رسانه چینی پیپر
ترجمه مجله جنوب جهانی
نشریه بریتانیایی گاردین گزارش داد که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در یک نشست در استان هرمزگان در جنوب ایران، در تاریخ ۲ اکتبر به وقت محلی، اعلام کرد که به دلیل گسترش بیش از حد محدوده شهری تهران، کمبود منابع آب، و تهدید فزاینده فرونشست زمین، ایران چارهای جز انتقال پایتخت از تهران به یک منطقه جنوبی ندارد.
پزشکیان گفت که او این پیشنهاد را سال گذشته با رهبر جمهوری ایلامی آیتالله خامنهای، در میان گذاشته است.
پزشکیان اظهار داشت که میداند این پیشنهاد با انتقادات زیادی مواجه شده است، اما در عین حال تأکید کرد که بحران منابع کنونی در تهران بسیار جدی است و ایران اکنون موظف است پایتخت را منتقل کند و راه دیگری وجود ندارد.
ایران اینترنشنال گزارش داد که پزشکیان نخستین رئیسجمهور ایران است که «اجتنابناپذیر بودن انتقال پایتخت» را مطرح کرده است.
وی بیان کرد: «این منطقه [استان هرمزگان] که در سواحل خلیج فارس قرار دارد و دسترسی مستقیم به آبهای آزاد دارد، برای توسعه روابط تجاری و اقتصادی مساعد است. اگر بتوانیم با دیدگاهی جدید به پتانسیل این منطقه بنگریم، میتوانیم آن را به منطقهای بسیار پویا و پیشرفته تبدیل کنیم. صرفاً پذیرش وضعیت موجود و عدم تدوین برنامههای علمی، دقیق و متناسب با شرایط کشور برای آینده، کافی نیست.»
او تأکید کرد که مشکلات کنونی ایران را مجبور میکند تا کانون توسعه خود را به منطقه خلیج فارس معطوف کند. در حالی که شهرهای شمالی تهران، کرج و قزوین در حال حاضر با بحران آب دست و پنجه نرم میکنند که به آسانی قابل حل نیست.
نیویورک تایمز به نقل از دادههای سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) گزارش داد که تهران با مساحتی حدود ۷۰۷ کیلومتر مربع و جمعیتی حدود ۱۰ میلیون نفر، تراکم جمعیتی مشابه شهر نیویورک دارد. از هر ۱۰ ایرانی، یک نفر در محدوده شهری تهران زندگی میکند و میلیونها نفر دیگر در محدوده کلانشهری بزرگ تهران ساکن هستند. مصرف آب تهران تقریباً یک چهارم کل آب تأمین شده در کشور ایران است.
نمودار تراکم جمعیت تهران. تراکم جمعیت در محدوده شهری تهران با نیویورک برابری میکند و منابع تحت فشار هستند. نیویورک تایمز
پزشکیان در ۲ اکتبر گفت: «سال گذشته میزان بارش در کل ایران تنها ۱۴۰ میلیمتر بود، در حالی که میزان بارش نرمال باید ۲۶۰ میلیمتر باشد، که به معنای کاهش تقریباً ۵۰ تا ۶۰ درصدی بارندگی است. وضعیت امسال نیز به همان اندازه جدی است.»
بر اساس تخمینهای اخیر دادههای هواشناسی، میزان بارش در ایران در سال ۲۰۲۵ ممکن است کمتر از ۱۰۰ میلیمتر باشد.
پزشکیان افزود: کاهش ذخایر در مخازن سد تهران، خشک شدن برخی از چاهها، و هزینههای بالای انتقال آب از مناطق دیگر. همه اینها نشان میدهد که استراتژی موجود باید تغییر کند. اگر قرار باشد آب از منطقه جنوبی به تهران منتقل شود، هزینه آن به ازای هر متر مکعب به ۴ یورو (حدود ۳۳.۴ یوآن چین) خواهد رسید.
در گذشته، ۷۰ درصد از نیاز آبی تهران از طریق مخازن سدها تأمین میشد و ۳۰ درصد باقیمانده به منابع آب زیرزمینی وابسته بود. با این حال، کاهش بارندگی و افزایش تبخیر منجر به کاهش سهم تأمین آب از سدها و در نتیجه افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی شده است.
پزشکیان اظهار داشت: «اگر توسعه بدون در نظر گرفتن تأثیر بر منابع و سرمایهگذاریهای مرتبط انجام شود، در نهایت تنها به تخریب منجر خواهد شد. اگر این تعادل برقرار نشود، هرگونه توسعهای محکوم به شکست است.»
او هشدار داد که در برخی مناطق، میزان فرونشست زمین میتواند به ۳۰ سانتیمتر در سال برسد. این قطعاً یک فاجعه است و نشان میدهد که منابع آبی زیر پای مردم تهران رو به اتمام است.
دایرةالمعارف بریتانیکا نشان میدهد که علاوه بر کمبود آب، تهران به دلیل بار جمعیتی زیاد با آلودگی فزایندهای نیز مواجه است.
گازهای خروجی وسایل نقلیه موتوری، سوزاندن سوخت خانگی و فعالیتهای صنعتی متراکم منابع اصلی آلودگی هوا هستند، در حالی که انسداد توسط کوههای اطراف و میزان محدود بارندگی باعث میشود آلایندهها به سختی پخش شوند. برای تقریباً دو سوم سال، آلایندههای ناشی از سوختهای فسیلی در زیر یک «گنبد هوای گرم» به دام میافتند. علاوه بر این، بادهای شمالی ضعیف هستند و نمیتوانند هوای آلوده را پراکنده کنند، و جریانهای اصلی هوا که از غرب، جنوب و جنوب شرقی میآیند، آلایندههای بیشتری ناشی از تولید صنعتی در آن مناطق را به تهران منتقل میکنند.
پزشکیان سال گذشته نیز ایده انتقال پایتخت را مطرح کرده بود. بر اساس گزارش خبرگزاری فارس ایران در تاریخ ۷ سپتامبر ۲۰۲۴ به وقت محلی، پزشکیان در آن زمان اظهار داشت که مرکز سیاسی و اقتصادی ایران باید به سمت جنوب و به سواحل خلیج فارس منتقل شود و دلیل آن را نزدیکی بیشتر منطقه جنوبی به مسیرهای اصلی تجاری عنوان کرد.
او گفت: اگر بخواهیم همچنان منابع را از جنوب و دریا به تهران منتقل کنیم، آنها را به کالا تبدیل کرده و سپس دوباره برای صادرات به جنوب برگردانیم، این امر به طور فزایندهای رقابتپذیری ایران را کاهش خواهد داد.
در داخل ایران، اختلاف نظرهایی در مورد طرح انتقال پایتخت وجود دارد؛ غلامحسین کرباسچی، که در دهه ۱۹۹۰ شهردار تهران بود، در مصاحبه با وبسایت خبری عصرایران گفت که هیچ مکان مناسبی برای جایگزینی تهران وجود ندارد.
وی هشدار داد که پیش از این نیز برخی کشورها تصمیم به انتقال پایتخت گرفتهاند، اما در نهایت آن کشورها سرمایه خود را از دست داده و به جای یک شهر مشکلدار، دو «شهر مشکلدار» به دست آوردهاند.
تهران از سال ۱۷۹۶ پایتخت ایران بوده و در شمال کشور، در حدود ۱۰۰ کیلومتری دریای خزر، واقع شده است. این شهر دارای جمعیتی ۹.۴ میلیون نفری است که جمعیت کلانشهری آن نزدیک به ۱۷ میلیون نفر است و این امر تهران را به بزرگترین شهر ایران و غرب آسیا، و دومین کلانشهر بزرگ خاورمیانه پس از قاهره تبدیل کرده است.
در طول تاریخ طولانی، این سرزمین باستانی ایران سلسلههای متعددی را پشت سر گذاشته و پایتخت آن نیز با گذر زمان به طور مداوم تغییر کرده است. تهران امروز سی و دومین پایتخت تاریخ ایران است.
طرحهای مربوط به انتقال پایتخت در ایران مدتهاست که بارها مطرح شده است؛ در سال ۲۰۱۰، دولت ایران اعلام کرد که پایتخت را «به دلایل امنیتی و اداری» منتقل خواهد کرد و مجلس ایران در این خصوص رأی داده بود که شهرهای اصفهان، شاهرود و سمنان نامزدهای پایتخت آینده هستند.
احمدی نژاد نیز در دوران ریاست جمهوری خود پیشنهادهای مشابهی مطرح کرده بود. در آن زمان، مجلس ایران به تشکیل یک کمیته ویژه برای یافتن جانشین پایتخت رأی داد. با این حال، تصمیم نهایی برای انتقال پایتخت هرگز اتخاذ نشده است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 