نوشته: وان‌لی وو یون

ترجمه مجله جنوب جهانی

اخیراً، کمیته‌ی اعتبارات مجلس نمایندگان آمریکا لایحه‌ی «اعتبارات مالی سال ۲۰۲۶ برای وزارتخانه‌های بازرگانی، دادگستری، علوم و نهادهای وابسته» را تصویب کرد. در یکی از بندهای این لایحه، از وزارت دادگستری خواسته شده است که «طرح اقدام چین» را، که دولت بایدن آن را متوقف کرده بود، از سر بگیرد.
تصویب این لایحه به معنای این است که دولت ترامپ سیاست‌های خود در دوران اول ریاست‌جمهوری مبنی بر محاصره‌ی تکنولوژیک چین را ادامه خواهد داد. این امر شامل اعمال فشار بیشتر بر محققان چینی‌تبار به بهانه‌ی «تهدید جاسوسی چین» است که به سرعت بخشیدن به «دیوار کشی» در حوزه‌ی تکنولوژی و «جدایی سخت» در روابط فناوری آمریکا و چین می‌انجامد.
در نوامبر ۲۰۱۸، دولت ترامپ با هدف «مبارزه با جاسوسی اقتصادی» و «حفاظت از مالکیت فکری»، «طرح اقدام چین» را کلید زد. این طرح به طور ویژه دانشمندان چینی‌تبار و محققانی را که با چین همکاری داشتند، مورد بررسی قرار می‌داد. در نتیجه، پرونده‌های پر سر و صدایی تشکیل شد که پیامدهای جدی بر همکاری‌های علمی و فناوری دو کشور داشت.
«طرح اقدام چین» تحت هدایت وزارت دادگستری آمریکا اجرا می‌شد و از ۹۴ واحد محلی اجرای قانون در سراسر آمریکا می‌خواست که هر سال دست‌کم یک یا دو پرونده علیه «جاسوسان چینی» مطرح کنند.
کریستوفر ری، مدیر وقت اف‌بی‌آی، فاش کرد که در طول اجرای این طرح، وزارت دادگستری آمریکا بیش از ۲۰۰۰ پرونده‌ی مرتبط با چین را مورد تحقیق قرار داد و در اوج آن، هر ۱۰ ساعت به طور متوسط یک پرونده‌ی جدید علیه چین گشوده می‌شد.
پس از اجرای «طرح اقدام چین»، وزارت دادگستری آمریکا بارها بدون وجود مدارک معتبر، محققان چینی‌تبار و خانواده‌های آن‌ها را مورد تحقیق قرار داد که به اشتباهات قضایی مانند پرونده‌ی چن گانگ، متخصص مهندسی مکانیک در ام‌آی‌تی، و هو آنمینگ، متخصص نانوتکنولوژی در دانشگاه تنسی، منجر شد.
اجرای خودسرانه‌ی قانون توسط وزارت دادگستری آمریکا نه تنها زندگی روزمره و پیشرفت شغلی افراد را تحت تأثیر قرار داد، بلکه به یک «اثر سردکننده» آشکار در جامعه‌ی علمی آمریکا انجامید.
نتایج یک نظرسنجی مشترک که توسط سازمان غیرانتفاعی «کمیته صد» و دانشگاه آریزونا منتشر شد، نشان می‌دهد که حدود نیمی از دانشمندان چینی‌تبار مورد مصاحبه، به دلیل تحقیقات قضایی دچار ترس یا اضطراب شده بودند و برخی از دانشمندان برجسته در فکر کاهش همکاری‌های خود با چین یا ترک آمریکا بودند.
علاوه بر محققان چینی‌تبار، وزارت دادگستری آمریکا محققانی را که با دانشگاه‌ها و نهادهای تحقیقاتی چینی همکاری داشتند نیز به صورت ویژه مورد بررسی قرار داد و با اتهاماتی مانند فرار مالیاتی، کلاهبرداری اینترنتی و ارائه‌ی اطلاعات نادرست آن‌ها را تحت پیگرد قانونی قرار داد. چارلز لیبر، شیمیدان مشهور دانشگاه هاروارد، یکی از نمونه‌های برجسته‌ی این پرونده‌ها بود.

توقف اجباری به دلیل جنجال‌های گسترده

سیاست‌های سرکوبگرانه‌ی دولت ترامپ علیه محققان چینی‌تبار با مخالفت شدید دانشگاه‌ها و نهادهای تحقیقاتی آمریکا مواجه شد.
در سپتامبر ۲۰۲۱، ۱۷۷ نفر از اعضای هیئت علمی دانشگاه استنفورد نامه‌ای سرگشاده منتشر کردند که در آن، «طرح اقدام چین» را به دامن زدن به تبعیض نژادی و آسیب رساندن به رقابت‌پذیری علمی آمریکا متهم کرده و از وزارت دادگستری آمریکا خواستند که جستجو برای «جاسوسان چینی» در دانشگاه‌ها را متوقف کند.
به دنبال این اقدام، صدها محقق از دانشگاه‌های برجسته‌ای مانند پرینستون، ییل و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، علناً این طرح را محکوم کردند و خواستار توقف فوری آن شدند.
مقامات مسئول در وزارت دادگستری آمریکا نیز اذعان داشتند که «طرح اقدام چین» به تبعیض علیه چینی‌های مقیم آمریکا دامن زده است. همچنین، یکی از مسئولان بخش ضدجاسوسی اف‌بی‌آی پذیرفت که این طرح تأثیر منفی بر جامعه‌ی آمریکایی‌های آسیایی‌تبار، به ویژه بر پیشرفت شغلی بسیاری از دانشمندان و دانشجویان چینی، گذاشته است.
در نهایت، دولت بایدن در فوریه‌ی ۲۰۲۲، تحت فشار افکار عمومی آمریکا، اعلام کرد که «طرح اقدام چین» را به دلیل دامن زدن به تبعیض نژادی و آسیب رساندن به وجهه‌ی جامعه‌ی علمی آمریکا و جذابیت آن برای استعدادهای خارجی، متوقف می‌کند.

چرا ترامپ می‌خواهد «طرح اقدام چین» را دوباره آغاز کند؟

تنها شش ماه پس از بازگشت به کاخ سفید، ترامپ با شتاب و همان سیاست‌های پیشین، بازگرداندن «طرح اقدام چین» را پیش می‌برد. این تصمیم سه دلیل اصلی دارد:
۱. مهار توسعه‌ی فناوری چین:
ترامپ در دور دوم ریاست‌جمهوری خود نیز چین را به عنوان اصلی‌ترین رقیب استراتژیک می‌داند و معتقد است پیشرفت‌های فناورانه و صنعتی اخیر چین نتیجه‌ی «سرقت دستاوردهای تکنولوژیکی آمریکا» است که تهدیدی مستقیم برای رقابت‌پذیری اصلی آمریکا به شمار می‌آید.
ترامپ امیدوار است با از سرگیری «طرح اقدام چین» و استفاده از ابزارهای قضایی، «زدودن چینی‌ها» از جامعه‌ی علمی آمریکا را ادامه دهد، همکاری‌های فناوری بین دو کشور را قطع کند و به تدریج چین را از «باشگاه فناوری» تحت رهبری غرب خارج سازد. هدف او از این کار، کُند کردن روند پیشرفت فناوری چین است.

۲. تثبیت پایگاه اصلی حامیان «آمریکا را دوباره با عظمت سازیم» (MAGA):
در حال حاضر، اتخاذ مواضع سخت‌گیرانه و مهار همه‌جانبه‌ی چین به یک «هنجار سیاسی» در فضای سیاسی آمریکا تبدیل شده است.
از سرگیری این طرح توسط دولت ترامپ، پاسخی به خواسته‌ی تندروها و محافظه‌کاران در آمریکا است که نشان از موضع قاطع او در برابر چین دارد و پایگاه سیاسی داخلی او را پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای تحکیم می‌کند.
همچنین، دولت ترامپ با پیوند زدن «طرح اقدام چین» به سیاست‌های ضدمهاجرتی خود، محققان چینی‌تبار را به عنوان «مهاجران خارجی که شغل‌های تحقیقاتی را دزدیده‌اند» معرفی می‌کند. با تشکیل پرونده‌های جنجالی، ترامپ می‌تواند «سیاست اول آمریکا» را به نمایش بگذارد و پایگاه حامیان خود را مستحکم‌تر کند.

۳. انحراف افکار عمومی از مشکلات داخلی آمریکا:
مدتی است که اقتصاد آمریکا دچار رکود است، وضعیت اشتغال نگران‌کننده است، دوگانگی سیاسی و اختلافات اجتماعی نیز رو به افزایش است.
دولت ترامپ با از سرگیری «طرح اقدام چین» قصد دارد «تهدید چین» را بزرگ‌نمایی کرده، با ساختن «پرونده‌های جاسوسی» به اصطلاح چینی، احساسات پوپولیستی را در داخل کشور برانگیزد و از این طریق، افکار عمومی را از مشکلات داخلی منحرف کرده و مسائل اجتماعی را پنهان سازد.

پیامدهای غیرقابل انکار «طرح اقدام چین» (نسخه‌ی ۲.۰)

با توجه به شرایط فعلی، احتمال دارد دولت ترامپ در دوره‌ی دوم ریاست‌جمهوری خود، «طرح اقدام چین» را با درس گرفتن از تجربه‌های قبلی و با شدت، گستره و سخت‌گیری بیشتری نسبت به دوره‌ی اول اجرا کند. این امر بدون شک مجموعه‌ای از پیامدها را بر همکاری‌های علمی و فناوری آمریکا و چین خواهد داشت.
از نحوه‌ی اجرای «طرح اقدام چین» در دوره‌ی اول ترامپ مشخص است که محققان دانشگاهی در آمریکا هنگام درخواست بودجه‌ی تحقیقاتی باید با بررسی‌های دقیق سوابق و ارزیابی‌های حساسیت سیاسی مواجه شوند. پروژه‌های تحقیقاتی به شدت تحت نظارت قرار می‌گیرند و همکاری با افراد و نهادها محدود می‌شود.
نتایج نظرسنجی سال ۲۰۲۳ که در مجله‌ی Proceedings of the National Academy of Sciences آمریکا منتشر شد، نشان می‌دهد که به دلیل تأثیر «طرح اقدام چین»، بیش از یک سوم دانشمندان چینی‌تبار در آمریکا «احساس می‌کنند که مورد استقبال نیستند»، نزدیک به سه‌چهارم آن‌ها «احساس امنیت شغلی ندارند» و حدود ۷۰ درصد از آن‌ها «به دلیل تحقیق دولت آمریکا درباره‌ی محققان چینی‌تبار، نگران و مضطرب هستند».
از سرگیری «طرح اقدام چین» به احتمال زیاد به «اثر سردکننده‌ی» قوی‌تری در جامعه‌ی علمی آمریکا منجر خواهد شد.
علاوه بر دانشمندان چینی‌تبار که با بررسی‌های سخت‌گیرانه‌تر مواجه خواهند شد، محققان از دیگر اقوام در دانشگاه‌ها و نهادهای تحقیقاتی برجسته‌ی آمریکا نیز باید ریسک‌های همکاری با چین را در نظر بگیرند و به همین دلیل ممکن است پروژه‌های مشترک خود با این کشور را به حالت تعلیق درآورند یا به کلی متوقف کنند.
در کوتاه‌مدت، همکاری‌های علمی و فناوری دو کشور با ضربه‌ی شدیدتری مواجه خواهد شد.
محققان چینی که به آمریکا سفر می‌کنند با تهدیدات امنیتی جدی‌تری روبرو خواهند شد. در سال‌های اخیر، مقامات آمریکایی به دلایل سیاسی، بارها به صورت تبعیض‌آمیز و گزینشی با محققان و دانشجویان چینی برخورد کرده و به آن‌ها اجازه‌ی ورود نداده‌اند. حتی برخی از دانشجویان ساعت‌ها در اتاق‌های بازجویی موسوم به «اتاق سیاه» مورد بازجویی قرار گرفته‌اند، به طوری که برخی از این بازجویی‌ها بیش از ۷۰ ساعت به طول انجامیده است.
در طول این بازجویی‌ها، مأموران آمریکایی سوالاتی می‌پرسند که هیچ ربطی به هدف سفر محققان ندارد و حتی با بهانه‌ی «احتمال به خطر انداختن امنیت ملی»، ویزای آن‌ها را باطل کرده و از ورودشان به کشور جلوگیری می‌کنند.
از سرگیری «طرح اقدام چین» توسط دولت ترامپ احتمالاً بازرسی‌ها از محققان و دانشجویان چینی را تشدید خواهد کرد و امنیت آن‌ها را به شدت در معرض خطر قرار می‌دهد.
این امر به صورت عینی، روند خروج استعدادهای برجسته از آمریکا را تسریع خواهد کرد.
پس از اجرای «طرح اقدام چین» در دوره‌ی اول ترامپ، بسیاری از دانشمندان چینی‌تبار که تحت فشار قرار گرفتند، تصمیم به ترک آمریکا گرفتند.
داده‌های منتشر شده در مجله‌ی Proceedings of the National Academy of Sciences نشان می‌دهد که از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۱، نزدیک به ۱۲.۵۰۰ دانشمند چینی‌تبار از آمریکا به چین مهاجرت کردند که بیش از نیمی از آن‌ها در سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱ (در دوره‌ی اول ترامپ) آمریکا را ترک کرده‌اند.
از سرگیری «طرح اقدام چین» توسط دولت ترامپ، انزجار شدید جامعه‌ی علمی آمریکا، به ویژه محققانی را که مورد تحقیق و آزار قرار گرفته‌اند، برخواهد انگیخت و برخی از آن‌ها ممکن است با «رأی با پای خود»، آمریکا را ترک کنند.
در همین حال، اقدامات جنجالی ترامپ برای «اصلاح» دانشگاه‌ها و نهادهای تحقیقاتی آمریکا، نارضایتی محققان را افزایش خواهد داد و به خروج هرچه بیشتر استعدادهای نخبه از آمریکا منجر خواهد شد.
با توجه به تجربه‌ی اجرای «طرح اقدام چین» در دوره‌ی اول ترامپ، سوءاستفاده از مسئله‌ی «جاسوسی»، ساختن اتهامات بی‌اساس و آزار و اذیت بی‌دلیل محققان، در نهایت تنها به ضرر خود آمریکا نیز خواهد بود.