، عراق هم آسیب‌پذیر است و هم حیاتی. ثبات عراق بر تعادل ظریفی میان پایداری داخلی، مشروعیت مقاومت و شناسایی بین‌المللی استوار است. اینکه بغداد به جبهه‌ای تازه در تقابل منطقه‌ای بدل شود یا نقشی تثبیت‌کننده پیدا کند، نه‌تنها به تصمیمات خودش، بلکه به محاسبات متحدان و رقبایش هم بستگی دارد.
​