بیش از ۶۷ هزار فلسطینی کشته شدند! ارتش اسرائیل در حال عقبنشینی، تهدیدهای جدی میکند و مردم غزه به سوی خانههای ویرانشدهی خود بازمیگردند
نوشتهی وانگ یی — وبسایت گُوانچاژُو
ترجمه مجله جنوب جهانی
در ساعتهای نخست روز ۹ اکتبر (مصادف با ۱۸ مهرماه)، توافقنامهی آتشبس مرحلهی نخست در نوار غزه بهصورت رسمی اجرا شد. نیروهای اسرائیلی آغاز به عقبنشینی از برخی بخشهای غزه کردند و فلسطینیانی که سالهاست از خانههایشان ریشهکن شده بودند، گامهای نخست بازگشت به سرزمینهای خود را برداشتند. دو سال جنگِ بیامان، نوار غزه را به ویرانهای تبدیل کرده است؛ جنگی که تاکنون جان بیش از ۶۷ هزار فلسطینی را گرفته است.
رویترز در گزارشی در تاریخ ۱۰ اکتبر اعلام کرد که ارتش دفاعی اسرائیل تأیید کرده است توافقنامهی آتشبس از ساعت ۱۲ ظهر روز ۹ اکتبر (به وقت محلی) لازمالاجرا شده است. دولت اسرائیل نیز در ساعات پیش از سپیدهدم روز ۱۰ اکتبر، این توافقنامه را با جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) تصویب کرد و زمینهی تعلیق ۲۴ ساعتهی عملیاتهای نظامی و عقبنشینی جزئی نیروهایش را فراهم آورد.
بر اساس بندهای این توافق، حماس موظف است طی ۷۲ ساعت، ۲۰ نفر از اسرای اسرائیلیِ زندهی باقیمانده را آزاد کند؛ در پاسخ، اسرائیل ۲۵۰ زندانی فلسطینی که مدتهاست در زندانهایش محبوس هستند و همچنین ۱۷۰۰ نفر از ساکنان غزه را که در جریان جنگ بازداشت شدهاند، رها خواهد ساخت.
«استیون ویتکوف»، فرستادهی ویژهی آمریکا در امور خاورمیانه، تأیید کرد که ارتش اسرائیل عقبنشینی مرحلهی نخست خود از غزه را به پایان رسانده و فرآیند آزادسازی اسرا نیز آغاز شده است.
با اجرای این توافق، کامیونهای حامل مواد غذایی و تجهیزات پزشکی وارد غزه خواهند شد تا به صدها هزار غیرنظامی که بدون سرپناه در چادرها زندگی میکنند، کمک رسانده شود. در خارج از یکی از مراکز کمکرسانی در جنوب غزه، دستهدسته زنان در صفهای طولانی برای دریافت سیبزمینی و پیاز ایستادهاند. «جیحان»، معلم ۳۸ ساله، میگوید: «این وضعیت گویی جشن است. اما همچنان نگرانیم که آیا این مرکز توزیع غذا هفتهی آینده هم باقی خواهد ماند؟ و اصلاً چه کسی مسئولیت آن را بر عهده خواهد داشت؟»
همزمان، جمعیت گستردهای از ساکنان غزه نیز راهی خانههای خود شدهاند. «اسماعیل زیدا»، ۴۰ ساله و ساکن محلهی شیخ رضوان شهر غزه، میگوید: «خدا را شکر که خانهی من هنوز پابرجاست، اما اینجا کاملاً ویران شده؛ خانهی همسایهام نابود شده و کل این منطقه از بین رفته است.»
«مهدی سقله»، ۴۰ ساله، میگوید: «وقتی خبر آتشبس را شنیدیم، بسیار خوشحال شدیم و بلافاصله آمادهی بازگشت به شهر غزه و خانهی خود شدیم. هرچند خانهمان دیگر وجود ندارد، اما بازگشت به جایی که خانهمان بوده، حتی اگر تنها ویرانهای باقی مانده باشد، لذتی بینظیر است. طی دو سال گذشته، ما همواره در رنج بودهایم و از جایی به جای دیگر آواره شدهایم.»
چند ساعت پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد که اسرائیل و حماس به توافق صلح دست یافتهاند، خبرگزاری بلومبرگ آمریکا همراه با سازمان کمکرسانی بشردوستانهی خصوصی «بنیاد بشردوستانهی غزه» که از سوی آمریکا و اسرائیل حمایت میشود، وارد این منطقه شد.
در دو مایل (حدود ۳٫۲۲ کیلومتر) جادهای که از مرز مصر به سمت شهر رفح در جنوب غزه میرود، امروزه تنها خرابههایی از میلهای خمشده، بتنهای خردشده و خودروهای زنگزده دیده میشود. این منطقه پیشتر خانهی حدود ۶۵۰ هزار فلسطینی بود، اما امروز تقریباً تمام ساختمانهای آن ویران شده و تنها «شهری خالی از سکنه» باقی مانده است. صدها هزار نفر در چند مایلی آن، در اردوگاههای چادری پراکندهاند که در مناطق «انساندوستانه» مانند مَواسی قرار دارند که توسط اسرائیل تعیین شدهاند.
چنین منظرههایی در سراسر غزه دیده میشود. بر اساس گزارش منتشرشده توسط بلومبرگ در تاریخ ۱۰ اکتبر، تقریباً تمامی ۲٫۲ میلیون نفر جمعیت غزه مجبور به ترک خانههای خود شدهاند و در محوطههای بسیار شلوغی زندگی میکنند که کمتر از ۱۰ درصد از کل مساحت غزه را در ساحل مدیترانه تشکیل میدهند.
«چاپین فِی»، سخنگوی بنیاد بشردوستانهی غزه، میگوید: «ساختار اجتماعی غزه نابود شده است.» «ریم مُمتَز»، پژوهشگر مؤسسهی صلح کارنگی، نیز اظهار داشت: «جهان هنوز آمادهی دیدن میزان ویرانیهای غزه نیست.»
بر اساس گزارشها، ارتش اسرائیل از اوایل سپتامبر، عملیات زمینی خود را در شهر غزه گسترش داد تا آخرین پایگاههای حماس را نابود کند. سازمان ملل متحد تخمین میزند که نزدیک به یک میلیون فلسطینی از شهر غزه به سمت «مناطق انساندوستانه» در جنوب پناه بردهاند، در حالی که حدود ۲۰۰ هزار نفر با وجود دستور تخلیه، همچنان در شهر باقی ماندهاند.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که این بزرگترین شهر غزه تقریباً خالی از سکنه شده و ساختمانهای آن بهشدت ویران شدهاند؛ تنها تعداد معدودی چادر در نوار ساحلی باقی مانده است. تیم پژوهشی دانشگاه ایالتی اورگن آمریکا تحلیل کرده که در عملیات اخیر ارتش اسرائیل، ۱۸ درصد از ساختمانهای شهر غزه چندین بار بمباران شدهاند.
اگرچه توافقنامهی آتشبس مرحلهی نخست، خروج نیروهای اسرائیلی از بخشهایی از شهرهای اصلی غزه را الزامی کرده است، اما اسرائیل همچنان کنترل حدود نیمی از قلمرو این منطقه را در دست دارد.
«بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل، در سخنرانی تلویزیونی خود تأکید کرد که نیروهای اسرائیلی همچنان در غزه مستقر خواهند ماند تا غیرنظامیسازی این منطقه تضمین شود و در مراحل آتی، تسلیحات حماس بهطور کامل از بین برود. وی افزود: «اگر بتوانیم این هدف را به روشی ساده محقق کنیم، عالی است؛ در غیر اینصورت، از راههای سختگیرانهتری برای دستیابی به آن استفاده خواهیم کرد.»
«افی دِیف»، سخنگوی ارتش دفاعی اسرائیل، نیز از ساکنان غزه خواست که از ورود به مناطقی که هنوز تحت کنترل ارتش اسرائیل است، خودداری کنند و گفت: «لطفاً به بندهای توافقنامه پایبند باشید تا امنیت خود را تأمین کنید.»
رویترز گزارش داد که در شهر خان یونس در جنوب نوار غزه، نیروهای اسرائیلی از بخشهای شرقی نزدیک به مرز عقبنشینی کردهاند، اما ساکنان محلی همچنان صدای توپهای تانک را میشنوند. در اردوگاه پناهندگان نُسَیرَت در مرکز غزه نیز بخشی از سربازان اسرائیلی مواضع خود را ترک کرده و به سمت مرز اسرائیل حرکت کردهاند، اما در ساعات اولیهی صبح همچنان صدای شلیکهای پراکنده شنیده میشد. همچنین، نیروهای اسرائیلی از جادهای که در ساحل مدیترانه به سمت شهر غزه میرود، عقبنشینی کردهاند.
این گزارش همچنین اشاره میکند که این جنگ، اسرائیل را در عرصهی بینالمللی بهطور فزایندهای منزوی کرده و تعادل منطقهای خاورمیانه را به لرزه درآورده است و کشورهایی مانند ایران، یمن و لبنان را نیز درگیر درگیریهای منطقهای کرده است. روابط آمریکا و اسرائیل نیز به دلیل اختلافنظرها تنشآمیز شده است؛ ترامپ چندین بار بر نتانیاهو فشار آورده تا هرچه سریعتر به آتشبس دست یابد. پس از اعلام این توافقنامه، هم اسرائیلیها و هم فلسطینیها جشن گرفتند؛ این توافق گامی مهم در پایان دادن به دو سال جنگ و بازگرداندن اسیرانی است که توسط حماس نگهداشته شدهاند.
در تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳، حماس به جوامع اسرائیلی حملهی ناگهانی کرد و باعث کشتهشدن ۱۲۰۰ نفر و ربودن ۲۵۱ نفر شد. بر اساس آخرین اطلاعات، هنوز ۲۰ نفر از اسرای اسرائیلی زنده هستند، ۲۶ نفر کشتهشدن آنها تأیید شده و وضعیت دو نفر دیگر نامعلوم است. از سوی دیگر، بر اساس دادههای وزارت بهداشت غزه، بیش از ۶۷ هزار فلسطینی در این درگیریها کشته شدهاند.
«خلیل الحیه»، مسئول غزهای حماس که در خارج از کشور زندگی میکند، گفت که از آمریکا و سایر واسطهگران تضمینهایی دریافت کرده که جنگ «بهطور قطعی پایان یافته است.»
رویترز تحلیل میکند که در صورت اجرای کامل این توافقنامه، این نزدیکترین تلاش از زمان آغاز جنگ برای دستیابی به آتشبس دائمی خواهد بود. با این حال، موانعی همچنان باقی است؛ طرفین هنوز فهرست زندانیان فلسطینیای که اسرائیل قرار است آزاد کند را اعلام نکردهاند و حماس خواستار آزادی چندین زندانی سیاسی برجسته است که مدتهاست در زندانهای اسرائیل محبوس هستند.
علاوه بر این، طرح صلح ۲۰ محورهی ترامپ هنوز جزئیات متعددی برای بحث دارد، از جمله نحوهی حکمرانی غزه پس از جنگ و سرنوشت نهایی حماس. حماس همچنین از خلع سلاح خود سر باز زده است. وزارت کشور تحت کنترل حماس در غزه اعلام کرده که در مناطقی که نیروهای اسرائیلی از آن عقبنشینی کردهاند، نیروهای امنیتی مستقر خواهد کرد، اما هنوز مشخص نیست که آیا اجازهی بازگشت مسلحان به خیابانها داده خواهد شد یا خیر؛ این اقدام ممکن است توسط اسرائیل بهعنوان یک اقدام تحریکآمیز تلقی شود.
بر اساس گزارش شبکهی خبری سیانان (CNN)، افی دِیف، سخنگوی ارتش دفاعی اسرائیل، گفت که اگر حماس پس از جنگ همچنان کنترل غزه را در دست داشته باشد، ارتش اسرائیل «آمادگی کامل خود را برای بازگشت به نبرد و مبارزهی مجدد با آن اعلام میکند.»
دِیف افزود:
«ما نمیپذیریم که حماس، از همان روز نخست پس از جنگ، کنترل نوار غزه را در دست بگیرد. اگر بتوانیم این هدف را از طریق مذاکرات محقق کنیم، کافی است؛ در غیر اینصورت، میدانیم که در صورت لزوم چگونه به میدان نبرد بازگردیم و با آن بجنگیم.»
وی تأکید کرد که ارتش اسرائیل «آمادهی بازگشت به نبرد، حمله به حماس و نابودی تواناییهای حکومتی آن است و به آن اجازه داده نخواهد شد تا دوباره کنترل نوار غزه را به دست آورد.»
ترامپ اعلام کرده است که در تاریخ ۱۲ اکتبر قصد دارد به خاورمیانه سفر کند و احتمالاً در مراسم امضای توافقنامه در مصر شرکت خواهد کرد. پلیس اسرائیل نیز گفته است که در حال آمادهسازیهای لازم برای پذیرایی از وی در تاریخ ۱۳ اکتبر است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 