منتشرشده در فاینشنال تایمز
ترجمه مجله جنوب جهانی

ماه‌ها حمله هوایی ویرانگر روسیه نشان می‌دهد که مسکو موفق شده است موشک‌های خود را به‌گونه‌ای تغییر دهد که از پدافند هوایی اوکراین بگریزند؛ بنا بر اظهارات مقام‌های اوکراینی و غربی. 

بمباران‌هایی که در تابستان، تولیدکنندگان پهپاد در اوکراین را هدف گرفت، نمونه برجسته‌ای از بهبود موشک‌های بالستیک روسیه برای عبور از سامانه‌های پاتریوت آمریکایی بود؛ به گفته مقام‌های کنونی و پیشین اوکراینی و غربی در گفت‌وگو با فایننشال تایمز. 

به گفته آنان، احتمالاً روسیه سامانه متحرک «اسکندر-ام» خود ـ که موشک‌هایی با برد تخمینی حداکثر ۵۰۰ کیلومتر شلیک می‌کند ـ و همچنین موشک‌های بالستیک هواپرتاب «کینژال» با قابلیت پرواز تا ۴۸۰ کیلومتر را ارتقا داده است. 

این موشک‌ها اکنون مسیر پروازی معمولی را طی می‌کنند و سپس یا به‌طور ناگهانی به یک شیرجه تند در مرحله نهایی می‌روند یا مانورهایی انجام می‌دهند که باعث «سردرگمی و گریز» از رهگیرهای پاتریوت می‌شود. 

یکی از مقام‌های پیشین اوکراین گفت: این وضعیت «بازی را برای روسیه تغییر داده است». با توجه به کندی تحویل موشک‌های رهگیر پدافند هوایی از آمریکا، این کارزار موشکی پیش از زمستان تأسیسات حیاتی نظامی و زیرساخت‌های کلیدی اوکراین را نابود کرده است. 

نرخ رهگیری موشک‌های بالستیک اوکراین در تابستان بهبود یافت و در اوت به ۳۷ درصد رسید، اما در سپتامبر ـ با وجود شلیک کمتر ـ به ۶ درصد سقوط کرد؛ بر اساس داده‌های علنی نیروی هوایی اوکراین که توسط «مرکز تاب‌آوری اطلاعات» در لندن گردآوری و توسط فایننشال تایمز تحلیل شد. 

به گزارش نیروی هوایی اوکراین در روز چهارشنبه، هر چهار موشک اسکندر-ام که شبانه شلیک شدند، از چنگ پدافند اوکراین گریختند و به اهداف خود اصابت کردند. 

به گفته مقام‌های کنونی و پیشین، دست‌کم چهار کارخانه تولید پهپاد در کی‌یف و پیرامون آن در تابستان گذشته به‌شدت آسیب دیدند. این موارد شامل حمله ۲۸ اوت به یک مرکز تولید پهپادهای ترک «بایراکتار» بود؛ طبق گزارش علنی مقام‌های محلی. 

دو مقام مطلع گفتند: در همان حمله، دو موشک به‌نظر می‌رسد دفاتر شرکتی را هدف گرفتند که قطعات سامانه‌های پهپادی طراحی و تولید می‌کرد. این پرتابه‌های روسی از پدافند اوکراین گریختند و همچنین به دفاتر هیئت نمایندگی اتحادیه اروپا و «بریتیش کانسیل» که در نزدیکی بودند آسیب زدند. 

موشک‌های پاتریوت تنها سلاح موجود در زرادخانه اوکراین‌اند که قادر به سرنگونی موشک‌های بالستیک روسیه هستند. در حالی‌که موشک‌های کروز روسیه را می‌توان با سامانه‌های کمتر پیشرفته ساقط کرد، ارتقاهای اخیر این کار را دشوارتر ساخته است. 

یکی از مقام‌های غربی آشنا با داده‌های عملکرد پاتریوت گفت: نخستین نشانه ارتقای موشک‌های روسی، افت آشکار نرخ رهگیری‌ها بود. 

او افزود: یک «الگو» پدیدار شد که نشان می‌داد موشک‌های ورودی در «فاز نهایی» رفتاری متفاوت داشتند و از الگوهای درگیری شناخته‌شده قبلی منحرف می‌شدند. 

این ارزیابی با گزارشی از «بازرس ویژه آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا» درباره دوره اول آوریل تا ۳۰ ژوئن تطابق دارد. 

در گزارش آمده بود: نیروهای مسلح اوکراین برای استفاده پایدار از سامانه پاتریوت در برابر موشک‌های بالستیک مسکو دشواری‌هایی داشته‌اند؛ به دلیل تاکتیک‌های جدید روسیه، از جمله ارتقاهایی که امکان تغییر مسیر و انجام مانورهای غیر از مسیر بالستیک سنتی را به موشک‌ها می‌دهد. 

گزارش به حمله ۲۸ ژوئن اشاره می‌کند که شامل ۷ موشک بالستیک بود و اوکراین تنها یکی را ساقط کرد؛ همچنین به بمباران ۹ ژوئیه ـ که در زمان خود بزرگ‌ترین حمله هوایی از آغاز جنگ بود ـ که شامل ۱۳ موشک شد و کی‌یف توانست ۷ موشک را سرنگون یا مهار کند. 

مقام‌های غربی و اوکراینی گفتند: اوکراین داده‌های مربوط به کارکرد پاتریوت را با پنتاگون و شرکت‌های سازنده آمریکایی این سامانه به اشتراک می‌گذارد. شرکت «ریتون» در ویرجینیا سامانه پاتریوت را می‌سازد و «لاکهید مارتین» مستقر در مریلند موشک‌های رهگیر آن را تولید می‌کند. این داده‌ها برای به‌روزرسانی سامانه‌ها متناسب با تطبیق‌های روسیه استفاده می‌شود؛ اما یکی از مقام‌ها گفت این بهبودها اغلب از تاکتیک‌های در حال تغییر مسکو عقب‌تر هستند. 

سرگی کیسلیتیا، معاون اول وزیر خارجه اوکراین، به فایننشال تایمز گفت: «روس‌ها بی‌وقفه سامانه‌های اسکندر و دیگر موشک‌های خود را ارتقا می‌دهند.» او بر ضرورت قطع دسترسی روسیه به قطعات غربی ـ از جمله از مسیر چین ـ تأکید کرد. 

وزارت دفاع و نیروی هوایی اوکراین به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخی ندادند. 

تحلیلگران گفتند: تنظیمات نرم‌افزاری احتمالاً دلیل اصلی افزایش کارایی موشک‌های روسیه است. فابین هوفمان، پژوهشگر موشک در دانشگاه اسلو، اظهار داشت که سازندگان معمولاً داده‌های رهگیری را برای بهبود عملکرد بررسی می‌کنند، و روسیه نیز به‌نظر می‌رسد همین کار را کرده است. 

او افزود: اسکندر-ام می‌تواند در مرحله پایانی «بسیار تهاجمی مانور دهد». به جای تغییرات پرهزینه سخت‌افزاری، اصلاحات در سامانه هدایت کافی است تا موشکی درست پیش از اصابت یک مانور سریع انجام دهد، سپس با شیرجه تندی فرود آید و رهگیری پاتریوت را به‌شدت دشوار سازد. 

او افزود: «یک مسیر نهایی تندتر، چیزی است که می‌توان در موشک برنامه‌ریزی کرد.» 

اوکراین و روسیه در فناوری تسلیحاتی «بازی سازگاری» انجام می‌دهند. اما هم‌زمان یک بازی «موش و گربه» هم در نابودسازی سامانه‌های یکدیگر جریان دارد. 

کینژال‌ها از بمب‌افکن‌ها یا جنگنده‌های استراتژیک روسیه در خارج از دسترسی پدافند هوایی اوکراین شلیک می‌شوند. پرتابگرهای متحرک اسکندر نیز برای کی‌یف به‌سختی قابل انهدام‌اند. 

سامانه‌های پاتریوت اوکراین نیز که شامل رادار، ایستگاه کنترل و پرتابگرهایی بر روی کامیون یا تریلر هستند، متحرک‌اند. برخی از آنها پس از ماه‌ها حملات مداوم روسیه هدف قرار گرفته و آسیب دیده‌اند؛ به همین دلیل معماری چندلایه پدافند اوکراین تضعیف شده است. 

نیروی متخصص آموزش‌دیده بر روی سامانه‌های پاتریوت نیز در تیررس قرار دارد؛ از جمله سرهنگ دوم «دنیس ساکون»، مهندس ارشد یک واحد موشکی ضدهوایی در تیپ ۹۶ کی‌یف. او در راه‌اندازی سامانه‌هایی نقش داشت که بنا به ادعای کی‌یف، نخستین سرنگونی جهانی یک موشک هایپرسونیک کینژال روسی به دست آنها رقم خورد. 

طبق گزارش‌های علنی، ساکون در دسامبر و در جریان تلاش برای نجات تجهیزات پاتریوت هنگام آتش‌سوزی پس از یک حمله روسی در منطقه کی‌یف کشته شد. 

سامانه‌های پاتریوت پیش‌تر توسط سامانه‌هایی همچون «ایریس-تی» اروپا و باتری‌های میان‌برد محافظت می‌شدند. اکنون با آسیب یا جابه‌جایی برخی از آنها، «پاتریوت‌ها در برخی موارد مجبور به حفاظت از خود هستند»؛ به گفته یک فرد آگاه. 

اوکراین اطلاعاتی درباره شمار سامانه‌های پاتریوت خود و محل استقرارشان افشا نمی‌کند، اما دست‌کم شش دستگاه شناخته‌شده تحویل داده شده و اخیراً نیز اجزای مربوط به سه دستگاه دیگر توسط آلمان و نروژ ارسال شده است. 

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، از شرکای غربی خواسته کشورش را به سامانه‌های بیشتر مجهز کنند و حتی پیشنهاد خرید تا ۱۰ مجموعه کامل را داده است. 

با نزدیک شدن زمستان، زلنسکی هشدار داده که مسکو بار دیگر به راهبرد آشنای خود یعنی حمله به شبکه برق اوکراین بازگشته تا کشور را در تاریکی فروبرده و روحیه مردم را تضعیف کند. اما فناوری در حال تحول موشکی روسیه خطر امسال را جدی‌تر کرده است. 

او گفت: «متأسفانه این امر به یک تاکتیک سنتی روسیه بدل شده است. روسیه امسال یک‌بار دیگر می‌کوشد اوکراین را با خاموشی گسترده در تاریکی فرو ببرد.» 

 

​