(نگاه جهانیان به دستاوردهای «برنامهٔ پنجسالهٔ چهاردهم» چین)
لی ژی
چینا تودی چین
ترجمه مینا طلوعی برای مجله جنوب جهانی
نظام کنگرهٔ مردمی استوارتر و بالغتر گشته؛ کمیتهٔ ملی مشاورهٔ سیاسی در سی نشست تخصّصی، ده کمیسیون دائمی و سیوچهار حوزهٔ اجتماعی را درمیان گرفته و گفتن سخن راست، اندرز دادن بیملاحظه و راهکار نیک فراهم آورده است. در سالهای «برنامهٔ چهاردهم»، چین در گسترش دموکراسی سوسیالیستی خود چشماندازی درخشان یافته است. بسیاری از جهانیانی که برای دیدار، تحصیل، کار یا زیستن به این سرزمین آمدهاند، گواهی میدهند که دموکراسی مردمیِ تمامفرآیندی چین، اندیشهٔ «مردممحوری» را فریاد میزند و حاکمیت مردم را در تحقّق و بالندگی منافع خویش متجلّی میسازد. این دموکراسی، فراگیرترین، واقعیترین و کارآمدترین دموکراسی است؛ دموکراسیای که با خمیرمایهٔ چین سازگارتر است و گنجینهای ارزشمند در گسترش تمدّن سیاسی بشری به شمار میرود.
«آنچه برای مردم سودمند است، نیکوترین شیوهٔ حکمرانی است»
دموکراسی سوسیالیستی باید ارادهٔ مردم را بازتاب دهد، حقوق آنان را پاس بدارد و خلاقیتشان را برانگیزد؛ و نظامی مؤسّساتی چنان استوار سازد که مردم را صاحبِ اصلی قلمداد کند. در سالهای «برنامهٔ چهاردهم»، از «تالار گفتوگوی کوچک محلّی» تا «نشست صمیمی میدانِ خانهها»، از میز گردهای حضوری تا گروههای مشورتی آنلاین، دود و بوی زندگی در دل این نهادهای دموکراتیک موج میزند و ریشه در کالبد مردم دوانیده است.
سبز به نشانهٔ موافقت، سرخ برای مخالفت، زرد برای ممتنع؛ در تالار مردمی گوانگشی، چهرههایی بینالمللی با شور و شوق در گردایهٔ رأیگیری مشارکت میکنند. نمایندهای از یولین میگوید: «در ساعات معیّن، ما نمایندگان کنگرهٔ مردمی پذیرای شهروندانیم؛ از چراغخیابانی که روشن نمیشود تا شکاف جاده و از چگونگی بالندگی صنعت گرفته تا بهبود محیط کسبوکار، همه میتوانند بیپرده سخن بگویند.» در ایستگاه ارتباطی نمایندگانِ «شهرِ سرامیک» بخش بِیلِو، گروهی از نزدیک به چهل دانشجوی آسیای جنوبشرقی از دانشگاههای گوانگشی و نانینگ، در خردادماه، با چشیدن طعم دموکراسی چینی، پرسشهای خویش را یکییکی میگشایند.
«نمایندگان چگونه برمیخیزند؟ چگونه دیدگاههای مردم را گرد میآورند؟ و چه بس که این دیدگاهها را به کرسی مینشانند؟» پس از نشست رودررو با نمایندگان محلّی گوانگشی، «جو دامینگ» دانشجوی لائوسی میگوید: «فهمیدم نمایندگان در پنج سطح فعّالاند و از طریق ایستگاههای ارتباطی، آنیترین نظرها را میشنوند. این دموکراسیِ تمامفرآیندی، چنان با زندگی روزمرهٔ مردم آمیخته که در بازگشت، این تجربه را برای دوستانم بازگو خواهم کرد.»
در اردیبهشت، «طارق حسن» مدیرکل آمریکای جنوبی وزارت خارجهٔ بنگلادش، همراه هیئتی به شانگهای آمد و «نقطهٔ عملیاتی دموکراسی تمامفرآیندی» را از نزدیک دید. از چگونگی پرورش این دموکراسی گرفته تا نظام چندحزبی همکاریمحور و مشورتیِ حزب کمونیست چین، و از نقش اعضای کمیتهٔ مشاوره در تصمیمگیریهای علمی برای مسائل اقتصادی و معیشتی گرفته تا نمونههای عینیِ مشارکت احزاب دموکراتیک در بهسازی محیط زیست محلّهها، او با دقّت مینگریست و چنین سرود: «تجربهای فراموشناشدنی بود؛ دموکراسی زندهٔ چین را به چشم دیدیم؛ آنچه برای مردم سودمند است، نیکوترین شیوهٔ حکمرانی است.»
در خیابان تجاری «رود جونان» منطقهٔ یانفِنگِ هِنگیانگِ هونان، دوازده دانشجوی خارجیِ دانشگاه نانهوا، دگرگونی شگرف این خیابان را پیش و پس از بهسازی مشاهده کردند. «اولیویا» از رواندا دریافت که در ایّام بازسازی، هیئت نمایندگان منطقه به سرکشی پرداختند، نظر اهالی و کاسبان را گرد آوردند، شورای مشورتی برپا کردند و حتّی در کارگاههای عمرانی حضور یافتند تا برنامه را صفحهبهصفحه بررسی و اصلاح کنند. او گفت: «این دموکراسی که دل در گرو مردم دارد، مرا بهشدّت تکان داد.»
«نه سخنهایی بر کاغذ، که صحنههایی شفّاف و ملموس»
در سالهای «برنامهٔ چهاردهم»، مردم چین با دل و جان پیشنهاد میدهند و انبوهی از این دیدگاهها به سیاستهای اجرایی بدل میشود. برخی خارجیِ سالها ساکن چین، خود در این گردونه سهیم و منتفع شدهاند.
«سالهاست در چین زیستهام و در دموکراسی چینی مشارکت کردهام.» «بهرام حامی» تاجر ایرانی است که بیش از دو دهه در محلّهٔ «جیمینگشان» ایوو زندگی میکند. این محلّه «شورای مشورتی محلّه» برپا کرده و بهرام حامی نخستین عضو خارجی آن بوده است. او در اوقات فراغت در نشستها حضور مییابد و در میانجیگری میان ساکنان میکوشد. «قانون از کسبوکار من حمایت میکند، پیشنهادم شنیده و عملی میشود، اگر اختلافی باشد دور میزی مینشینیم و با صداقت حل میکنیم. این پیشرفت دموکراسی و قانون برای من نه سخنی بر کاغذ، که صحنهای زنده و قابل لمس است.»
بهتازگی، جادهای در محلّهٔ «جینگانگجیایوآن» پکن مرمت شده است. «بهرام» شهروند خارجی، ترکخوردگی و چالههای جاده را به مدیران محلّه گزارش میدهد. بیدرنگ «سکوی مشورتی» برپا میشود و ده نماینده از اهالی، کسبه و حتّی رانندگان شرکتهای نوپا گرد هم میآیند تا «چه کسی، چگونه و چه زمانی» را تعیین کنند. بهرام میگوید: «امیدوارم جادهای صاف شود تا مشتریانم آسانتر بیایند.» هر پیشنهاد ثبت میشود و در طرح نهایی جای میگیرد. او پس از مرمت، در برابر جادهٔ نو، انگشت شست بالا میگیرد.
«حکمرانی چین دموکراسی تمامفرآیندی را به عرصه مینشاند: پیش از تصمیم، مشورت فراگیر؛ در اجرا، مشارکت مردم؛ این است جوهرهٔ حاکمیت مردم.»
«حسن رجب» رئیس دانشکدهٔ زبان دانشگاه کانال سوئز مصر، که بارها به چین آمده، در یک «میزگرد محلّه» شاهد بود که شهروندان، نمایندگان شرکتها و دولت رودررو مینشینند تا دربارهٔ مدیریت پسماند و ساخت تأسیسات عمومی گفتوگو کنند و طرحی جامع بیابند که همهٔ طرفها را خشنود سازد. او میگوید: «همین تعامل سازنده است که رشد اقتصادی، ثبات اجتماعی و زندگی مسرور مردم را تضمین میکند و فضایی دلپذیر برای ما میهمانان خارجی فراهم میسازد.»
«درس ارزشمندی برای حکمرانی جهانی و گسترش دموکراسی»
در سالهای «برنامهٔ چهاردهم»، ساختار حقوقی چین پیشرفتی شگرف یافته و پایهٔ معجزهٔ «رشد سریع اقتصادی همراه با ثبات بلندمدت اجتماعی» را استوارتر کرده است.
از بیستم مِی تا بیستم ژوئن، برای تنظیم «برنامهٔ پنجسالهٔ پانزدهم»، فراخوانی اینترنتی برپا شد و بیش از سهمیلیونوصدودههزار پیشنهاد از کاربران رسید. «رجب» میگوید: «این نمونهای زنده از آمیزهٔ مزیتهای نهادی با نوآوری عملی است. موفقیت چین در دموکراسی تصوّر «دموکراسی فقط در غرب» را در هم شکسته؛ تجربهٔ چین میگوید دموکراسی باید بومی و متناسب با هر سرزمین شکل گیرد و کشورها باید از یکدیگر بیاموزند.»
«دموکراسی چین بر کارآمدی تأکید دارد؛ آیا دموکراسی زندگی مردم را بهتر میکند؟ رشد را پیش میبرد؟ ثبات را حفظ میکند؟ این است معیار دموکراسی واقعی.» «ورونیکا سالسااتی» رئیس مرکز مطالعات شراکت اندونزی-چین میبیند که مردم در برخی استانها علاوه بر نشستهای حضوری، از طریق خط گرم، دفترچهٔ پیشنهادات، صندوق نظر و پایگاه اینترنتی نیز در سیاستگذاری سهیم میشوند و صدای همهٔ اقشار شنیده میشود. او میگوید: «در سایهٔ رهبری حزب کمونیست چین، اقتصاد شکوفا شده، صدها میلیون نفر از فقر رهایی یافتهاند و سامانهٔ تأمین اجتماعی روزبهروز پختهتر میشود؛ اینها چهرهٔ عینی دموکراسی چین است. دموکراسی تمامفرآیندی ویژگی برجستهٔ سیاسی سوسیالیسم با ویژگیهای چین است؛ اصل دموکراسی را فریاد میزند و در عین حال بر مشارکت فراگیر و اجرای ملموس تأکید دارد.»
«تجربهٔ دموکراسی تمامفرآیندی چین به ما میآموزد که دموکراسی الگوی یگانهٔ جهانی ندارد و هر کشور باید آن را با واقعیات خویش آفرینش کند.» «رویوسا» استاد دانشگاه خودمختار پوئبلا در مکزیک میگوید: «دموکراسی چین بر مشارکت در سراسر فرآیند و مشورت فراگیر پای میفشارد و در تمام مراحل سیاستگذاری، اجرا و بازخورد نقش دارد. در سراسر چین، شیوههای نوین ابراز افکار عمومی پدیدار شده و «کیلومتر پایانی» دموکراسی پایه را گشوده است، تا سیاستهای عمومی هماهنگتر با نیاز واقعی باشد و مردم احساس مشارکت و کامیابی کنند. دموکراسی تمامفرآیندی، ژرفای دموکراسی را گسترش داده و تجربهٔ چین درس ارزشمندی برای حکمرانی جهانی و گسترش دموکراسی به ارمغان آورده است.»
(گزارشگران: ژو ژو، ژانگ یونه، یانگ شون، لیو جیگو، هوانگ پِیشائو، تسائو شییون، شیه جیانینگ)
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 