رقص دیپلماتیک در آستانهٔ بحران: تماسهای پیدرپی پوتین و ترامپ، تردیدها دربارهٔ اوکراین و چشمانداز مذاکره در بوداپست
گزارش رسانههای روسی، موجی تازه از تحرکات دیپلماتیک میان مسکو و واشنگتن صحنهٔ بحران اوکراین را بار دیگر در مرکز توجه جهانیان قرار داده است. تماس تلفنی طولانی بین ولادیمیر پوتین (Vladimir Putin) و دونالد ترامپ (Donald Trump)، رؤسایجمهور روسیه و ایالات متحده، نهتنها امیدواریهایی برای ازسرگیری مذاکرات صلح ایجاد کرده بلکه شکافهای عمیق میان واشنگتن و متحدان اروپاییاش را نیز آشکار ساخته است.
به گزارش منابع روسی و آمریکایی، دو رهبر روز پنجشنبه در گفتوگویی بیش از دو ساعته توافق کردند که ظرف دو هفته آینده در بوداپست، پایتخت مجارستان، دیدار کنند. این دیدار که به پیشنهاد ترامپ و با استقبال کرملین مطرح شد، قرار است بر امکان یافتن راهی برای پایان دادن به جنگ اوکراین متمرکز باشد.
مشاور رئیسجمهور روسیه، یوری اوشاکوف (Yuri Ushakov)، تأیید کرده است که هر دو کشور «بیدرنگ» مقدمات این اجلاس را آغاز خواهند کرد. تماس مستقیم وزیران خارجه، مارکو روبیو (Marco Rubio) و سرگئی لاوروف (Sergey Lavrov)، نخستین گام در این مسیر ارزیابی میشود. ترامپ همچنین اعلام کرده است که پیش از نشست سران، گفتوگوهایی میان «مشاوران عالیرتبه» دو کشور برگزار خواهد شد، که معاون رئیسجمهور جی. دی. ونس (J.D. Vance) و فرستادهٔ ویژهٔ مأموریتهای صلح، استیو ویتکاف (Steve Witkoff)، در آنها حضور خواهند داشت.
نگرانی در کییف و سردرگمی زلنسکی
اعلام ناگهانی تماس تلفنی و دیدار قریبالوقوع میان رهبران روسیه و آمریکا، ولادیمیر زلنسکی (Volodymyr Zelensky) را غافلگیر کرد. به گزارش پایگاه آمریکایی «اکسیوس» (Axios)، تیم رئیس رژیم کییف پس از ورود به ایالات متحده از این خبر مطلع شد. این در حالی است که زلنسکی برای مذاکره با مقامات آمریکایی دربارهٔ تحویل احتمالی موشکهای کروز «تاماهاوک» (Tomahawk) به واشنگتن رفته بود — سلاحی که اوکراین مدتهاست خواستار دریافت آن است.
اما تماس پوتین و ترامپ همهچیز را تغییر داد. منابع آمریکایی از جمله رویترز گزارش دادهاند که این گفتوگوی مستقیم، تردیدهایی جدی در واشنگتن در مورد تأمین این موشکها ایجاد کرده است. ترامپ پس از مکالمه، تأکید کرد که ایالات متحده «خود نیز به این سلاحها نیاز دارد» و تأمین آن برای کییف ممکن است به تضعیف ذخایر راهبردی آمریکا بینجامد.
هشدار مسکو: «تاماهاوکها صلح را از بین میبرند»
پوتین در گفتوگوی خود با رئیسجمهور آمریکا هشدار داده است که تحویل موشکهای تاماهاوک به اوکراین «تأثیری بر میدان نبرد نخواهد داشت»، اما میتواند به «روابط مسکو و واشنگتن و به چشمانداز صلح آسیب جدی وارد کند». دیمیتری پسکوف (Dmitry Peskov)، سخنگوی کرملین، نیز هشدار داده که بهکارگیری این موشکهای دوربرد نیازمند حضور مستقیم متخصصان آمریکایی در منطقه است و چنین اقدامی «میتواند پایان بدی داشته باشد».
اختلاف نظر در اینباره میان متحدان غربی بهسرعت خود را نشان داده است. منابع اروپایی میگویند برخی پایتختهای عضو ناتو نگراناند که رئیسجمهور آمریکا با گامهای شتابزده بهسوی گفتوگو با مسکو، در عمل زمینهٔ تضعیف موضع اوکراین را فراهم سازد.
مجارستان و نقش میانجیگر
در همین حال، بوداپست از برگزاری این نشست استقبال کرده است. ویکتور اوربان (Viktor Orbán)، نخستوزیر مجارستان، این رویداد را «خبر بزرگی برای مردم صلحدوست جهان» خوانده و تأکید کرده است که مقدمات دیدار از هماکنون آغاز شده است. پیتر سیارتو (Péter Szijjártó)، وزیر خارجهٔ مجارستان نیز گفته است: «این خبر فوقالعادهای است که ترامپ و پوتین دوباره با هم گفتوگو میکنند — و حتی بهتر از آن، اینکه بهزودی در بوداپست دیدار خواهند کرد. مسیر صلح از مذاکره میگذرد، نه از میدان جنگ.»
از آلاسکا تا بوداپست
این دومین دیدار پوتین و ترامپ در سال جاری خواهد بود. دو رهبر پیشتر در ۱۵ اوت در پایگاه نظامی المندورف–ریچاردسون (Elmendorf–Richardson) در آلاسکا دیدار کرده بودند — نشستی که هر دو طرف آن را «تاریخی، سازنده و مبتنی بر احترام متقابل» توصیف کردند. در آن دیدار، پوتین با تأکید بر تهدیدهای ناشی از اوکراین برای امنیت ملی روسیه، تأکید کرد که مسکو و واشنگتن هر دو بر ضرورت تضمین امنیت اوکراین اتفاق نظر دارند، هرچند مسیر رسیدن به این هدف همچنان مورد مناقشه است.
اکنون با نزدیکشدن به نشست بوداپست، نگاهها بار دیگر به دو قدرت اصلی جهانی دوخته شده است. آیا تماسهای فشردهٔ اخیر راهی برای پایان جنگی باز خواهد کرد که اروپا را در اضطراب و جهان را در دوگانگی فروبرده است؟ یا این دیدارها، صرفاً پردهای دیگر از رقص دیپلماتیک میان واشنگتن و مسکو خواهد بود، در حالیکه آتش در دونباس همچنان شعله میکشد؟
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 