قطع و اختلال‌های مکرر GPS، مقام ارشد ایرانی: امیدواریم به سامانه «بیدو»ی چین متصل شویم، ایمن‌تر است 

نوشته: روعن جیاچی

تارنمای چینی ناظر

به گزارش «باشگاه خبرنگاران جوان» (YJC) وابسته به سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (IRIB)، در تاریخ ۴ اکتبر به وقت محلی، وحید یزدانیان، رئیس مؤسسه پژوهش‌های فضایی ایران وابسته به وزارت ارتباطات، اعلام کرد که اختلال و قطع مکرر سیگنال سامانه موقعیت‌یاب جهانی (GPS) چالش بزرگی را برای ایران ایجاد کرده است. ازاین‌رو، کشور باید یک شبکهٔ ملیِ مستقلِ ناوبری ماهواره‌ای ایجاد کند تا وابستگی به خدمات خارجی کاهش یابد.

یزدانیان برای حل مشکلات کوتاه‌مدت فاش کرد که ایران در حال بررسی جابه‌جایی از سامانه آمریکایی GPS به سامانه ناوبری ماهواره‌ای چین است. 

او گفت: «امنیت آن (سامانه ناوبری چین) قطعاً بالاتر خواهد بود. ما با طرف چینی در حال مذاکره‌ایم و امیدواریم از سامانه ناوبری ماهواره‌ای آن کشور استفاده کنیم؛ این پیشنهاد به‌نظر می‌رسد در یک تا دو سال آینده قابل اجرا باشد.»

یزدانیان افزود: «البته راه‌حل نهایی، طراحی، ساخت و پرتاب ماهواره‌های ناوبری بومی است.» به گفته او، ایران باید ظرف سه تا پنج سال آینده دارای سامانه ناوبری ماهواره‌ای ملی خود شود.

بر اساس گزارش، یزدانیان بر ضرورت طراحی و پرتاب سامانه ماهواره‌ای مستقل تأکید کرده و آن را راه‌حلی بلندمدت برای مقابله با تداخل در موقعیت‌یابی و ارتقای امنیت زیرساخت‌های حیاتی کشور دانسته است. 

در پاسخ به پرسش خبرنگار درباره علت اختلال‌های اخیر GPS در کشور، او اظهار داشت: «ما این اختلال‌ها را ناشی از عملکرد خود ماهواره‌ها نمی‌دانیم، بلکه به نبود سامانه ناوبری ماهواره‌ای بومی مربوط است. متأسفانه طی سال‌های گذشته، ما اقدامی جدی برای ساخت ماهواره ناوبری ملی انجام نداده‌ایم و به استفاده از سامانه‌های خارجی که مرتب دچار اشکال می‌شوند ادامه دادیم.»

او افزود: «بدیهی است این مشکل تنها مختص ما نیست. در گذشته دیگر کشورها نیز اقدام عملی قابل توجهی انجام نداده بودند. برخی کشورها نیز تازه در کمتر از یک سال گذشته شروع به بررسی توسعه سامانه ناوبری بومی کرده‌اند. در حالی‌که چین چند سالی است در این حوزه پیشگام شده و در سال گذشته ژاپن و بریتانیا نیز وارد این عرصه شده‌اند.»

یزدانیان در گفت‌وگو با رسانه‌های ایرانی گفت: «ما چاره‌ای جز حرکت به‌سوی ساخت سامانه ناوبری ماهواره‌ای ملی نداریم» و افزود که ایران در حال حاضر همچنان از GPS استفاده می‌کند.

به گزارش شبکه الجزیره و دیگر رسانه‌های خاورمیانه، در جریان نبرد ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در ماه ژوئن سال جاری، بارها در خاک ایران و آب‌های پیرامون آن اختلال در سیگنال GPS رخ داده است. این رویداد ضعف ایران در تکیه بر زیرساخت‌هایی که در کنترل ایالات متحده است را آشکار کرده و با توجه به ترور چندین دانشمند هسته‌ای و فرمانده ارشد نظامی ایران توسط اسرائیل، نگرانی‌ها درباره نفوذ در سیستم‌های مخابراتی افزایش یافته است.

به گزارش روزنامه «ساوت چاینا مورنینگ پست» هنگ‌کنگ در ماه اوت، ایرانِ گرفتار در این مشکلات اکنون در حال تدوین طرحی برای انتقال خدمات موقعیت‌یابی به سامانه ناوبری ماهواره‌ای بیدوی چین است.

در گذشته، احسان چیت‌ساز، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران، در مصاحبه‌ای در ماه ژوئیه تأیید کرده بود که ایران در پی یافتن جایگزینی برای GPS است. او گفت: «برای مثال، سامانه بیدوی چین که در تعامل با چین نیز مطرح شده است.»

چیت‌ساز توضیح داد که دولت ایران در حال تدوین برنامه‌ای است تا سامانه موقعیت‌یابی در بخش‌های کلیدی همچون ناوبری حمل‌ونقل، پایش کشاورزی و اینترنت اشیا را به‌تدریج از GPS به بیدو منتقل کند.

او افزود: «سامانه بیدو نه‌تنها از ساختاری پیشرفته و دقت بالای موقعیت‌یابی برخوردار است، بلکه در منطقه آسیا از پوشش قابل‌توجهی بهره‌مند بوده و کنترل آن به‌صورت مستقل در دست چین است، نه زیر نفوذ ایالات متحده.»

برخی تحلیل‌گران معتقدند تصمیم ایران صرفاً یک انتخاب فنی نیست، بلکه بازتابی از نگرانی جهانی نسبت به وابستگی به زیرساخت‌های فناورانه غربی است و بیانگر پایان دوران اتکای ساده‌لوحانه به زیرساخت‌هایی است که در اختیار آمریکا قرار دارد. رسانه‌های هنگ‌کنگ نیز به‌نقل از تحلیل‌گران نوشتند که این اقدام ممکن است نفوذ فناورانه چین در خاورمیانه را بیش از پیش افزایش دهد.

برخی کارشناسان بر این باورند که روی‌آوردن ایران به استفاده از بیدو می‌تواند کشورهای بیشتری در منطقه را به گسترش همکاری‌های فناورانه با چین ترغیب کند. تعدادی از کشورهای حوزه خلیج فارس ضمن حفظ روابط نزدیک با ایالات متحده، همکاری‌های گسترده‌ای با چین دارند؛ از جمله امارات متحده عربی و عربستان سعودی که در حال خرید تجهیزات نظامی چینی‌اند و از صنایع پیشرفته‌ای چون هوش مصنوعی و شبکه ۵G چین استقبال کرده‌اند.

انریکو فاردلا، استاد دانشگاه شرق ناپل و استاد مدعو در دانشکده مطالعات عالی بین‌المللی دانشگاه جانز هاپکینز، افزود که این روند نشان‌دهنده تشدید رقابت فناوری میان چین و آمریکا در خاورمیانه است. 

او گفت: «خاورمیانه امروز به‌نظر می‌رسد به صحنه نبردی تازه در حوزه فناوری بدل شده است – نه با پایگاه‌ها یا بمب‌ها، بلکه با ماهواره‌ها و شبکه‌ها.»

طبق گزارش «کتاب سفید توسعه صنعت ناوبری و خدمات مکانی ماهواره‌ای چین در سال ۲۰۲۵»، خدمات و محصولات مرتبط با بیدو تاکنون به بیش از ۱۴۰ کشور و منطقه صادر شده است. بیدو، به‌عنوان یکی از عرضه‌کنندگان اصلی جهانی سامانه ناوبری ماهواره‌ای مورد تأیید سازمان ملل، اکنون در ۱۱ سازمان بین‌المللی از جمله هوانوردی غیرنظامی، دریایی و ارتباطات سیار وارد استانداردسازی شده و دامنه «حلقه دوستان» بین‌المللی خود را پیوسته گسترش می‌دهد.

پیش‌تر برخی رسانه‌های خارجی مدعی شدند که سامانه بیدو در حال به چالش کشیدن جایگاه جهانی سامانه GPS آمریکاست. در پاسخ، مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، اظهار داشت: نوآوری علمی و توسعه صنعتی چین هرگز علیه هیچ کشوری نیست؛ بیدوی چین نیز متعلق به همه جهان است. چین همواره بر گشودگی، همکاری، و منافع متقابل تأکید دارد و با سایر کشورها تلاش خواهد کرد تا دستاوردهای علمی و فناورانه پیشرفته‌تری را در خدمت مردم و در جهت رفاه بشر به کار گیرد.

​