طرح پنجساله پانزدهم: اشتراکگذاری فرصتها و توسعه مشترک با کشورهای جهان
شِن گَنگ
منتشرشده شده در شبکه چین
کارشناس ویژه شبکه چین، لو شینهونگ
ترجمه مجله جنوب جهانی
از ۲۰ تا ۲۳ اکتبر، چهارمین نشست کمیته مرکزی بیستم حزب کمونیست چین در پکن برگزار شد. در این نشست، «پیشنهاد حزب کمونیست چین درباره تدوین برنامه پانزدهم توسعه ملی اقتصادی و اجتماعی» به تصویب رسید؛ طرحی که نقشه راه توسعه چین در پنج سال آینده را ترسیم میکند.
در برههای حساس که چین در تلاش است پایههای تحقق مدرنیزاسیون سوسیالیستی را تقویت کرده و در همه زمینهها بهطور جامع فعال شود، طرح پنجساله پانزدهم، افق تازهای از توسعه را پیش روی چین قرار خواهد داد و نیروی تازهای به توسعه جهانی خواهد بخشید. مدرنیزاسیون چینی، نوایی منفعل و خودبینانه نیست، بلکه سمفونی هماهنگی است که در آن کشورهای جهان در کنار هم به توسعه میپردازند؛ مدرنیزهای که هم ویژگیهای خاص چین را بازتاب میدهد و هم در عین حال، وجوه مشترک مدرنیزاسیون در سراسر جهان را در خود دارد.
مدتهاست که الگوی مدرنیزاسیون غربی بهعنوان تنها مسیر رسیدن به توسعه مدرن تلقی میشود، اما کشورهای در حال توسعهای که این مسیر را دنبال کردهاند، عمدتاً به نتیجه دلخواه نرسیدهاند؛ بلکه در دام «تله درآمد متوسط» گرفتار شدهاند و این امر به تشدید تعارضات و ناآرامیهای اجتماعی انجامیده است. تجربه نشان داده که تقلید کورکورانه از الگوی غربی، بدون توجه به شرایط ملی، نه تنها پیشرفت نمیآورد، بلکه میتواند به عقبگرد بیانجامد. مدرنیزاسیون چینی با دستاوردهای عملی خود، الگوی رایج «مدرنیزاسیون = غربیسازی» را شکسته است. چین، بهعنوان یک کشور شرقی با سابقهای پنجهزارساله از تمدن، مسیر متمایزی از سوسیالیسم با ویژگیهای چینی را در پیش گرفته و گزینهای نوین برای تحقق مدرنیزاسیون در اختیار بشریت قرار داده است.
مدرنیزاسیون غربی، ویژگیهایی چون محوریت سرمایه، شکاف طبقاتی عمیق، رشد افراطی مادیگرایی و گسترش استثمار خارجی را دارد؛ ویژگیهایی که همبستگی درونی جوامع غربی و همچنین ثبات اقتصاد جهانی و روابط بینالملل را بهشدت تهدید میکند. در مقابل، مدرنیزاسیون چینی بر اساس فکر توسعهای مردممحور پایهریزی شده است؛ توسعهای که هدف آن ارتقای رفاه عمومی، پیشبرد رشد همهجانبه انسان و حرکت پیوسته به سمت رفاه مشترک است. در این چارچوب، اقتصاد نه برای خود، بلکه برای انسان شکل میگیرد. در نشست اخیر بهروشنی اعلام شد که در دوره طرح پنجساله پانزدهم، توسعه اقتصادی و اجتماعی باید بر اصل «مردم در کانون توجه» استوار باشد و بهبود مستمر کیفیت زندگی مردم بهعنوان هدف اصلی توسعه در نظر گرفته شود. از آغاز عصر جدید، چین در مبارزه با فقر پیروز شد و نزدیک به ۱۰۰ میلیون نفر از روستاییان فقیر را از فقر مطلق رهانید؛ معضلای که بهطور تاریخی حل شد. در سال ۲۰۲۴، امید به زندگی شهروندان چینی به ۷۹ سال افزایش یافته است. این دستاوردها، وجه انسانی مدرنیزاسیون چینی را بهخوبی نشان میدهند و آن را بهروشنی از مدرنیزاسیون غربی متمایز میسازند.
مدرنیزاسیون چینی، مدرنیزهای است که در مسیر صلحآمیز طی میشود. چین بهطور قاطع از سیاست خارجی مستقل و صلحآمیز پیروی میکند و استراتژی باز شدن متقابل و سودمند را دنبال مینماید؛ استراتژیای که در آن چین همواره سازنده صلح جهانی، پیشبرنده توسعه جهانی و حافظ نظم بینالمللی بوده است. در نشست اخیر تصریح شد که در دوره پانزدهم، «باز شدن سطح بالا گسترش یافته و فصل جدیدی از همکاری برد-برد آغاز خواهد شد. گشودگی نظاممند تثبیت خواهد شد، نظام تجارت چندجانبه حفظ خواهد شد، چرخه بینالمللی گسترش خواهد یافت و از طریق باز بودن، اصلاح و توسعه پیش خواهد رفت؛ تا فرصتها با کشورهای جهان بهاشتراک گذاشته شود و توسعهای مشترک رقم بخورد.» در سالهای اخیر، چین از طریق ابتکار کمربند و جاده، برای قزاقستان نخستین مسیر دسترسی به دریا را فراهم کرده و برای لائوس نخستین راهآهن مدرن را ساخته است. صندوق همکاریهای جهانی و جنوب-جنوب نیز از اجرای بیش از ۱۷۰ پروژه حمایت کرده و بیش از ۳۰ میلیون نفر را منتفع ساخته است. این واقعیتها گواه آناند که «آنچه چین به جهان عرضه میکند، فرصت است نه تهدید، صلح است نه آشوب، و پیشرفت است نه پسرفت».
بهعنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان، چین نقش مهمی در پیشبرد رشد اقتصاد جهانی ایفا میکند. در دوره طرح چهاردهم، چین همواره دومین اقتصاد جهان بوده است؛ میانگین رشد اقتصادی آن ۵.۵٪ بوده و سهم آن در رشد اقتصاد جهانی حدود ۳۰٪ بوده است؛ دستاوردی که در شرایط کندی رشد اقتصاد جهانی، بسیار ارزشمند است.
تدوین علمی و اجرای پیوسته برنامههای پنجساله، یکی از تجربیات کلیدی حزب کمونیست چین در اداره کشور است. با برگزاری چهارمین نشست کمیته مرکزی و تصویب طرح پنجساله پانزدهم، مدرنیزاسیون چینی به ارائه خرد و راهکارهای بیشتر چینی به جهان ادامه خواهد داد و در کنار سایر کشورها، آیندهای بهتر برای بشریت خواهد ساخت.
(نویسنده: پژوهشگر بخش مطالعات اقتصاد جهانی، مرکز مبادلات اقتصادی بینالمللی چین)
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 