سخنی دربارهٔ «پیشنهاد کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست چین برای تدوین طرح پانزدهم توسعهٔ اقتصادی و اجتماعی کشور»
از سوی رفیق شی جینپینگ
(این سخنرانی در نشست چهارم کمیتهٔ مرکزی بیستم حزب کمونیست چین، در تاریخ ۲۰ اکتبر ۲۰۲۵ ارائه شد.)
همکاران گرامی،
بر اساس تفویضی که از سوی دفتر سیاسی مرکزی به من اعطا شد، در اینجا دربارهٔ شرایط و فرآیند تهیهٔ «پیشنهاد کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست چین برای تدوین طرح پانزدهم توسعهٔ اقتصادی و اجتماعی کشور» — که در ادامه به اختصار «پیشنهاد» خوانده میشود — گزارشی به جمع محترم شما ارائه مینمایم.
یک. فرآیند تدوین متن «پیشنهاد»
تدوین برنامههای بلندمدت، راهکاری کلیدی در سبک حکمرانی حزب ما برای هدایت کشور است. طرح چهاردهم پنجساله در پایان سال جاری به اتمام خواهد رسید و اکنون زمان آن فرا رسیده که دربارهٔ طرح پانزدهم پنجساله تأمل و برنامهریزی کنیم. تدوین دقیق و هوشمندانهٔ این طرح، نهتنها برای پیشبرد سلامت و پایداری توسعهٔ اقتصادی و اجتماعی کشور حیاتی است، بلکه پایههای محکمتری برای تحقق بهموقع هدف «تقریباً کاملِ» مدرنیتهٔ سوسیالیستی فراهم خواهد آورد .
در ماه ژانویهٔ سال جاری، دفتر سیاسی مرکزی تصمیم گرفت که پیشنهاد مربوط به طرح پانزدهم پنجساله در نشست چهارم کمیتهٔ مرکزی بیستم حزب مورد بررسی قرار گیرد. همزمان، گروهی ویژه برای تدوین این سند تشکیل شد که ریاست آن را من بر عهده داشتم و جنابان لی چیانگ، وانگ هونین، تسای چی و دینگ شوِهشیانگ بهعنوان معاونان همکاری کردند. این گروه با مشارکت مسئولان بخشهای مختلف و برخی استانها، تحت نظارت دفتر سیاسی مرکزی، کار خود را آغاز نمود. در یازدهم فوریه، نخستین جلسهٔ عمومی این گروه برگزار شد و رسمأً فرآیند تدوین «پیشنهاد» آغاز گردید.
حزب مرکزی، اصلِ «استفاده از دموکراسی و بهرهگیری از عقاید جمعی» را در تمام مراحل تدوین این سند رعایت کرد: تحقیقات گستردهای انجام شد، نظرات طیف وسیعی از اقشار جمعیت در سراسر کشور جمعآوری گردید. در ۲۲ ژانویه، حزب مرکزی اطلاعیهای صادر کرد و از حزبیها و غیرحزبیها در سطح گستردهای نظرخواهی به عمل آورد. در نیمهٔ دوم فوریه، شش گروه تحقیقاتی به دوازده استان و منطقهٔ خودمختار اعزام شدند. همزمان، سیوپنج پژوهش کلیدی توسط دستگاههای مرکزی و ملی آغاز گشت.
در سیام آوریل، من در شانگهای جلسهای با نمایندگان برخی استانها دربارهٔ چشمانداز اقتصادی و اجتماعی دورهٔ «پانزدهم پنجساله» برگزار کردم. پس از آن، جناب لی چیانگ سه جلسهٔ تخصصی با نمایندگان حوزههای اقتصاد، فناوری و مردم عادی تشکیل داد. همچنین، طرح نظرسنجی آنلاینی راهاندازی شد که بیش از سه میلیون نظر دریافت کرد؛ از میان آنها، ۱۵۰۰ پیشنهاد کلیدی استخراج و مورد بررسی قرار گرفت.
اکثریت قاطع نظردهندگان بر این باور بودند که تمرکز نشست چهارم کمیتهٔ مرکزی بیستم بر طرح «پانزدهم پنجساله»، نقشی استراتژیک در تقویت همبستگی ملی، هدایت برنامههای ملی و پیشبرد عظیمالشانِ «مدرنیتهٔ چینی» در راستای ساختن کشوری قدرتمند و احیای ملت دارد. ارزیابیها نشان میدهد که دورهٔ «پانزدهم پنجساله» همزمان با فرصتهای استراتژیک و چالشهای پیچیدهای همراه خواهد بود؛ عوامل نامشخص و غیرقابل پیشبینی افزایش خواهند یافت، اما شرایط بنیادین و روند کلی توسعهٔ پایدار اقتصادی و اجتماعی کشور دستنخورده باقی خواهد ماند.
همگان خواستار تعیین روشنِ چارچوب کلی، اصول راهنما، اهداف اصلی، وظایف استراتژیک و اقدامات محوری برای این دوره بودند تا بتوانند با کیفیت بالا، مسیر را برای تحقق هدف ۲۰۳۵ — یعنی «تقریباً کاملِ» مدرنیتهٔ سوسیالیستی — هموار سازند.
در چهارم اوت، نسخهٔ پیشنویس «پیشنهاد» در میان گروهی از اعضای حزب — از جمله برخی از رهبران بازنشسته — توزیع شد. همچنین، نظرات رهبران احزاب دموکراتیک، اتاق بازرگانی ملی و شخصیتهای مستقل بهطور ویژه جمعآوری گردید. واکنشها بسیار مثبت بود: همگان بر این باور بودند که این سند، جایگاه تاریخی دورهٔ «پانزدهم پنجساله» را در مسیر تحقق مدرنیتهٔ سوسیالیستی بهخوبی درک کرده، تحولات عمیق و پیچیدهٔ محیط داخلی و بینالمللی را تحلیل نموده و برای پنج سال آینده، طرحی استراتژیک و جامع ترسیم کرده است. اهداف آن شفاف، اصولش علمی و اقداماتش واقعبینانه است. این سند، در واقع، فراخوانی جدید برای ادامهٔ مسیر «مدرنیتهٔ چینی» و ادامهٔ دو معجزهٔ تاریخی — یعنی رشد سریع اقتصادی و ثبات طولانیمدت اجتماعی — محسوب میشود.
در پاسخ به پیشنهادهای ارائهشده، گروه تدوینکنندهٔ سند، ۴۵۲ نظر را بررسی کرد و ۲۱۸ اصلاح — شامل افزودن، بازنویسی و فشردهسازی — در متن اعمال نمود.
در طول این فرآیند، دفتر سیاسی مرکزی سه جلسه و کمیتهٔ سیاسی مرکزی دو جلسه برگزار کرد تا پیشنویس را بازبینی و اصلاح نماید و سرانجام نسخهای برای ارائه در این نشست تهیه شد.
بدیهی است که این فرآیند تدوین، نمایهای زنده از دموکراسی درونحزبی و دموکراسی جامعِ مردمی بود.
دو. ملاحظات اصلی در تدوین «پیشنهاد» و ساختار کلی آن
هدف کلی تدوین این سند، همسو با برنامهٔ دو مرحلهایِ تصویبشده در کنگرهٔ بیستم حزب برای ساختن کشوری سوسیالیستی مدرن و قدرتمند، تعیین جایگاه کلیدی دورهٔ «پانزدهم پنجساله» در مسیر تحقق هدف ۲۰۳۵ و ارائهٔ طرحی سیستماتیک برای پنج سال آینده بود.
در این راستا، چهار اصل راهنما رعایت گردید:
۱. ترکیب هدفمحوری و مسئلهمحوری: تمرکز بر تقویت پایهها و پرداختن جامع به چالشها، بهویژه در پاسخ به تحولات جهانیِ قرن حاضر.
۲. تفکر سیستمی: هماهنگی کامل با چارچوب «پنجگانهٔ یکپارچه» و «چهارگانهٔ جامع».
۳. تقویت اصلاحات جامع: استفاده از اصلاحات بهعنوان ابزاری برای حل مسائل توسعه و تقویت پویایی.
۴. گشودگی بیشتر: تکیه بر توان داخلی، همراه با بهرهگیری هوشمندانه از منابع و بازارهای جهانی.
ساختار «پیشنهاد» از پانزده بخش تشکیل شده که در سه بخش کلان گردآوری شدهاند:
– بخش اول (کلیات): دستاوردهای دورهٔ «چهاردهم پنجساله»، جایگاه تاریخی دورهٔ «پانزدهم»، تحولات محیط توسعه، و اصول و اهداف راهبردی.
– بخش دوم (جزئیات): دوازده بخشِ میانی که بهصورت تخصصی به حوزههایی مانند صنعت، فناوری، بازار داخلی، اصلاحات اقتصادی، گشودگی، توسعهٔ روستایی، هماهنگی منطقهای، فرهنگ، رفاه اجتماعی، توسعهٔ سبز، امنیت ملی و دفاع پرداختهاند.
– بخش سوم (نتیجهگیری): تأکید بر رهبری متمرکز حزب، تقویت دموکراسی سوسیالیستی، سیاستهای هنگکنگ، ماکائو و تایوان، همبستگی جهانی و فراخوان به مشارکت عمومی.
سه. تبیین هفت مسئلهٔ محوری
«پیشنهاد» حاوی دیدگاهها و اقدامات مهمی است که در ادامه به هفت مورد کلیدی اشاره میشود.
اول. جایگاه تاریخی دورهٔ «پانزدهم پنجساله»
مدرنیتهٔ سوسیالیستی، فرآیندی پلکانی و پیوسته است که نیازمند تلاشی بیوقفه و ادامهدار است. کنگرهٔ بیستم حزب، سال ۲۰۳۵ را بهعنوان موعد تحقق «تقریباً کاملِ» این هدف تعیین کرد. دورهٔ «چهاردهم پنجساله» پایههای محکمی فراهم آورد؛ اکنون، دورهٔ «پانزدهم» بهعنوان دورهای کلیدی برای «تثبیت پایهها و تحریک کاملِ پتانسیلها» مطرح است. تدوین و اجرای موفق این طرح، مسیر را برای تحقق هدف ۲۰۳۵ هموار خواهد ساخت.
این سند، ضمن حفظ تداوم با طرح قبلی، چشماندازی پیشگیرانه و واقعبینانه از روندهای پنج سال آینده ارائه میدهد تا بتوانیم در رقابت جهانی، برتری استراتژیک کسب کرده و در مأموریتهای کلیدیِ مدرنیتهٔ چینی، پیشرفتهای تعیینکنندهای داشته باشیم.
دوم. اهداف اقتصادی و اجتماعی دورهٔ «پانزدهم»
تعیین اهداف علمی، ستون اصلی هر طرح پنجساله است. یکی از شاخصهای کلیدی تحقق مدرنیتهٔ سوسیالیستی تا ۲۰۳۵، رسیدن سرانهٔ تولید ناخالص داخلی به سطح کشورهای متوسطپیشرفته است. این امر مستلزم حفظ رشدی مناسب در دورهٔ «پانزدهم» است.
«پیشنهاد»، پس از بررسیهای علمی، اهدافی چون:
– حفظ رشد اقتصادی در محدودهٔ منطقی،
– افزایش تدریجی بهرهوری کل عوامل تولید،
– همراستایی رشد درآمد شهروندان با رشد اقتصادی،
– همزمانی افزایش دستمزد با افزایش بهرهوری کار،
– گسترش مستمر گروه درآمد متوسط،
– افزایش نرخ مصرف خانوارها،
– تقویت نقش تقاضای داخلی بهعنوان موتور اصلی رشد
را تعیین کرده است.
این سند، مطابق سنت گذشته، اهداف کیفی را در اولویت قرار داده و جزئیات کمّی را به زمان تدوین «طرح کلان» واگذار میکند تا نقش راهبردی و کلاننگر آن حفظ شود.
سوم. توسعهٔ باکیفیت بهعنوان محور اصلی
«پیشنهاد»، همچون طرح قبلی، «توسعهٔ باکیفیت» را محور اصلی دورهٔ آینده قرار داده است. این امر مستلزم تمرکز بر اقتصاد بهعنوان مرکز، تحقق کامل ایدههای توسعهٔ جدید و دستیابی همزمان به «بهبود کیفیت» و «رشد معقولِ کمّی» است.
اولویت اصلی در این مسیر، تسریع خودکفایی علمی و فناورانه در سطح بالا و گسترش نیروی تولیدی نوین است. پیشرفتهای عینی و شکستناپذیر در حوزههای نوآوری، پرورش نیروهای محرکهٔ جدید و ارتقای ساختار اقتصادی، از الزامات این دوره محسوب میشوند.
«پیشنهاد»، نقش رهبریگر نوآوری علمی را برجسته کرده و در حوزههای زیر برنامهریزی کرده است:
– ساخت سیستم صنعتی مدرن،
– تقویت صنایع سنتی و گسترش صنایع نوین و آیندهنگر،
– تقویت نوآوری بنیادین و فناوریهای کلیدی،
– همافزایی نوآوری علمی و صنعتی،
– یکپارچهسازی توسعهٔ آموزش، علم و نیروی انسانی،
– پیشبرد پروژهٔ «چین دیجیتال»،
– ساخت سیستم انرژی نوین و ترویج سبک زندگی و تولید سبز.
در عین حال، تأکید شده که گسترش «نیروی تولیدی نوین» باید با توجه به شرایط محلی و امکانپذیری واقعی صورت گیرد تا از شتابزدگیهای غیرمنطقی و همگانی جلوگیری شود.
چهارم. تقویت چرخهٔ داخلی و هماهنگی چرخههای داخلی و بینالمللی
هرچه محیط بینالمللی پیچیدهتر باشد، ساختن «الگوی توسعهٔ جدید» ضروریتر میشود. در این دوره، باید چرخهٔ داخلی را تقویت کرد تا با ثبات آن، نااطمینانیهای جهانی را خنثی ساخت.
«پیشنهاد»، بر این محور تأکید میکند:
– گسترش تقاضای داخلی بهعنوان پایهٔ استراتژیک،
– همافزایی سیاستهای رفاهی، مصرف و سرمایهگذاری،
– تقویت مصرف و گسترش سرمایهگذاری مؤثر،
– رفع موانع ساخت بازار ملی یکپارچه،
– تحریک پویایی تمامی واحدهای اقتصادی،
– اصلاح سیستم تخصیص عوامل تولید،
– ارتقای کارایی حکمرانی اقتصادی کلان.
همزمان، چرخهٔ بینالمللی نیز گسترش خواهد یافت: گشودگی نهادینهشده، حمایت از نظام تجاری چندجانبه و پیشبرد باکیفیت «راههای ابریشم».
پنجم. گامهای محکم بهسوی رفاه جمعی همگانی
مدرنیتهٔ چینی، مدرنیتهای برای رفاه جمعی همگانی است. از کنگرهٔ هجدهم، با پیروزی در جنگ فقر و ساختن جامعهای مرفه، زمینههای لازم برای این هدف فراهم شده است. «پیشنهاد»، گامهای محکم بهسوی این هدف را بهعنوان یکی از الزامات کلان دورهٔ آینده مطرح میسازد.
بر این اساس، سیاستهایی در حوزههای زیر طراحی شده است:
– اشتغال باکیفیت و کامل،
– اصلاح سیستم توزیع درآمد،
– آموزشی مورد رضایت مردم،
– سیستم امنیت اجتماعی جامع،
– توسعهٔ باکیفیت بازار مسکن،
– ساخت «چین سالم»،
– توسعهٔ جمعیتی باکیفیت،
– همگونسازی خدمات عمومی پایه.
همچنین، برای کاهش شکافهای منطقهای و شهر-روستا، برنامههایی برای مدرنیزهسازی کشاورزی، احیای جامع روستاها و هماهنگی توسعهٔ منطقهای در نظر گرفته شده است. از سوی دیگر، برای غنای معنوی مردم، ترویج ارزشهای هستهای سوسیالیستی، شکوفایی فرهنگ و گسترش نفوذ تمدن چینی در جهان پیشبینی شده است.
ششم. هماهنگی توسعه و امنیت
امنیت، پیشنیاز توسعه و توسعه، تضمینکنندهٔ امنیت است. پنج سال آینده، با افزایش عوامل ریسک، هماهنگی این دو محور دشوارتر خواهد شد.
«پیشنهاد»، در راستای مدرنیزهسازی سیستم و ظرفیت امنیت ملی، بر موارد زیر تأکید دارد:
– تقویت سیستم امنیت ملی،
– ارتقای توانمندیهای امنیتی در حوزههای کلیدی،
– بهبود حکمرانی امنیت عمومی،
– تکمیل سیستم حکمرانی اجتماعی.
در حوزهٔ دفاعی نیز، تسریع ساخت نیروی رزمی پیشرفته، مدرنیزهسازی حکمرانی نظامی و تقویت سیستم یکپارچهٔ استراتژیک ملی پیشبینی شده است.
هفتم. تداوم رهبری جامع حزب
رهبری جامع و یکپارچهٔ حزب، تضمینی اساسی برای پیشبرد مدرنیتهٔ چینی است. «پیشنهاد»، برای ارتقای توان حکمرانی حزب در امور اقتصادی و اجتماعی، موارد زیر را برجسته میسازد:
– تقویت رهبری متمرکز کمیتهٔ مرکزی،
– بهبود مکانیسم اجرای دستورات کلان حزب،
– یکپارچهسازی افکار، اراده و اقدامات بر اساس نظریههای نوین حزب،
– انتخاب افراد بر اساس شایستگی و اخلاق،
– اصلاح سیستم ارزیابی کارکنان،
– تقویت سازمانهای پایهای حزب در تمامی حوزهها،
– پایبندی مستمر به روحیهٔ هشتگانهٔ دفتر مرکزی،
– تکمیل سیستم نظارتی حزب و دولت،
– ادامهٔ جنگ قاطع، پایدار و جامع علیه فساد.
همکاران گرامی،
تصویب «پیشنهاد» طرح پانزدهم پنجساله، وظیفهٔ اصلی این نشست است. از شما درخواست دارم با دقت و عمیقاندیشی، نظرات سازندهای ارائه دهید تا بتوانیم این نشست را بهخوبی برگزار کرده و متن «پیشنهاد» را بهگونهای کاملتر به پایان برسانیم.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 