مجله جنوب جهانی
در اقدامی که با واکنشهای گسترده منطقهای روبهرو شده، ایالات متحده آمریکا روز پنجشنبه ویدیویی از رزمایش نظامی با آتش واقعی در آبهای دریای کارائیب منتشر کرد. این رزمایش که توسط نیروی دریایی تفنگداران دریایی آمریکا (Marines) و تحت فرمان فرماندهی جنوبی (Southcom) انجام شده، بخشی از عملیات گستردهتری است که به گفته واشنگتن با هدف مقابله با قاچاق مواد مخدر و «حفاظت از میهن» صورت میگیرد.
در بیانیه رسمی فرماندهی جنوبی آمریکا آمده است: «نیروهای مسلح ایالات متحده در حال حاضر در دریای کارائیب مستقر هستند تا از مأموریت فرماندهی جنوبی حمایت کنند. این عملیات تحت اولویتهای اعلامشده از سوی رئیسجمهور دونالد ترامپ و با هدف از هم پاشیدن شبکههای قاچاق مواد مخدر انجام میشود.»
این رزمایش در حالی انجام میشود که حضور نظامی آمریکا در کارائیب از اوت گذشته بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. در آن زمان، پنتاگون با ارسال ناوهای جنگی و نیروهای ویژه به مرزهای دریایی ونزوئلا، به بهانه مبارزه با «نارکوتروریسم»، منطقه را به کانون تنش تبدیل کرد. از آن پس، حملات متعددی علیه قایقهای مظنون به حمل مواد مخدر انجام شده که به گفته منابع مستقل، دهها کشته بر جای گذاشته است. سازمان ملل متحد این اقدامات را «کشتارهای جمعی» و «اعدامهای فراقضایی» توصیف کرده است.
واکنش منطقهای و بینالمللی
رئیسجمهور ونزوئلا، نیکلاس مادورو، در واکنش به این اقدامات گفت کشورش هدف یک «جنگ چندشکلی» قرار گرفته که با هدف «تغییر رژیم» و غارت منابع طبیعی طراحی شده است. او تأکید کرد: «ما در برابر یک تجاوز نظامی ایستادهایم که میخواهد دولت دستنشاندهای بر کار بگمارد تا نفت، گاز، طلا و منابع ما را به یغما ببرد.»
کوبا، کلمبیا، برزیل و دیگر کشورهای منطقه نیز حضور نظامی آمریکا را تهدیدی برای صلح منطقهای و نقض اصل «کارائیب منطقه صلح» دانستهاند که سالها پیش توسط کشورهای آمریکای لاتین تصویب شده بود.
بازگشت به دکترین مونرو؟
تحلیلگران سیاسی این اقدامات را بخشی از بازگشت عملی به «دکترین مونرو» میدانند؛ سیاستی که در سال ۱۸۲۳ توسط جیمز مونرو اعلام شد و آمریکا را «نگهبان» قاره آمریکا معرفی میکرد. امروزه، این دکترین با شعار «آمریکا را دوباره بزرگ کنیم» (Make America Great Again) احیا شده و در قالب اقدامات نظامی، فشارهای دیپلماتیک و تحریمهای اقتصادی علیه کشورهایی مانند ونزوئلا، کوبا، نیکاراگوئه و حتی کلمبیا ظاهر شده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در سفر اخیر خود به آمریکای مرکزی بهطور صریح هشدار داد که کشورهایی که با واشنگتن «همکاری نکنند» با «تبعات جدی» روبهرو خواهند شد. او همچنین چین را به «نفوذ استعماری» در منطقه متهم کرد و گفت: «حزب کمونیست چین از نفوذ دیپلماتیک و اقتصادی خود برای تبدیل کشورهای مستقل به اقمار خود استفاده میکند.»
نگاهی به افق پیشرو
بسیاری از کارشناسان معتقدند آمریکا در تلاش است با استفاده از بهانههایی چون قاچاق مواد مخدر و مهاجرت غیرقانونی، حضور نظامی دائمی در منطقه ایجاد کند و در عین حال، رقبای جهانی خود مانند چین و روسیه را از حیات خلوت خود دور نگه دارد. این در حالی است که به گفته سازمانهای بینالمللی، میزان مواد مخدر عبوری از کارائیب بسیار ناچیز است و بیشترین مسیر قاچاق از طریق اقیانوس آرام و مرزهای مکزیک صورت میگیرد.
در این میان، کشورهای آمریکای لاتین در برابر یک چالش استراتژیک قرار گرفتهاند: یا باید در برابر فشارهای واشنگتن مقاومت کنند و به سمت همگرایی منطقهای بروند، یا همچنان در انزوا و وابستگی باقی بمانند. همانطور که سناتور کلمبیایی، ماریا خوسه پیسارو، هشدار داده: «ما به مدلهای واقعی ادغام نیاز داریم؛ نه فقط اجلاسهای دیپلماتیک، بلکه فضاهایی برای ادغام اقتصادی، دموکراتیک و مشترک.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 