منتشر شده در گرانما ارگان کمیته مرکزی حزب کمونیست کوبا
ترجمه مجله جنوب جهانی
سخنان روبرتو مورالس اوخِدا (Roberto Morales Ojeda)، عضو دفتر سیاسی و دبیر سازماندهی کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست کوبا، در مراسم افتتاح سومین نشست بینالمللی نشریات نظری احزاب و جنبشهای چپگرا
رفیقان و دوستان گرامی،
به دعوت نشریهٔ «کوبا سوسیالیستا» (Cuba Socialista)، ارگان نظری و سیاسی کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست کوبا، در هاوانا گرد آمدهایم تا سومین نشست بینالمللی نشریات نظری احزاب و جنبشهای چپگرا را برگزار کنیم.
این رویداد مهم و ضروری، در امتداد مأموریتهایی است که فرماندهٔ کل، فیدل کاسترو روز (Fidel Castro Ruz)، در سپتامبر ۱۹۶۱، در سرمقالهٔ نخستین شمارهٔ نشریهٔ ما تعریف کرد؛ نشریهای که سال آینده شصتوپنجمین سالگرد آن را جشن خواهیم گرفت.
در آن نوشتهٔ روشنگر و همواره زنده، فیدل گفت و نقل میکنم:
«اهداف اصلی نشریهٔ کوبا سوسیالیستا عبارت است از: ترویج تجربههای انقلاب کوبا؛ طرح و بررسی مشکلاتی که انقلاب در عرصههای گوناگون با آنها روبهروست؛ تحلیل وجوه مختلف مبارزهٔ طبقهٔ کارگر در پرتو نظریهٔ علمی مارکسیسم برای رسیدن به سوسیالیسم؛ و یاری به آمادگی ایدئولوژیک و سیاسی — نظری و عملی — کادرها و مبارزان انقلابی.»
همان اهداف بنیادین الهامبخش ماست تا بار دیگر گرد هم آییم، دربارهٔ چالشهای پیچیدهٔ امروز بیندیشیم و آیندهای منصفانهتر، فراگیرتر و امیدبخشتر را ترسیم کنیم.
در دوران کنونی، چنین گردهماییهایی نهتنها ضروری، بلکه بهراستی فوری است. تردید ندارم اگر بگویم نیازمندیم از رهگذر تأمل و تعهد مشترک، اندیشههای پیشرو چپ، تفکر انتقادی و عمل سیاسی جمعی را ترویج کنیم.
سیاست تهاجمی دولت ایالات متحده، مسابقهٔ افسارگسیختهٔ تسلیحاتی و تهدید دائم علیه صلح، نمیتواند از دید کسانی که در آرزوی ساختن جهانی بهترند پنهان بماند. هیچ اختلاف تاکتیکی در رویکرد یا روشهای عمل نباید مانعی بر سر اتحاد ما در برابر چنین خطر عظیمی باشد.
جاهطلبیهای تاریک امپریالیستی و ادعای پاسبانی جهانی، آشکارا در طرحهای مداخلهجویانه علیه ونزوئلا هویداست. آنان که از درک ریشههای عمیق بولیواریِ اندیشهٔ چاوز ناتوان ماندهاند، به سیاستی جنگطلبانه روی آوردهاند که خطری قریبالوقوع برای «اعلامیهٔ آمریکای لاتین و کارائیب بهعنوان منطقهٔ صلح» است — مصوبهای که در دومین نشست سران سِلاک (Celac) در هاوانا در سال ۲۰۱۴ تصویب شد.
همچنان شرمآور است همدستی کامل و آشکار جنایتبار با نسلکشی اسرائیل در فلسطین.
در برابر چنین طرحهای سلطهجویانهای، بشریت ناگزیر است بدیلهایی سازنده بیافریند که همکاری، چندقطبیگرایی، توسعه و روابط متقابل سودمند را تقویت کند.
سال ۲۰۲۵، که با گرامیداشت صدمین زادروز فرماندهٔ کل ما فیدل کاسترو روز آغاز میشود، ما را فرامیخواند تا میراث او را بازآفرینی کنیم، آموزههایش را در عمل بگنجانیم و انقلابی را که به رهبری او ساخته شد، تحکیم بخشیم— انقلابی که الهامبخش همهٔ کسانی است که به امکان جامعهای عادلانهتر و انسانیتر باور دارند. اما فراخوان ژرفتر او این بود: شناخت عمیقتر سهمش در میراث چپ جهانی. این، بیگمان، یکی از انگیزههای برگزاری این نشست است؛ شکلی از ادای احترام به او.
آموزههای فیدل— مبتنی بر درک ژرف ابزارهای نظری و عملی مارکسیسم و قدرت دگرگونساز آن بهعنوان نظریهای برخاسته از مردمِ فرودست— و پیوند آن با انسانگرایی انقلابی و اخلاق رهایی، همچون قطبنمایی راهنمای این نشست و حاضران آن است.
در این مسیر، نمیتوان خطرهایی را نادیده گرفت که بشریت را تهدید میکند و دستاوردهای اجتماعی و دموکراتیکی را که با رنج بسیار بهدست آمده، در معرض نابودی قرار میدهد. پدیدهٔ نگرانکنندهٔ دیگر، بازخیز فاشیسم است؛ جریانی که گرچه اشکال گوناگون و متناسب با زمانه به خود گرفته، اما همچنان بر جوهر اقتدارگرایانه، خشونتبار و طردگرای خود پایدار است و چنگالهایش تا آمریکای ما نیز رسیده است. از همین رو، ابتکارهایی چون «انترناسیونال ضد فاشیست» از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا پیوند نیروهای چپ و مترقی را برای مقابله با این خطر تقویت میکند.
نهکمتر از آن خطرناک، استعمار فرهنگی است که میکوشد هویتهای ما را فرسوده سازد، تاریخمان را مصادره کند و ارزشهایی را که ملتهای آزاد و مستقل ما را تعریف میکنند، تحریف نماید.
در برابر این تهدیدها، ضروری است اعتبار مارکسیسم را بهعنوان ابزاری بنیادین برای درک ریشههای ساختاری نابرابری، استثمار و سلطه بازشناسیم و بازتأیید کنیم.
از دید بنیانگذاران و پیروانش، مارکسیسم نه مجموعهای از اصول خشک، بلکه راهنمای عمل است که باید بهگونهای دیالکتیکی با هر مقطع تاریخی سازگار شود. این نظریه چارچوبی جامع در اختیار ما میگذارد تا نهفقط اقتصاد، بلکه فرهنگ، سیاست و روابط اجتماعی را تحلیل کنیم و افقی برای دگرگونی ریشهای واقعیت بگشاییم.
این نشست نظری، صرفاً رویدادی آکادمیک نیست؛ فرصتی است برای تحکیم پیوند ناگسستنی میان نظریه و عمل، برای ساخت دانش جمعی و یافتن پاسخهای مشترک از دل تنوع تجربهها و زمینههای ما. اینجا، دعوتی است به وحدت نیروهای مترقی و انقلابی، به همبستگی بینالمللی و همکاری صادقانه در مبارزه با اشکال گوناگون ستم.
ما در جهانی پرتلاطم زندگی میکنیم؛ جهانی گرفتار بحرانهای چندبُعدی، از اضطرار اقلیمی گرفته تا تعمیق نابرابریهای اجتماعی، از خشونت تا بیعدالتی ساختاری. جهانی درهمتنیده و هر روز بیشتر فرورفته در سلطهٔ فناوری اطلاعات و ارتباطات.
فراموش نکنیم که فیدل، جهانیسازی فرهنگی را «بزرگترین چالش پیش روی فرهنگ جهانی» و «نیرومندترین ابزار سلطهٔ امپریالیسم» مینامید.
در برابر آن، چپ مسئولیتی غیرقابلواگذاری دارد: ارائهٔ طرحهایی دگرگونساز که کرامت انسانی، عدالت اجتماعی و احترام کامل به حاکمیت ملتها را— که اکنون بیش از هر زمان دیگری از سوی حرص امپریالیستی تهدید میشود— در کانون قرار دهد؛ حرصی که دیگر تنها در اقتصاد خلاصه نمیشود، بلکه عرصهٔ معنا و نماد را نیز دربر گرفته است.
ضروری است تولید نظری را ارتقا دهیم و از ایستایی آن جلوگیری کنیم تا مبارزات ما بیراهبرد و بیجهتنمای فکری نماند. نباید اجازه دهیم آنچه ما را تضعیف یا تجزیه میکند، به رفتار غالب تبدیل شود، و نیز نباید درگیر جدلهای سترون و نفعجویانه شویم.
نادیدهگرفتن ضرورت ساخت بدنههای نظری مشترک— برای گفتوگو، ارائهٔ پیشنهاد و شناخت راهبردهای دشمن بهمنظور مصون ماندن از دستکاری ایدئولوژیک— خطایی خطرناک است.
چپ باید ضمن درک ضرورت تصمیمهای تاکتیکی متناسب با شرایط هر کشور و لحظه، هوشیار بماند تا در ورطهٔ عملگرایی سازشکارانه نیفتد و در عوض، ایدئولوژی مشترک مبارزه را در چارچوب پیچیدهٔ کنونی بازسازی کند.
توجه ویژه به جوانان حیاتی است؛ چنانکه رفیق میگل دیاز–کانل برمودس (Miguel Díaz–Canel Bermúdez)، دبیر اول کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست کوبا و رئیس جمهوری کشور، در مراسم اختتامیهٔ بیستودومین نشست بینالمللی احزاب کمونیست و کارگری گفت و نقل میکنم:
«ما در برابر وظیفهای گریزناپذیر قرار داریم: ساخت سازمانهای سیاسی جوانان که باید فعالیت خود را متوجه گروههای گسترده و متنوعی کنند که امروزه بهشدت از بیگانگی و سیاستزدایی آسیب دیدهاند.»
در کنار آموزش و بسیج نسلهای تازه، باید مشارکت فعال همهٔ زنان و مردانی را که دل در گرو دنیایی بهتر دارند— بدون تبعیض و حذف— ترویج کنیم.
رفیقان گرامی،
اطمینان داریم این نشست بستری پربار برای گفتوگویی انتقادی و مناظرهای محترمانه، برای اندیشیدن ژرف و عمل مشترک خواهد بود. امید است هر سخن و هر اندیشهای که اینجا بیان میشود، توان سازمانها و جنبشهای اجتماعی ما را در انجام وظایف خطیر پیشِرو در این لحظهٔ سرنوشتساز برای کوبا و بشریت تقویت کند.
چالش بزرگ ما این است که خواستهها و اصول چپ، به متنی بیجان بدل نشود؛ بلکه در اندیشه و رفتار هر انقلابی زنده و پویا بماند.
بیایید به آموزههای انسانی مارکس، انگلس و لنین وفادار باشیم؛ از میراث ضدامپریالیستی، ضداستعماری و اخلاقی خوزه مارتی (José Martí) و فیدل کاسترو الهام بگیریم؛ و از روشنی تحلیلی برجستهترین اندیشمندان انتقادی آمریکای لاتین و دیگر مناطق بهره بگیریم.
امروز زمان آن است که وحدتی واقعی را — آن وحدتی که دربردارندهٔ عبور از جدلهای بیثمر، بازیابی خلاقیت انقلابی و پرورش رهبریهای سیاسی متعهد به همگرایی و رهایی ملتهاست — تحقق بخشیم.
بیدلیل نیست که رهبر انقلاب کوبا، رفیق رائول کاسترو روز (Raúl Castro Ruz)، همواره بر ضرورت وحدت تأکید کرده است؛ تأکیدی که نهفقط برای کوبا، بلکه برای همهٔ انقلابیون و جنبشهای آنان در سراسر جهان صادق است.
با یقین به اینکه از دل این گفتوگوها نیرومندتر خواهیم برخاست، سومین نشست بینالمللی نشریات نظری احزاب چپ و جنبشهای اجتماعی را رسماً گشوده اعلام میکنیم. باشد که این رویداد به بزرگداشت حافظهٔ تاریخی، کارآمدی بیشتر راهبردها و گشودن افقهای تازهٔ امید و رهایی یاری رساند.
زنده باد وحدت ملتهای ما!
زنده باد اندیشههای فیدل که جاودانه بمانند!
سپاسگزارم.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 