نظام بهداشت عمومی نیکاراگوئه: اولویتها در برابر باجخواهی داروسازان آمریکایی
منتشر شده در مانتلیریویو
ترجمه مجله جنوب جهانی
در فیلم «فارغالتحصیل» (۱۹۶۷)، یکی از آشنایان خانواده جوانی به نام بنجامین برداک را گوشهای میگیرد و تنها یک واژه را بهعنوان توصیهای برای آیندهاش بر زبان میآورد: «پلاستیک». این واژه اشارهای بود به صنعتی نوظهور، سودآور و دگرگونکننده که همهجا را در بر میگرفت و زندگی مدرن را شکل میداد. امروز در عرصه داروسازی، رقیب تازهای پدیدار شده است: داروهای ضدانگلی همچون آلبندازول. این داروها که برای درمان عفونتهای انگلی حیاتیاند، نهفقط در کاربردهای سنتی بلکه در حوزههای نوینی چون درمان ویروسها و سرطانها نیز جایگاهی یافتهاند، بهگونهای که میتوان آنها را «پلاستیکهای» دوران ما دانست؛ پرارزش، چندکاره و در عین حال گرفتار در چنبره مناقشه، بهویژه بهسبب تفاوت فاحش بهای آنها. در ایالات متحده، تنها یک دُز ۴۰۰ میلیگرمی آلبندازول میتواند بیش از ۳۸۰ دلار قیمت داشته باشد، حال آنکه همان مقدار در نیکاراگوئه تنها چند سنت است. این تضاد نشاندهنده نظامی است که سود را بر سلامت عمومی ترجیح میدهد، و با گرایشهای غذایی تازه—مانند مصرف خوراکهای حشرهپایه که خطر انگلها را میافزاید—وضع را وخیمتر کرده است. این نوشتار جایگاه روبهرشد آلبندازول، تفاوت قیمت آن میان آمریکا و نیکاراگوئه، و نحوه سوءاستفاده بازار از دارویی را بررسی میکند که میتواند تعریف پزشکی نوین را دگرگون کند.
خیزش ارزش آلبندازول: «پلاستیک» تازه پزشکی
آلبندازول، دارویی ضدانگلی با طیف گسترده، برای درمان عفونتهایی چون کرم قلابدار، کرم سنجاقی، آسکاریازیس، نوروسیستیسیرکوزیس و کیست هیداتید بهکار میرود. این دارو در فهرست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت قرار دارد و یکی از سنگبناهای سلامت عمومی—بهویژه در مناطق گرمسیری که بیماریهای انگلی بومیاند—بهشمار میرود. بااینحال، ارزش آن اکنون فراتر از کاربردهای انگلی روبهافزایش است. پژوهشهای تازه نشان دادهاند که آلبندازول روند تکثیر ویروسها را در بیماریهایی مانند هپاتیت C و دِنگی مهار میکند و کارآزماییهای بالینی نیز کارکرد آن را علیه HIV در حال بررسیاند. در عرصه سرطانشناسی نیز این دارو با اختلال در ساختار میکروتوبولها در سلولهای سرطانی عمل میکند و در مدلهای سرطان روده بزرگ و ریه امیدهایی پدید آورده است؛ آزمونهای بالینی مرحله دوم در این زمینه در جریان است. چنین کاربردهایی آلبندازول را به سرمایهای چندمنظوره بدل کردهاند که همانند «پلاستیک» در فیلمِ مذکور، ظرفیت دگرگونسازی گستردهای دارد.
اما این چشمانداز روشن با روندی تیره درهم آمیخته است: ترویج خوراکهای حشرهپایه. این مواد، که بهعنوان منبعی پایدار از پروتئین معرفی میشوند، روزبهروز محبوبتر میگردند و پیشبینی میشود بازار جهانی خوراکهای حشرهخوارگان تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۷٫۹۶ میلیارد دلار برسد. مقررات نوین مواد غذایی در اتحادیه اروپا و ابتکارهای شرکتهای نوپای آمریکایی خوراکهای حشرهای را در چارچوب مقابله با تغییر اقلیم تبلیغ میکنند. اما حشرات ممکن است ناقل انگلهایی چون کرم کدو و پروتوزوآ باشند که در صورت فرآوری نادرست به انسان انتقال مییابند؛ بررسیای در سال ۲۰۲۳ نشان داد ۳۰ درصد از جیرجیرکهای پرورشی حاوی لارو انگل بودند. چنین روندی ضرورت داروهایی نظیر آلبندازول را دوچندان میکند، حال آنکه دسترسی به آن بهشدت نابرابر است.
بحران قیمت در آمریکا: سود بر سلامت
در ایالات متحده، بهای خردهفروشی آلبندازول برای یک دوره درمان استاندارد (دو قرص ۲۰۰ میلیگرمی) میتواند از ۷۰۰ دلار فراتر رود، هرچند با تخفیفهایی از سوی شرکتهایی مانند GoodRx یا SingleCare به حدود ۲۴ تا ۳۳ دلار کاهش مییابد. این رقم در قیاس با نیکاراگوئه—که در آن هر دوز ۴۰۰ میلیگرمی میان ۴ تا ۱۰ سنت است—بهغایت گزاف است. تفاوت یادشده، درحالیکه حق امتیاز این دارو از دهه ۱۹۹۰ منقضی شده، از پویاییهای بازار ناشی میشود نه هزینه تولید که در سطح جهانی ناچیز است.
در سال ۲۰۱۰ شرکت گلاکسواسمیتکلاین حقوق فروش آن در آمریکا را به CorePharma واگذار کرد؛ سپس Amedra Pharmaceuticals (وابسته به سرمایهگذاری خصوصی) آن را خرید و سرانجام به Impax Laboratories (که اکنون Amneal نام دارد) منتقل شد. این زنجیره مالکیت، انحصاری تقریباً کامل بهوجود آورد و توقف در تولید سبب شد رقیبان ژنریک به دلیل قواعد همارزی زیستی از ورود به بازار بازمانند. بهای هر قرص از ۶ دلار در سال ۲۰۱۰ به بیش از ۱۹۰ دلار رسید—افزایشی هشتهزاردرصدی. تقاضای پایین در آمریکا (بهعنوان نمونه، حدود ۱۰ درصد از کودکان سالانه به کرمهای سنجاقی دچار میشوند و موارد کرم قلابدار نادر اما رو به رشد است) ورود تولیدکنندگان تازه را زیانبار میسازد. در نظام پراکنده و بیمهمحور آمریکا، شرکتها با بهرهگیری از بازارهای کوچک به سودهای کلان دست مییابند، در حالیکه در نیکاراگوئه، کنترل دولتی مانع از چنین رانتجوییهایی شده است.
نیکاراگوئه: بهایی ناچیز در خدمت برابری
در مقابل، بهای آلبندازول در نیکاراگوئه—۴ تا ۱۰ سنت برای هر دُز ۴۰۰ میلیگرمی— نموداری است از نظامی که دسترسی را بر سود مقدم میدارد. دولت ساندینیستی از سال ۲۰۰۷ بهگسترش خدمات بهداشت عمومی پرداخته و داروهای ژنریک را از طریق همکاری با کارخانههای داروسازی کشورهای آمریکای لاتین، از جمله «لابیوفام» کوبا، یارانه داده است. طرحهایی چون برنامه سازمان جهانی بهداشت برای درمان جمعی بیماریهای کرمی خاکزاد، دسترسی رایگان یا تقریباً رایگان به آلبندازول را برای جوامع روستایی ممکن میسازند؛ جاییکه حدود ۶۰ درصد جمعیت با خطر انگل مواجهاند. مقررات کنترلی قیمت و خرید عمده هزینهها را در پایینترین سطح نگه داشته است. این در حالی است که تولید ناخالص داخلی سرانه نیکاراگوئه در سال ۲۰۲۴ تنها ۲۲۵۵ دلار بوده در برابر رقم ۸۱هزار دلار در ایالات متحده.
گرچه هنوز کاستیهایی، از جمله در پوشش مناطق دورافتاده، باقی است، اما این الگو با اهداف عدالت جهانی در سلامت همراستا است. در آمریکا اما افزایش افسارگسیخته قیمتها و فشار بر بیمهها و بیماران، شکاف طبقاتی در دسترسی به درمان را تعمیق کرده است.
خوراکهای حشرهای و خطر انگلها
رواج جهانی تغذیه بر پایه حشرات اهمیت آلبندازول را بیش از پیش برجسته میکند. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) حشرات را منبعی پایدار برای تغذیه میداند و شرکتهایی مانند Aspire Food Group در آمریکای شمالی در ابعاد صنعتی به پرورش جیرجیرک دست زدهاند. با این حال، حشرات حامل انواع انگلها هستند—از کرم کدو و فلوک گرفته تا پروتوزوآ—که در صورت پخت ناکافی میتوانند به انسان سرایت کنند؛ پژوهشی در سال ۲۰۲۴ نشان داد ۲۸ درصد از کرمهای آرد فروختهشده در بازار حاوی لاروهای انگلیاند. با گسترش استفاده از حشرهآرد در محصولات غذایی مانند نوارهای پروتئینی، تقاضا برای داروهای ضدانگلی نظیر آلبندازول احتمالاً افزایش خواهد یافت، بهویژه در ایالات متحده که هزینه غربالگری و درمان سنگین است.
فرجام گستردهتر: سود در برابر انسان
قیمتگذاری آلبندازول در آمریکا آیینه نظامی است که در آن سود بر نیاز تقدم دارد، در حالیکه الگوی نیکاراگوئه برابری را مبنا میگیرد. کاربردهای نوین این دارو—در درمان ویروسها و سرطانها و در برابر خطرهای نوپدید ناشی از رژیمهای غذایی حشرهپایه—آن را به «پلاستیک» پزشکی مدرن بدل کرده است: دگرگونکننده و حیاتی، اما اسیر آزمندی بازار. در فیلم «فارغالتحصیل»، پلاستیک نماد فرصت بود؛ امروز، دستنیافتنیبودن آلبندازول نشانه طمع است. افزایش هشتهزاردرصدی بهای آن همانند جهش قیمت داروهای ژنریک دیگری چون انسولین (افزایش ۱۲۰۰ درصدی از سال ۲۰۰۲) است. حتی نظام بهداشت نظامی ایالات متحده نیز در پی افزایش قیمتهای مشابه ناگزیر به استفاده از داروی غیرنسخهای «پیرانتل پاموات» برای درمان کرم سنجاقی شده است.
بااینهمه، راهحلها وجود دارند: تولیدکنندگان غیرانتفاعی داروهای ژنریک نظیر Civica Rx، اصلاح سیاستهای سازمان غذا و داروی آمریکا برای تسریع مجوزها، یا واردات آلبندازول ارزان از کشورهایی چون نیکاراگوئه. برنامههای کمک به بیماران و کوپنهای دارویی بخشی از هزینهها را جبران میکنند، اما برای بیپوششها فاصلهای بزرگ همچنان باقی است. در حال حاضر، بیماران میتوانند از خدماتی مانند GoodRx بهره گیرند یا داروهای جایگزینی چون پیرانتل را امتحان کنند، هرچند کارایی آنها در عفونتهای پیچیده کمتر است. الگوی نیکاراگوئه نشان میدهد که چگونه میتوان زمانیکه سلامت بر سود مقدم میشود، با بهایی ناچیز جانها را نجات داد.
نتیجهگیری: فراخوانی برای عدالت
آلبندازول، این «پلاستیک» نوین، در آستانه دگرگونکردن پزشکی با ظرفیتهای ضدویروسی و ضدسرطانی است، اما بهای آن در آمریکا—۷۰۰ دلار در برابر چند سنت در نیکاراگوئه—نظامی را برملا میسازد که ثروت را بر جان انسانها مقدم میدارد. با افزایش خطر انگلها در پی گرایش به خوراکهای حشرهای، دسترسی ارزان به چنین دارویی حیاتی است. راهبرد سلامتمحور نیکاراگوئه در تضادی آشکار با شکستهای بازار آمریکا قرار دارد. همانگونه که بنجامین برداک در «فارغالتحصیل» فریب وعده توخالی «پلاستیکها» را نپذیرفت، باید نظامی را مطالبه کرد که در آن داروهای نجاتبخش کالای لوکس نباشند. عدالت، نه استثمار، باید شاخص عصر جدید باشد.
گلوریا گوییّو خبرنگار تحقیقی است که انتخابات در نیکاراگوئه، ونزوئلا و برزیل را پوشش داده است. [1]
尼加拉瓜公共卫生体系：在药企暴利面前坚守健康优先
在1967年电影《毕业生》中，长辈对主角本杰明·布拉多克只说了一个词：“塑料”——象征一个新兴、暴利且改变世界的产业。今天，在医药领域，一种新“塑料”正在崛起：广谱驱虫药阿苯达唑（Albendazole）。它不仅用于治疗钩虫、蛲虫、蛔虫等寄生虫病，近年研究更发现其在抗病毒（如丙肝、登革热，甚至HIV）和抗癌（如结肠癌、肺癌）方面具有潜力，临床二期试验正在进行。世界卫生组织已将其列入基本药物清单。
然而，这种“多面手”药物正陷入价格争议。在美国，一粒400毫克阿苯达唑售价可超380美元；而在尼加拉瓜，同样剂量仅需4至10美分。这一巨大价差并非源于生产成本（全球成本极低），而是美国市场垄断所致。自2010年起，该药在美国几经转手，最终由Amneal公司独家销售，价格从每片6美元飙升至190美元以上，涨幅高达8000%。由于美国寄生虫病发病率较低，新厂商不愿进入，而保险体系又使药企得以在小众市场攫取暴利。
与此形成鲜明对比的是尼加拉瓜。自2007年桑地诺政府上台以来，该国通过国家主导的公共卫生体系，从古巴等拉美国家批量采购仿制药，将阿苯达唑价格压至近乎免费。在农村地区（约60%人口面临寄生虫风险），政府联合世卫组织推行大规模免费驱虫项目。尽管人均GDP（2024年约2255美元）远低于美国（8.1万美元），尼加拉瓜却实现了药物可及性的公平。
更值得警惕的是，全球兴起的“昆虫蛋白饮食”可能加剧寄生虫风险。联合国粮农组织（FAO）虽推崇昆虫为可持续蛋白源，但2023–2024年研究显示，市售蟋蟀和面包虫中高达28–30%携带寄生虫幼虫。若加工不当，人类可能感染绦虫、吸虫或原虫。随着昆虫蛋白棒等产品普及，阿苯达唑需求或将上升，而美国高昂药价将使筛查与治疗成本难以承受。
解决之道并非不存在：非营利药企（如Civica Rx）、FDA审批改革、或从尼加拉瓜等国进口低价药均可缓解危机。GoodRx等折扣平台虽能将药价降至24–33美元，但对无保险者仍属沉重负担。美军医疗系统甚至被迫改用疗效较弱的替代药“哌嗪”。
阿苯达唑如同当代医学的“塑料”——潜力巨大，却沦为资本猎物。尼加拉瓜模式证明：当健康优先于利润，救命药可以极低价普及。面对新兴饮食风险与医药垄断，世界需要的不是榨取，而是正义。正如《毕业生》中的本杰明最终拒绝了空洞的“塑料”许诺，我们也应拒绝一个将生命标价的体系。
——记者格洛丽亚·古铁雷斯（Gloria Guivetchi），长期报道尼加拉瓜、委内瑞拉和巴西政治。
—
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 