ترجمه و تلخیص مجله جنوب جهانی
خلاصهٔ جامع گفتوگوی دین ییفان دربارهٔ «پانزدهپنج»: امنیت، توسعه و آیندهٔ چین
در آستانهٔ تصویب «پانزدهمین طرح پنجساله» چین (۲۰۲۶–۲۰۳۰)، دین ییفان، پژوهشگر برجستهٔ مرکز توسعهٔ دولتی چین و استاد دانشگاه خارجهزبان پکن، در گفتوگویی تحلیلی با «گوانچاژیوان» (Observation Network)، چشمانداز امنیتی-اقتصادی چین را در پرتو تجربیات «چهاردهپنج» و چالشهای جهانیِ روز بررسی میکند. وی تأکید میورزد که «پانزدهپنج» نه «شروعی دوباره»، بلکه «ادامهای هوشمندانه، عمیقتر و ارتقاءیافته» از مسیر گذشته است.
۱. ترازنامهٔ «چهاردهپنج»: موفقیتها و درسهای آموختهشده
در دورهٔ «چهاردهپنج»، چین در چهار حوزهٔ کلیدی پیشرفتهای چشمگیری داشت:
– زنجیرهٔ تأمین: با وجود تحریمهای آمریکا و تلاشهای «گلوگاهبندی»، چین نهتنها ثبات زنجیرهٔ تأمین خود را حفظ کرد، بلکه در ساخت زنجیرههای خودکفا و انعطافپذیر نیز گامهای مؤثری برداشت.
– فناوری و نوآوری: در حوزههایی مانند تراشههای هوش مصنوعی، ارتباطات پیشرفته و زیستفناوری، چین به دستاوردهایی دست یافت که حتی آمریکا را به نگرانی واداشت.
– سیستم امنیت ملی: چارچوبهای حقوقی، مکانیزمهای هشدار زودهنگام و ظرفیتهای پاسخ به بحران بهطور چشمگیری تقویت شد.
– صنعت و انرژی پاک: پروژههای «چین دیجیتال»، «صنعت قوی» و «سبزسازی اقتصاد» پیشرفت کرد؛ بهطوریکه سهم انرژیهای تجدیدپذیر چین از ۴۰ درصد جهانی فراتر رفت.
۲. چالشهای مالی و راهحلهای «پانزدهپنج»
دین ییفان دو چالش اصلی را در حوزهٔ مالی برجسته میسازد:
– بدهیهای محلی و بحران املاک: بسیاری از بدهیهای پنهان دولتهای محلی با رکود بازار مسکن فاش شدهاند. وی پیشنهاد میکند که مانند دههٔ ۹۰، با ایجاد مؤسسات ویژه، این بدهیهای ناسالم «بستهبندی» و پاکسازی شوند تا بانکها بتوانند «سبکبار» به رشد بازگردند.
– جنگ مالی آمریکا و بینالمللیشدن یوان: آمریکا با ابزارهایی مانند «دستدرآمد طولانی» (Long-arm jurisdiction) و پایدارکوینها، فشار مالی بر چین وارد میکند. در پاسخ، چین باید:
– سیستم پرداخت بینبانکی خود (CIPS) را گسترش دهد،
– داراییهای مالی مبتنی بر یوان را در خارج غنیتر کند،
– همکاریهای مالی با کشورهای «راهوربان» را تقویت کند،
– و همزمان، مکانیزمهای نظارتی و واکنش به بحران را برای ریسکهای ناشی از بینالمللیشدن یوان تقویت نماید.
۳. امنیت فناوری: خودکفایی هوشمند، نه انزوا
در پاسخ به ادعای برخی که چین به سمت «خودکفایی کامل» حرکت میکند، دین توضیح میدهد که این رویکرد ناشی از فشارهای غرب است، نه تمایل ذاتی چین. وی چهار محور اصلی برای امنیت فناوری در «پانزدهپنج» برمیشمارد:
– دستیابی به خودکفایی در فناوریهای کلیدی (مانند نرمافزارهای طراحی تراشه و ساخت پیشرفته)،
– تقویت نیروهای علمی-استراتژیک (آزمایشگاههای ملی، شرکتهای پیشرو)،
– اصلاح اکوسیستم نوآوری (کاهش بوروکراسی، تسهیل انتقال دانش از آزمایشگاه به بازار)،
– تأکید بر اخلاق فناوری (در حوزههایی مانند هوش مصنوعی و ویرایش ژن).
وی همچنین با اشاره به موفقیت مدلهای چینی در رقابتهای جهانی هوش مصنوعی، تأکید میکند که چین نباید از مسیر آمریکا تقلید کند، بلکه باید مسیری مبتنی بر «معماری سیستمی» و «دادههای باز» را دنبال کند.
۴. امنیت انرژی: تنوع، پاکسازی و همگرایی
چین همچنان به نفت و گاز وارداتی وابسته است (بهترتیب ۷۰٪ و ۴۰٪)، اما با تنوعبخشی به منابع وارداتی، ریسک قطع کامل را کاهش داده است. با این حال، دو چالش اساسی باقی مانده است:
– ضعف در قیمتگذاری جهانی انرژی (ناشی از سلطهٔ بازارهای نیویورک و لندن)،
– وابستگی به سوختهای فسیلی در ساختار داخلی.
راهحلها شامل:
– تسریع گذار به انرژیهای تجدیدپذیر (خورشیدی، بادی، آبی)،
– ساخت پروژههای عظیمی مانند سد یارلونگتسانگپو (با ظرفیت سه برابر سد سهدره)،
– پیشرفت در فناوری همجوشی هستهای کنترلشده (با هدف تولید برق آزمایشی در دورهٔ «پانزدهپنج»)،
– و ارتقای شبکههای انتقال برق برای مدیریت نوسانات تولید انرژیهای پاک.
۵. «یوان برقی»؟ خیالی یا واقعبینانه؟
دین ییفان ایدهٔ «یوان برقی» را غیرعملی میداند، چرا که برق کالایی «سرزمینی» و غیرقابل انتقال جهانی است، برخلاف نفت. وی معتقد است که اعتبار یوان بیشتر از دو عامل نشأت میگیرد:
– پایداری قدرت خرید (با تورمی کمتر از ۲٪ در چین در مقابل تورم بالای غرب)،
– تقاضای جهانی برای کالاهای چینی.
الگوی مارک آلمان غربی در دههٔ ۷۰ — که بدون تبلیغ فعال، بهدلیل ثبات قیمتی، جایگزین دلار شد — میتواند الگویی برای یوان باشد.
۶. امنیت غذایی: از «خوردن سیر» به «خوردن سالم»
چین با وجود خودکفایی در غلات اصلی، همچنان باید به کیفیت غذا، سلامت خاک و مصرف بهینهٔ کود و سموم توجه کند. فناوریهایی مانند نشاستهٔ سنتزی از دیاکسیدکربن یا کشاورزی در مناطق شمالی، فرصتهایی جدید ایجاد کردهاند، اما نمیتوانند جایگزین مدیریت جامع اکوسیستم کشاورزی شوند. هدف «پانزدهپنج»، همزیستی پایدار بین تولید غذا و سلامت محیط زیست است.
۷. زیرساختهای عظیم: موتور رشد و اتحاد ملی
پروژههایی مانند «راهآهن سیچوان–تبت»، «کانالهای آبی جدید»، «شبکهٔ ملی رایانش» و «انتقال داده از شرق به غرب» (Dongshu Xisuan) نهتنها زیرساختهای فیزیکی را تقویت میکنند، بلکه:
– هزینههای لجستیک را با گسترش حملونقل آبی کاهش میدهند،
– بازار ملی یکپارچه را تقویت میکنند،
– و با جبران کاهش تقاضای خصوصی (ناشی از بحران املاک)، تقاضای عمومی را فعال میسازند.
۸. توصیه به شهروندان: یادگیری مادامالعمر و انطباق با تحول
در پایان، دین ییفان به افراد توصیه میکند که در دنیایی با تغییرات سریع، دانش ثابت دیگر کافی نیست. کنجکاوی، یادگیری مستمر و انعطافپذیری تنها راههای بقا و پیشرفت در این عصر هستند. وی همچنین بر این نکته تأکید دارد که تغییرات، هرچند چالشبرانگیز، فرصتهای تازهای نیز خلق میکنند — و کلید موفقیت، «همراستا شدن با جریان تاریخ» است، نه مقاومت در برابر آن.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 