ترجمه مجله جنوب جهانی
منتشر شده در حساب رسمی دوست‌داران چین – چین شو پوئن‌یوئن کوان

در رژه نظامی ماه سپتامبر، قدرت عظیم دفاعی چین موجب شگفتی جهانی شد. در سال‌های نخستین پس از تأسیس جمهوری خلق چین، «مائو تسه‌تونگ» گفته بود: «ما باید نیروی هوایی قدرتمند بسازیم» و «باید نیروی دریایی نیرومند بنا کنیم». امروزه همه شاخه‌ها و نیروهای نظامی ما از قدرت فراوانی برخوردارند؛ همین امر نیروی نظامی مقتدر چین را شکل داده و قدرت دفاع از میهن، عدالت و صلح را پدید آورده است. 

اما این قدرت، بر پایه توان صنعتی کشور استوار است؛ بدون صنعت قدرتمند، نه توان ملی می‌توان داشت و نه نیروی نظامی قوی. 

بی‌تردید، صنعت چین امروزه نیرومند است، ولی همچنان کاستی‌هایی جدی دارد؛ صنعت نرم‌افزار یکی از این نقاط ضعف است. فاصله میان صنعت نرم‌افزار چین و جهان به‌راستی شگفت‌آور است و به همین سبب، ما باید به ساختن صنعتی قدرتمند در این حوزه همت گماریم. 

صنعت نرم‌افزار چین باید با «تعهد، تلاش بی‌وقفه و عزم راسخ» مسیر پیشرفت را در پیش گیرد. تا حدی، اگر تحریم‌ها و محدودیت‌های گلوگاهی آمریکا علیه چین وجود نداشت، شاید ما هنوز در غفلت و بی‌خبری به سر می‌بردیم. 

***

۰۱ – صنعت نرم‌افزارهای سیستمی

نرم‌افزار سیستم، برای مدیریت و کنترل منابع سخت‌افزاری رایانه و فراهم‌سازی محیط پایه و پشتیبانی لازم برای اجرای سایر نرم‌افزارها به‌کار می‌رود. 
نرم‌افزارهای کاربردی، در بستر نرم‌افزارهای سیستمی اجرا می‌شوند تا وظایف مشخصی را انجام دهند و به‌طور مستقیم یا غیر‌مستقیم در خدمت کاربر یا سایر نرم‌افزارها باشند. به‌بیان ساده، نرم‌افزار سیستمی متوجه ماشین است و نرم‌افزار کاربردی متوجه کاربر. 

در صنعت نرم‌افزار سیستمی، آمریکا سلطه مطلق دارد و وضعیت سایر کشورها بسیار ضعیف است. در این صنعت، در مجموع ۲۸۸ شرکت سهامی عام وجود دارد با ارزش بازاری کل ۴۲٬۴۲۵ میلیارد دلار، درآمد مجموع ۴۰۶۲ میلیارد دلار، سود ۱۰۹۹ میلیارد دلار و دارایی خالص ۴۰۷۲ میلیارد دلار. 

ایالات متحده با ۴۵ شرکت بورسی در این حوزه، ۹۶ درصد از ارزش بازار جهان، ۹۱ درصد از درآمد، ۹۹ درصد از سود و ۸۹ درصد از دارایی خالص را در اختیار دارد. شاخص توان ترکیبی آمریکا در کل جهان ۹۵٫۲ درصد برآورد می‌شود. 

۲۹ کشور جهان دارای شرکت‌های بورسی در زمینه نرم‌افزار سیستمی هستند. چین با ۴۷ شرکت در جایگاه دوم قرار دارد (دو شرکت بیشتر از آمریکا)، اما ارزش کل بازار آن ۶۸٫۳ میلیارد دلار، درآمد ۹٫۹ میلیارد دلار، سود خالص منفی ۴٫۲ میلیارد دلار و دارایی خالص ۲۱٫۲ میلیارد دلار است. توان ترکیبی چین معادل ۱٫۳ درصد از کل جهانی و تنها ۱٫۴ درصد توان آمریکا است. 

پس از چین، اسرائیل در رتبه سوم، ژاپن در رتبه چهارم (هر دو با ۱ درصد)، هند در رتبه پنجم با ۰٫۴ درصد، لهستان و کره جنوبی در رتبه‌های ششم و هفتم با ۰٫۳ درصد قرار دارند و سایر کشورها کمتر از یک‌دهم درصد سهم دارند. در نتیجه، برتری آمریکا در این صنعت، به‌طور اغراق‌آمیزی چشمگیر است. 

سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه شرط لازم موفقیت است. در سطح جهانی، سرمایه‌گذاری کل در تحقیق و توسعه نرم‌افزار سیستمی ۵۶٫۳ میلیارد دلار با شدت تحقیق ۱۴ درصد است. در آمریکا این رقم ۵۱٫۹ میلیارد دلار (۱۴٪) و در چین ۲٫۴ میلیارد دلار با شدت تحقیق بالاتر، برابر ۲۴٪ است—اما میزان مطلق سرمایه‌گذاری آمریکا ۲۱٫۶ برابر چین است. 

اگر شرکت‌های چینی با پیوستگی و پشتکار بیشتری سرمایه‌گذاری کنند و از مزیت‌های بهره‌وری خود استفاده برند، این روند تسریع خواهد شد. برای نمونه، زمانی‌که سرمایه تحقیق و توسعه هواوی تنها ۶ میلیارد یوان بود، «رن ژنگفی» گفت این معادل سرمایه‌گذاری ۶ میلیارد دلاری سیسکو است. امروز، هواوی ۲۳٫۳۷ میلیارد دلار سرمایه تحقیق و توسعه دارد که بسیار فراتر از ۸٫۷۱ میلیارد دلار سیسکو است. 

ارزش کل بازار نرم‌افزار سیستمی چین تنها معادل ۲٫۲ درصد مایکروسافت (شرکت نخست آمریکا و جهان) است. درآمد آن برابر ۳٫۸ درصد مایکروسافت و سود مایکروسافت ۹۲٫۷۵ میلیارد دلار درحالی‌که چین زیان ۴٫۲ میلیارد دلاری دارد. سرمایه‌گذاری تحقیقاتی مایکروسافت ۳۱٫۱۷ میلیارد دلار و چین ۲٫۴ میلیارد دلار است که ۷٫۷ درصد آن به شمار می‌آید—نزدیک‌ترین نسبت میان شاخص‌های مقایسه‌ای. این نشان می‌دهد وجود یک شرکت پیشرو چه اندازه در یک صنعت اهمیت دارد. 

در میان ده شرکت برتر جهان در صنعت نرم‌افزار سیستمی، هشت مورد آمریکایی‌اند. شرکت نخست چین، «کینگ‌سافت» در رتبه ۱۷ جهانی و دومین، «۳۶۰» در رتبه ۱۹ جای دارد. در میان ۵۰ شرکت نخست جهان، چین تنها ۶ شرکت دارد: کینگ‌سافت، ۳۶۰، شن‌شین‌فُو، تیان‌رونگ‌شین، چی‌مینگ‌شینگ‌چن و هوادا جیو‌تیان. از میان ۴۷ شرکت نرم‌افزار سیستمی بورسی چین، تنها ۱۹ سودده و ۲۸ زیان‌ده هستند (۶۰٪ کل). 

درست است که برخی شرکت‌های بزرگ مانند هواوی، تنسنت و علی‌بابا در حوزه نرم‌افزار نیز فعالیت دارند (به‌عنوان نمونه سیستم‌عامل‌های «هارمونی» و «اولا» و پایگاه‌داده «گاؤس» از سوی هواوی، «تنسنت‌اواس» و «TDSQL» از تنسنت، و «AliOS» و «OceanBase» از علی‌بابا)، اما در آمریکا نیز شرکت‌هایی مانند اپل، آمازون، گوگل و متا فعالیت مشابهی دارند و چون به‌طور آماری در زمره شرکت‌های مستقل نرم‌افزاری نیستند، در محاسبات صنعتی لحاظ نشده‌اند. 

در نتیجه، توان نرم‌افزار سیستمی چین تنها برابر ۱٫۴ درصد قدرت آمریکا است—و این کوتاه‌ترین بُردار در میان تمامی صنایع چین محسوب می‌شود. 

***

۰۲ – صنعت نرم‌افزارهای کاربردی

در این صنعت، در سطح جهان ۱۱۷۲ شرکت بورسی فعال‌اند با ارزش بازار کل ۲۶٬۳۴۸ میلیارد دلار، درآمد ۳۶۹۱ میلیارد دلار، سود ۲۱٫۸ میلیارد دلار و دارایی خالص ۴۶۹۷ میلیارد دلار. آمریکا در این حوزه نیز مقام نخست دارد: ۶۷٪ از ارزش بازار، ۵۵٪ از درآمد، ۹۶٪ از سود و ۵۶٪ از دارایی خالص جهان را در اختیار دارد. شاخص توان ترکیبی آن ۷۱٫۵٪ از کل جهان است. 

گرچه سلطه آمریکا در این بخش مانند نرم‌افزار سیستمی مطلق نیست، برتری کلی آن همچنان بیش از ۷۰٪ است. 

در جایگاه دوم آلمان (۱۱٫۶٪)، سوم فرانسه (۳٫۳٪)، چهارم ژاپن (۲٪)، پنجم استرالیا (۱٫۹٪) و ششم چین با ۱٫۸٪ قرار دارد. در مقایسه با آمریکا، ضریب توان چین ۲٫۵٪ است. هرچند این نسبت از ۱٫۴٪ در نرم‌افزار سیستمی اندکی بهتر است، اما چین همچنان در رتبه ششم جهانی قرار دارد و کل صنعت در وضعیت زیان‌ده به مبلغ ۴٫۱۷ میلیارد دلار است. 

چین با ۱۵۶ شرکت بورسی پس از آمریکا (۵۷۲ شرکت) دوم است، اما میانگین‌های شاخص‌ها فاصله بسیار دارد. شرکت نخست این حوزه در جهان «سیلزفورس» (Salesforce) آمریکا با ارزش بازار ۲۷۲٫۷ میلیارد دلار، درآمد ۳۷٫۹ میلیارد دلار، سود ۶٫۲ میلیارد دلار و دارایی خالص ۶۱٫۲ میلیارد دلار است. شرکت دوم «SAP» آلمان با ارزش بازار ۲۵۰٫۶ میلیارد دلار، درآمد ۳۵٫۴ میلیارد دلار، سود ۳٫۲۳ میلیارد دلار و دارایی خالص ۴۷ میلیارد دلار. 

در ده شرکت نخست جهان، هشت شرکت آمریکایی، یکی آلمانی و یکی فرانسوی هستند. نخستین شرکت چینی، «باوشین سافتور»، در رتبه ۲۹ جهانی و پس از آن «کِدای شین‌فِی» در رتبه ۳۰ قرار دارد. پیش از شرکت‌های چینی، شرکت‌هایی از آمریکا، آلمان، فرانسه، کانادا، استرالیا، اسرائیل و بریتانیا قرار گرفته‌اند—نشانی از آن‌که هنوز شرکت نرم‌افزاری در سطح جهانی از چین ظهور نکرده است. 

از نظر تحقیق و توسعه، نرم‌افزارهای کاربردی چین سرمایه بیشتری نسبت به سیستمی دارند اما همچنان فاصله زیادی با آمریکا مشاهده می‌شود. هزینه تحقیق‌وتوسعه آمریکا ۴۱٫۲ میلیارد دلار با شدت ۲۰٪، چین ۷ میلیارد دلار با شدت ۱۴٪ است. آمریکا ۵٫۹ برابر چین سرمایه‌گذاری می‌کند. 

از میان ۱۵۶ شرکت نرم‌افزار کاربردی چین، ۷۹ شرکت سودده و ۲۷ شرکت در مرز سود و زیان‌اند (در مجموع ۴۹%). بیشتر آن‌ها شرکت‌هایی با ارزش بازار و درآمد اندک‌اند. نرخ شدت تحقیق و توسعه کل صنعت چین ۱۴٫۲۲٪ و در آمریکا ۲۰٫۵٪، میانگین جهانی ۱۷٫۷۴٪ است. در همین حال، سرمایه تحقیقاتی سالانه سیلزفورس ۵٫۵ میلیارد دلار، SAP هفت میلیارد دلار و آدوبی چهار میلیارد دلار است. 

توان صنعت نرم‌افزار کاربردی چین تنها ۲٫۵٪ توان آمریکا است. با اینکه از بخش سیستمی قوی‌تر است، اما در میان صنایع قابل مقایسه، در جایگاه یکی مانده به آخر قرار دارد. 

۰۳ – کل صنعت نرم‌افزار

با ادغام دو بخش سیستمی و کاربردی، صنعت جهانی نرم‌افزار شامل ۱۴۶۰ شرکت بورسی با ارزش بازار مجموع ۶۸٬۷۷۴ میلیارد دلار، درآمد ۷۷۵۲ میلیارد دلار و سود ۱۳۱۷ میلیارد دلار است. نرخ متوسط قیمت به درآمد (P/E) جهانی ۵۲٫۲، نسبت قیمت به فروش (P/S) ۸٫۹، حاشیه سود فروش ۱۷٪ و بازده دارایی ۱۵٪ است. از آنجا که آمریکا سهم مطلق دارد، این داده‌ها عملاً بازتاب وضعیت آن کشور است. 

آمریکا با ۲۱۷ شرکت، ۸۵٫۴٪ از قدرت صنعتی جهان را تشکیل می‌دهد. میانگین P/E آن ۴۵، P/S برابر ۱۰٫۲، حاشیه سود فروش ۲۳٪ و بازده دارایی ۲۱٪ است—همگی بالاتر از میانگین جهانی. 

آلمان ۳۸ شرکت دارد (۳٫۹٪)، چین ۲۰۳ شرکت (۲٫۸٪)، ژاپن ۱۸۵ شرکت (۱٫۳٪) و کانادا، اسرائیل و فرانسه هرکدام ۱٪ سهم دارند. سلطه آمریکا در این صنعت به‌وضوح بی‌رقیب است. 

توان صنعت نرم‌افزار چین تنها ۳٫۳٪ آمریکاست، رقمی تکان‌دهنده. کل سود نرم‌افزار چین منفی ۴٫۶ میلیارد دلار است، ازاین‌رو برخی شاخص‌های عملکرد قابل محاسبه نیست. نسبت قیمت به فروش آن فقط ۴ است، کمتر از میانگین جهانی (۸٫۹) و آمریکا (۱۰٫۲). 

***

۰۴ – نتیجه‌گیری

توان صنعت نرم‌افزار سیستمی آمریکا ۷۲ برابر چین، نرم‌افزار کاربردی ۴۰ برابر و قدرت کلی نرم‌افزار آن ۳۰٫۷ برابر چین است. این فاصله عظیم باید زنگ خطر و توجه جدی در سراسر کشور را برانگیزد. در مقایسه، شرکت‌های فعال چینی عموماً بسیار کوچک‌تر و ضعیف‌ترند. 

برای مثال، ارزش بازار مایکروسافت (رتبه نخست آمریکا) ۱۹۲ برابر «کینگ‌شانگ آفیس» در چین است؛ درآمد آن ۳۸۱ برابر و سود آن ۴۵۳ برابر. برای رشد سریع‌تر، شرکت‌های چینی باید از طریق ادغام و تملک مسیر توسعه را تسریع کنند. مایکروسافت از زمان ورود به بورس در ۱۹۸۶ تا ۲۰۲۴، دست‌کم ۲۷۷ مورد خرید انجام داده و میانگین سالانه ۷ مورد—در سال‌های اخیر بیش از ۱۰ مورد—داشته است. از معروف‌ترین‌ها می‌توان به خرید «اسکایپ»، «لینکدین» و در سال ۲۰۲۲ خرید «اکتیویژن بلیزارد» با قیمت ۶۸٫۷ میلیارد دلار اشاره کرد. 

همچنین «سیلزفورس»، رهبر جهانی نرم‌افزارهای کاربردی، طی ۲۱ سال گذشته ده‌ها ادغام انجام داده: خرید «Mulesoft» به ۶٫۵ میلیارد دلار در ۲۰۱۸ (یکپارچه‌سازی داده)، «Slack» در ۲۰۲۰ به ۲۷٫۷ میلیارد دلار (همکاری سازمانی)، «Tableau» در ۲۰۲۱ به ۲۷ میلیارد دلار (تصویری‌سازی داده)، و اخیراً برنامه خرید «Informatica» به ارزش ۸ میلیارد دلار و «Regrello» در زمینه خودکارسازی جریان‌های کاری هوش مصنوعی با حدود ۵۰۰ میلیون دلار. 

این اقدامات لازمه رشد بر بستر یک شرکت بورسی موفق است و برای چین درس‌آموز. صنعت نرم‌افزار همچنین به «سرمایه صبور» نیاز دارد؛ نمونه‌ای از چین، شرکتی است که بنیان‌گذارش – یک استاد دانشگاه – در ۵۶ سالگی آن را راه‌اندازی کرد و در ۸۰ سالگی زنگ ورود به بورس را نواخت؛ الگویی از پایداری و دیرشکوفایی. 

چنان‌که گفته‌اند: *جوانان می‌کوشند و پیران پشیمان نمی‌شوند.* 

آن استادِ ۸۰ ساله گفت: کارآفرینی صد برابر دشوارتر از استادی دانشگاه است. شاید نتوان این سخن را دقیق ارزیابی کرد، چراکه استاد در محیطی قطعی فعالیت می‌کند اما کارآفرین در محیطی پر از عدم‌قطعیت؛ اما مسلماً داستان‌های کارآفرینان، به‌ویژه آنان‌که سختی‌های فراوان را پشت سر گذاشته‌اند، صد برابر الهام‌بخش‌تر است. 

در خبرهای اخیر صنعت نرم‌افزار آمده است که «لری الیسون»، بنیان‌گذار شرکت «اوراکل»، در مقطعی ثروتی نزدیک به ۴۰۰ میلیارد دلار داشت و حتی از ایلان ماسک نیز پیشی گرفت و ثروتمندترین فرد جهان شد؛ در همان زمان ارزش بازار اوراکل به حدود یک تریلیون دلار رسید. این پیش‌تر نیز در تاریخ تکرار شده است و نشان از ارزش بی‌مانند شرکت‌های نرم‌افزاری دارد. لری الیسون نه استاد که دانشجویی بود که از دانشگاه انصراف داد و در ۱۹۷۷ شرکتش را پایه‌گذاری کرد (که بعدها در ۱۹۸۲ نام اوراکل گرفت). ده سال بعد، در ۱۹۸۶، وارد بورس شد و به‌سرعت رشد کرد، با وجود فراز و فرودهای بسیار. 

این شرکت نزدیک به پنجاه‌ساله هنوز سرشار از طراوت است و بنیان‌گذارش در خط مقدم فعالیت می‌کند. نام «اوراکل» (به معنی «کتیبه‌های پیشگویی») ریشه‌ای زیبا دارد—در چین باستان، «جیاگو‌وِن» نیز به همان معناست، یعنی نخستین نظام ثبت داده‌های انسانی. آیا روزی چین شرکتی بسازد که از «اوراکل» نیز فراتر رود؟ آیا ثروتمندترین چینی آینده از دل صنعت نرم‌افزار برخواهد خاست؟ و چه زمانی؟ 

صنعت نرم‌افزار، بخشی اساسی از صنایع تولیدی، خدمات صنعتی و خدمات علمی – و نیز بخشی حیاتی از صنایع دفاعی – است. صرف‌نظر از تحولات ژئوپولتیکی یا رقابت‌های جهانی، چین باید در این حوزه خودکفا و مقتدر شود. 

کشور باید با رویکرد «هر صنعت، یک سیاست» و «هر شرکت، یک راهبرد»، و تحت هدایت نهادهای مسئول، سیاست‌های ویژه‌ای تنظیم کند تا از شرکت‌هایی که در رقابت بازار به موفقیت نسبی رسیده‌اند، حمایت هدفمند به‌عمل آید و آنان را به سطحی متناسب با جایگاه ملی چین برساند. همچنین، لازم است توجه ویژه شرکت‌های دولتی مرکزی، شرکت‌های استانی و پیشروان بخش خصوصی به این محور جلب شود. 

بیایید با شکیبایی، انتظار شکوفایی و اقتدار صنعت نرم‌افزار چین را بکشیم. 

شماره ۶۵۴۹ – مقاله اصیل منتشره برای نخستین بار 
نویسنده: «هِه ژی‌یی» (何志毅)