غزّیها (ساکنان غزه) دوباره به شمال بازمیگردند؛ به خانههایی که چیزی جز تودهای از آوار نیست
طارق س. حجّاج
منتشر شده در موندووایس
ترجمه مجله جنوب جهانی
لحظهای فرا رسید که مردم در جنوب نوار غزه هفتهها در انتظارش بودند: فرصتی برای بازگشت به خانههایشان ــ یا به آنچه از آن باقی مانده ــ در شهر غزه و مناطق شمالی. در دهم اکتبر، همزمان با اجرای مرحلهٔ نخست توافق آتشبس میان اسرائیل و حماس، انبوهی از مردم به حرکت درآمدند و از جادهٔ ساحلی «الرشید» به سمت شمال رفتند؛ صحنهای که یادآور «راهپیمایی بازگشت تاریخی» غزّیها در جریان آتشبس ماههای ژانویه تا مارس سال جاری بود.بهگفتهٔ ادارهٔ دفاع مدنی غزه در صبح روز شنبه، بیش از ۳۰۰ هزار نفر طی دو روز گذشته خود را به شهر غزه رساندهاند.
در بیانیهٔ این اداره آمده است: «هیچ چادر یا کانکس سیاری برای اسکان بازگشتگان از جنوب در دسترس نیست.»
اسماعیل ثوابطه، رئیس دفتر رسانهای دولت در غزه، تأیید کرد که بیش از ۳۰۰ هزار واحد مسکونی در نوار غزه بهطور کامل نابود شده و ۲۰۰ هزار واحد دیگر نیز بهصورت جزئی تخریب شده است.
او افزود: «این وضعیت موجب آوارگی نزدیک به دو میلیون نفر از خانههایشان شد و آنان را وادار کرد در چادرها و در شرایطی بسیار سخت زندگی کنند.»
«این جنگ ما را شکست»بازگشت به شمال تنها به مناطق جنوبی محدود نیست. ساکنان شهر غزه و خانیونس نیز راه بازگشت به محلههایی را آغاز کردهاند که در جریان جنگ از آن رانده شده بودند؛ مناطقی چون شرق خانیونس، محلهٔ «معان» و منطقهٔ «البطنالسّامیِن» که پیشتر به دلیل حضور نیروهای اسرائیلی غیرقابلدسترسی بود. با عقبنشینی ارتش اسرائیل از بخشهایی از غزه، خانوادههای آواره میکوشند باقیماندهٔ خانههای خود را بازیابند.
بازگشتگان از احساسی آمیخته از آسودگی و ویرانی سخن میگویند. محمود وادی، یکی از آنان، گفت: «هشت ساعت پیاده رفتیم تا به محلهمان در الشجاعیه برسیم. وقتی رسیدیم، از میزان ویرانی شوکه شدیم. خانهام نابود شده و تمام منطقه هموار گشته است.
با این حال، از اینکه بازگشتهایم و صدای بمباران دیگر شنیده نمیشود، شکرگزاریم؛ اما از بسیاری چیزها میترسیم — از جان خود، از سرنوشت فرزندانمان، از آیندهای که هیچ تصویری از آن نداریم. نمیدانیم باید باز هم مدت طولانی در چادر زندگی کنیم یا نه. آینده برای ما نامعلوم است، اما خوشحالیم که جنگ به پایان رسیده است.»
وادی، همچون بسیاری دیگر، در کنار ویرانههای خانهاش مشغول جمعآوری چوب و پارچه است تا پناهگاهی موقّت بسازد. او افزود: «نمیدانیم کجا برویم. نمیدانیم مدرسهای باقی مانده یا همه ویران شدهاند. هیچکس نمیداند آینده چگونه خواهد بود.»محمود بَربَخ، از ساکنان خانیونس در جنوب غزه، به محلهاش در شرق شهر بازگشت. او گفت چهار ماه پیش که خانه را ترک کرد، منطقه هنوز قابل زندگی بود، اما اکنون هیچ نشانی از حیات باقی نمانده است.
او گفت: «اینجا دیگر زندگی وجود ندارد. خواستهٔ ما فقط این است که جهان کمک کند آوارها را پاکسازی کنیم تا بتوانیم دوباره با خانوادههایمان زندگی کنیم و فرزندانمان در اینجا بزرگ شوند.»
وادی با نگاهی به آنچه طی دو سال گذشته بر خود و نزدیکانش گذشته، افزود: «این جنگ ما را درهم شکست. روان ما را ویران کرد. برای التیامش دههها زمان میخواهیم، و برای بازسازی خانههایمان هم دهههای بیشتری.»
او با مکثی کوتاه گفت: «اما ما این کار را خواهیم کرد.»
ناآرامی اجتماعی در آغاز عقبنشینی اسرائیلوزارت کشور غزه اعلام کرد که همزمان با آغاز عقبنشینی نیروهای اسرائیلی، طرحی تازه برای برقراری امنیت در نوار غزه اجرایی خواهد شد. بر اساس بیانیهٔ وزارت کشور و نیروهای امنیت ملی، نیروهای امنیتی در مناطقی که ارتش اسرائیل از آنجا عقبنشینی کرده مستقر میشوند تا از اموال عمومی و خصوصی حفاظت و هرجومرج عمدیِ ایجادشده از سوی ارتش اسرائیل در طول جنگ را مهار کنند.
پس از آنکه اسرائیل در ماه مارس آتشبس پیشین را شکست و حملات خود را از سر گرفت، یکی از اهداف اصلی نیروهایش کارمندان غیرنظامی وابسته به وزارت کشور غزه بود؛ از جمله اعضای پلیس و نیروهای امنیت داخلی. هدف از این حملات، از میان برداشتن سازوکارهای ادارهٔ مدنی و ایجاد خلأ قدرت در غزه بود تا هرجومرج در میان مردم گسترش یابد.
ارتش اسرائیل همچنین با تأمین مالی و تسلیح گروههایی از تبهکاران محلی و برخی طوایف، آنان را علیه حماس تحریک کرد تا درگیری ایجاد و کمکهای انسانی را غارت کنند؛ اقدامی که شکاف اجتماعی را عمیقتر ساخت.اکنون پیامدهای آن ماههای طولانی فروپاشی اجتماعی آشکار شده است. با کاهش درگیریها و عقبنشینی اسرائیل از مناطق معیّن، درگیریهایی میان اعضای حماس و برخی طوایف در بخشهایی از غزه رخ داده است.
در جریان جنگ، وزارت کشور «نیروی پیکان» (Arrow Force) را بهعنوان واحدی امنیتی برای مقابله با غارتگران کمکها و نیز طوایفی که حماس آنها را به همکاری با اسرائیل متهم میکند، تأسیس کرده بود. روز جمعه، اعضای این نیرو به خانهٔ خانوادهٔ دغمش در شهر غزه یورش بردند و همان روز، در دیرالبلح نیز میان اعضای حماس و چند خانواده درگیریهایی رخ داد که به کشتهشدن یکی از نیروهای حماس انجامید.
استقرار دوبارهٔ نیروهای حماس در غزه، موجب نگرانی در میان گروههایی شد که در طول جنگ مستقیماً با ارتش اسرائیل همکاری داشتند؛ از جمله صدها فرد مسلح در شرق رفح به رهبری یاسر ابو شَباب و گروه دیگری به سرکردگی حسام الاَسْطَل، همراه با چند گروه دیگر.
کاربران شبکههای اجتماعی در غزه از گروه یاسر ابو شَباب بهعنوان «بزرگترین بازندگان جنگ» یاد کردند؛ در حالیکه گزارشهایی منتشر شده مبنی بر اینکه ارتش اسرائیل قصد ندارد برای حفاظت آنان از اقدامات تلافیجویانهٔ احتمالی حماس، این افراد را از غزه خارج کند.
در بُعد انسانی، «بنیاد امدادی غزه» (Gaza Humanitarian Foundation / GHF) که با پشتیبانی اسرائیل و مدیریت آمریکا اداره میشد، همزمان با عقبنشینی نیروهای اسرائیلی فعالیت خود را متوقف کرد. این نهاد متهم است در جریان توزیع کمکهای بهاصطلاح بشردوستانه، بیش از هزار شهروند فلسطینی را به قتل رسانده و مراکز توزیعش از سوی فلسطینیان «تلههای مرگ» توصیف شدهاند.
شامگاه جمعه، تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میداد که کارکنان GHF در حال برچیدن تأسیسات این نهاد و آمادهسازی برای خروج از نوار غزه هستند؛ اقدامی که تأیید میکند بنیاد یادشده در مدت آتشبس نقشی در توزیع کمکها نخواهد داشت.
Abstract
The piece documents the renewed movement of Gaza Strip residents returning to northern areas and shattered homes after a ceasefire phase, highlighting widespread destruction, mass displacement, and the fragile hope of rebuilding amid ongoing security concerns and strained social cohesion.
Key Points
Gazans from the southern Gaza Strip, including Gaza City and northern areas, begin returning to their former neighborhoods amid a ceasefire arrangement.
Over 300,000 people reportedly reached Gaza City in two days, with the civil defense noting a severe shortage of shelters for returnees.
Ismail Thawabta confirms extensive housing destruction: more than 300,000 fully destroyed units and around 200,000 partially damaged.
The displacement has left nearly two million people living in tents under dire conditions, with an uncertain future ahead.
Returning residents describe a mix of relief at an end to bombardment and anxiety about safety, education, and long-term housing.
Security forces in Gaza are redeployed to protect public property and curb chaos as Israeli forces withdraw from certain areas.
Internal frictions resurfaced as former allies and armed groups clash with factions like Hamas, raising concerns about social and political stability post-withdrawal.
The “Arrow Force” security unit was formed to counter looting and tribal faction conflicts, with incidents including a fatal clash in Gaza City and other flare-ups in Deir al-Balah.
Humanitarian distribution networks face critiques; Gaza Humanitarian Foundation (GHF), once supported by external actors, reportedly ceases operations amid allegations of fatal distribution practices.
Social media highlights individuals deemed “the biggest losers” of the war, reflecting distrust and fear of retaliation, while aid mechanisms face ongoing scrutiny.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 