گروه خبری «نیوزبیس» منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا – ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵
به گفته وبسایت «تانکرترکرز» در گفتوگو با «اینتلینیوز»، ناوگان نفتکشهای تحت پرچم ایران بار دیگر سیستم شناسایی خودکار (AIS) را خاموش کردهاند؛ این در حالی است که تنها دو روز پیش، برای نخستین بار از سال ۲۰۱۸، این کشتیها شروع به ارسال سیگنالهای واقعی موقعیت خود کرده بودند.
سامیر مدنی، مدیرعامل تانکرترکرز، گفت: «دو سوم ناوگان شرکت ملی نفتکش ایران (NITC) آنلاین بود، اما امروز دوباره تنها یک سوم باقی مانده است.» این تغییر ممکن است نشانهای از تغییر استراتژی در شرکت دولتی حملونقل نفت ایران باشد.
این شرکت ابتدا در شبکه اجتماعی «ایکس» اعلام کرده بود که برای نخستین بار در هفتونیم سال گذشته، موقعیت نفتکشهای ایرانی دوباره بر روی نقشههای جهانی ظاهر شده است؛ اتفاقی که به گفته این شرکت تحلیل داده، دلیل آن نامشخص است.
از زمان اعمال تحریمهای آمریکا در سال ۲۰۱۸، مقامات ایرانی هیچگاه درباره میزان تولید یا صادرات نفت کشور اظهارنظر رسمی نکردهاند.
وبسایت خبری «انرژی پرس» به نقل از یک «منبع آگاه» نوشت: «این خبر احتمالاً جعلی است، اما اگر واقعیت داشته باشد، یک خرابکاری بزرگ و حسابشده علیه منافع نفتی ایران محسوب میشود.»
خبرگزاری «نیوزبیس»، وابسته به «اینتلینیوز»، با مراجعه به وبسایت «وسلفایندر» توانست حرکت زنده تعدادی از نفتکشهای ایرانی در خلیج فارس و دریای عمان را رصد کند. با این حال، برخلاف کشتیهای سایر کشورها، مقصد نهایی این شناورها مشخص نبود.
این تغییر رفتار در حالی رخ میدهد که تنها چند هفته پیش، بریتانیا، فرانسه و آلمان با احیای قطعنامههای پیشین سازمان ملل، شش قطعنامه قدیمی که بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ علیه ایران صادر شده بود را دوباره به اجرا گذاشتند؛ از جمله قطعنامه ۱۹۲۹ شورای امنیت که خواستار بازرسی محمولههای ایرانی در بنادر و آبهای آزاد است.
یک عضو ارشد کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی این هفته هشدار داد که تهران هیچگونه «آزار» نفتکشهای خود را بیپاسخ نخواهد گذاشت. برخی رسانههای داخلی نیز احتمال دادهاند که نمایش آگاهانه موقعیت نفتکشها، پیامی قدرتمند در برابر تهدیدهای احتمالی توقیف باشد.
عبدالله باباخانی، تحلیلگر حوزه انرژی، در گفتوگو با روزنامه «اطلاعات» گفت: «اگر این روند ادامه یابد، باید آن را مهمترین نشانه تغییر در رفتار صادراتی ایران از سال ۲۰۱۸ تاکنون دانست. این اقدام میتواند مقدمهای برای بازگشت محدود ایران به شفافیت دریایی یا نشانهای از مذاکرات پشتپرده درباره امنیت مسیرهای انرژی در خلیج فارس باشد.»
او در پاسخ به این پرسش که چرا ایران پس از فعالسازی مکانیزم اسنپبک، تصمیم به افشای موقعیت نفتکشهای خود گرفت، گفت: «پاسخ به این سؤال چندلایه و حساس است؛ چرا که ابعاد فنی، سیاسی و امنیتی دارد. باید چند سناریو را همزمان در نظر گرفت تا روشن شود چرا دقیقاً پس از فعالسازی اسنپبک، ایران تصمیم گرفت پس از هفتونیم سال پنهانکاری، موقعیت نفتکشهای خود را فاش کند.»
باباخانی تحلیل خود را در سه سطح ارائه داد: «در سطح فنی و عملیاتی، سه احتمال وجود دارد؛ نخست اینکه بازگشت به ارسال دادههای واقعی AIS ممکن است نشانهای از تغییر دستورالعملهای عملیاتی برای کشتیهای جمهوری اسلامی یا شرکتهای وابسته به صادرات نفت باشد.
دوم اینکه هدف فنی، کاهش ریسک توقیف یا اشتباه در شناسایی توسط نیروهای دریایی غرب یا کشورهای ثالث است. در دوران تحریمهای شدید، نفتکشها موقعیت خود را جعل میکردند و مثلاً عمان یا اندونزی را نشان میدادند؛ این امر منجر به اشتباه و در برخی موارد توقیف اشتباهی شده بود.
سوم اینکه در شرایط کنونی، ایران ممکن است بخواهد نشان دهد که کشتیهایش در آبهای بینالمللی و مطابق با مقررات سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) حرکت میکنند تا از منظر حقوق دریایی در نهادهای بینالمللی قابل استناد باشند.»
حمید حسینی، تحلیلگر انرژی و سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی نیز گفت: «رویدادهای اخیر کاملاً به شرایط جدید تحریمی و رفتار کشورهای مخالف ایران مرتبط است. در سالهای گذشته، خاموش کردن سیستم AIS یک روش دفاعی برای جلوگیری از توقیف نفتکشها بود.
وقتی کشتی شناسایی نشود و موقعیت آن جعل شود، کشور مقابل نمیداند محموله و مقصد آن چیست و فشار سیاسی برای توقیف کاهش مییابد. اما اکنون شرایط تغییر کرده است. به مرحلهای رسیدهایم که باید شفافتر عمل کنیم، چرا که تهدیدها کمتر شده و هزینه پنهانکاری افزایش یافته است.»
او افزود: «این نگرانی واقعی است، اما باید بدانیم وارد فاز جدیدی شدهایم. وقتی تحریمها و نظارت جهانی تا این حد پیچیده شدهاند، پنهانکاری مطلق خود میتواند دردسرسازتر باشد.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 