ترجمه مجله جنوب جهانی

تهران – ایالات متحده و اسرائیل در حال تشدید کمپین فشارهای اقتصادی، نظامی و دیپلماتیک علیه ایران هستند و تلاش‌های خود را در روزهای اخیر بر تضعیف دو از مهم‌ترین متحدان این کشور، یعنی چین و روسیه، متمرکز کرده‌اند؛ دو قدرتی که حمایت اقتصادی و دیپلماتیک ایران را در برابر تهدیدات خارجی تأمین می‌کنند و ممکن است در آینده بتوانند کمک‌های نظامی نیز در اختیار آن قرار دهند.

در شرایطی که روابط آمریکا و روسیه به دلیل جنگ اوکراین تحت فشار قرار گرفته است، اسرائیل مأموریت تأثیرگذاری بر روسیه را بر عهده گرفته است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز دوشنبه با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، گفت‌وگوی تلفنی داشت. هرچند بیانیه‌های رسمی تنها به بحث‌های مربوط به غزه و برنامه هسته‌ای ایران اشاره کرده‌اند، اما گزارش‌ها حاکی از آن است که هدف اصلی نتانیاهو، فشار بر پوتین برای قطع حمایت از ایران بوده است.

بر اساس اطلاعات روزنامه «تهران تایمز»، ایران در جنگ دوازده‌روزه خود با اسرائیل در ژوئن، از روسیه و چین درخواست کمک نظامی نکرد تا به این دو کشور و همچنین به حامی آمریکایی آن‌ها نشان دهد که قادر است به‌طور مؤثر از خود دفاع کند. با این حال، اکنون بر این باورند که تهران ممکن است در آینده، به‌ویژه در حوزه‌هایی که قبلاً ضعف‌هایی در آن‌ها شناسایی شده، به دنبال دریافت برخی تجهیزات نظامی باشد تا در برابر هرگونه تجاوز احتمالی آینده اسرائیل و آمریکا آماده‌تر باشد.

تحلیلگران معتقدند که ایران هرچند در آن جنگ با استفاده از موشک‌های قدرتمند خود خسارات سنگین و ویرانگری به اسرائیل و آمریکا وارد کرد، اما همچنان نیازمند تقویت بیشتر سامانه‌های دفاع هوایی خود است. اگرچه هنوز مشخص نیست که آیا ایران رسمأ درخواست کمک نظامی داده است یا خیر، اما یک مقام از واحد دفاع هوایی ایران به «تهران تایمز» گفت که کشور در حال رفع سریع نقاط ضعف خود است.

گزارش‌های مربوط به گفت‌وگوی نتانیاهو با پوتین متناقض است. برخی مدعی‌اند که نتانیاهو از روابط نزدیک گذشته خود با پوتین استفاده کرده تا پیام خود را برساند، اما منابع دیگری معتقدند که این جنایتکار جنگی اسرائیلی با تهدید به تقویت حمایت‌های نظامی از اوکراین، سعی در فشار بر روسیه داشته است تا از کمک به ایران خودداری کند.

«روابط ایران و روسیه از اهمیت راهبردی برخوردار است. پیمان جامع دوجانبه‌ای که اخیراً به اجرا درآمده، خود گواهی بر این واقعیت است،» گفت روح‌الله مدبّر، کارشناس مسائل روسیه. «من باور ندارم که اسرائیل بتواند این رابطه را مختل کند. روابط ایران و روسیه را هیچ طرف ثالثی نمی‌تواند تغییر دهد.»

پوتین روز چهارشنبه در نشست اوج روسیه و کشورهای آسیای مرکزی در دوشنبه گفت که رهبران اسرائیل از او خواسته‌اند پیامی را به ایران برساند مبنی بر اینکه آن‌ها به دنبال تشدید تنش نیستند و تمایل دارند که فضای تنش را کاهش دهند. وی افزود: «ما همچنان ارتباطات مبتنی بر اعتماد با اسرائیل را ادامه می‌دهیم و سیگنال‌هایی از رهبری اسرائیل دریافت کرده‌ایم که درخواست می‌کنند این پیام را به دوستان ایرانی‌مان منتقل کنیم: اسرائیل قصد و عزم خود را برای حل بیشتر مسائل اعلام می‌کند و به هیچ‌وجه به دنبال هیچ‌گونه مواجهه‌ای نیست.»

چین در پاسخ به تحریم‌های ضد ایرانی آمریکا «اقدامات لازم» را انجام خواهد داد

ایالات متحده و اسرائیل در تلاش برای تأثیرگذاری بر چین، دیگر متحد کلیدی ایران، رویکردی سخت‌گیرانه‌تر را در پیش گرفته‌اند. در همین راستا، آمریکا روز چهارشنبه دور جدیدی از تحریم‌ها را علیه بخش نفتی ایران اعمال کرد و ده نفر، ۴۹ شرکت و ۳۴ کشتی را هدف قرار داد که متهم به تسهیل صادرات نفت خام و فرآورده‌های پتروشیمیایی تهران هستند. واشنگتن اعلام کرد که در میان این افراد و نهادها، یک پالایشگاه مستقل چینی و یک ترمینال نفتی نیز وجود دارد که به‌طور مشکوکی در فرآوری و حمل‌ونقل فرآورده‌های نفتی ایران دخیل بوده‌اند.

در همان روز، وزارت بازرگانی آمریکا هم ۲۹ نهاد جدید—شامل ۱۶ شرکت و سه آدرس در چین، نه مورد در ترکیه و یازده مورد در امارات متحده عربی—را به فهرست محدودیت‌های خود افزود و ادعا کرد که این نهادها از برنامه‌های نظامی ایران حمایت کرده‌اند.

گو جیاکون، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، روز جمعه در یک کنفرانس خبری در پکن گفت که کشورش برای محافظت از شرکت‌های چینی در برابر پیامدهای این محدودیت‌های جدید آمریکا اقدام خواهد کرد؛ محدودیت‌هایی که علیه یک پالایشگاه چینی و ده‌ها نهاد دیگر اعمال شده که به‌گفته آمریکا در تجارت نفت ایران دخیل بوده‌اند.

وی گفت: «چین از ایالات متحده می‌خواهد که از تحریم به‌عنوان ابزاری برای فشار دست بردارد. ما همه اقدامات لازم را انجام خواهیم داد تا حقوق مشروع شرکت‌ها و شهروندان چینی حفظ شود و امنیت انرژی کشورمان تضمین گردد.»

این چهارمین دور از تحریم‌های دولت ترامپ علیه پالایشگاه‌های چینی است که همچنان نفت ایران را خریداری می‌کنند.

با وجود سال‌ها تحریم، ایران با استفاده از مسیرهای جایگزین و بهره‌گیری از خریداران آسیایی—به‌ویژه چین که بزرگ‌ترین مشتری آن است—صادرات نفت خود را حفظ کرده است. ایالات متحده نیز با هدف زنجیره‌های تأمین جهانی و شبکه‌های دریایی ایران، فشار خود را بر بخش انرژی این کشور تشدید کرده است.

تمام این اقدامات بخشی از کمپین فشار آمریکا علیه ایران است که شامل احیای تحریم‌ها تحت مکانیسم به‌اصطلاح «بازگشت خودکار» (Snapback) نیز می‌شود؛ مکانیسمی که در اصل برای حل اختلافات مربوط به توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵، یعنی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، در نظر گرفته شده بود.

در برجام، ایران محدودیت‌هایی را بر فعالیت‌های هسته‌ای خود پذیرفت تا در ازای آن تحریم‌های بین‌المللی لغو شوند. این توافق با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد تأیید شد و مهلتی تا اکتبر ۲۰۲۵ برای انقضای نهایی تمامی اقدامات مرتبط با هسته تعیین کرد.

ایران همواره استدلال کرده است که ایالات متحده، حتی در دوره ریاست‌جمهوری اوباما، تعهدات خود را در قبال این توافق به‌طور کامل اجرا نکرد و دسترسی تهران به مزایای اقتصادی را مسدود ساخت. این وضعیت در سال ۲۰۱۸ با خروج یک‌جانبه دولت ترامپ از برجام و اعمال مجدد تحریم‌های گسترده، تشدید شد.

در پاسخ و پس از بیش از یک سال انتظار برای اجرای تعهدات اروپا، ایران به‌تدریج تعهدات خود را در چارچوب برجام کاهش داد، اما همواره تأکید کرد که این اقدامات قابل بازگشت بوده و در چارچوب حقوقی توافق قرار دارد.

مهلت اکتبر ۲۰۲۵ قرار بود پایانی بر اختلاف ده‌ساله هسته‌ای باشد و وضعیت هسته‌ای ایران را به حالت عادی بازگرداند. اما تصمیم کشورهای E3 (فرانسه، آلمان و بریتانیا) برای فعال‌سازی مکانیسم «بازگشت خودکار»، این فرآیند را به‌طور مؤثری مسدود کرده است.

ایران معتقد است که کاهش تعهداتش به‌عنوان اقدامات مقابل مشروع در پاسخ به عدم رعایت تعهدات توسط غرب بوده و بنابراین، کشورهای E3 هیچ مبنای حقوقی برای فعال‌سازی این مکانیسم ندارند. روسیه، چین و چندین کشور دیگر نیز مواضع ایران را تأیید کرده‌اند و مشروعیت تحریم‌های ضد ایرانیِ بازگشت‌یافته را نمی‌پذیرند.