نوشته: تئومان س. نیجانجی – تحلیلگر دفاعی، گروه آرمی ریکوگنیشن

ترجمه مجله جنوب جهانی

بر اساس گزارش‌های خبری، وزارت دفاع ایالات متحده (پنتاگون) به کاخ سفید اعلام کرده که انتقال موشک‌های کروز توماهاوک به اوکراین هیچ خطر عملیاتی برای ته کشیدن ذخایر نظامی آمریکا به همراه ندارد. این اقدام در صورت تأیید نهایی، گامی بزرگ در گسترش توان حملهٔ دوربرد کی‌یف محسوب می‌شود و همزمان، محدودیت‌های واشنگتن در تأمین کمک‌های کشنده را به چالش می‌کشد.

سی‌ان‌ان روز جمعه، ۳۱ اکتبر ۲۰۲۵، با استناد به سه مقام آمریکایی و اروپایی اعلام کرد که ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا به کاخ سفید اطلاع داده که انتقال موشک‌های توماهاوک با برد بلند به اوکراین از دیدگاه عملیاتی ریسکی ایجاد نمی‌کند؛ تصمیم نهایی در این خصوص همچنان با رئیس‌جمهور دونالد ترامپ است. این گزارش در پی چندین هفته فشار و لابی‌گری مستمر مقامات اوکراینی منتشر شده، در حالی که ترامپ پیش‌تر اعلام کرده بود که آمریکا نباید سلاح‌هایی را «اهداء» کند که خودش ممکن است به آن نیاز داشته باشد. با این وجود، هنوز در واکنش به ادعای سی ان ان  هیچ تأیید رسمی از سوی پنتاگون یا کاخ سفید صورت نگرفته و بنابراین این امکان همچنان در حد یک گزینهٔ احتمالی باقی مانده است. با این حال، ارزیابی پنتاگون مبنی بر اینکه ذخایر آمریکا از این انتقال آسیبی نخواهد دید، برای کی‌یف، متحدان اروپایی که سیاست آمریکا را رصد می‌کنند، و همچنین برای روسیه که اعلام کرده به هرگونه اقدام برای تأمین توماهاوک به اوکراین واکنش نشان خواهد داد، اطلاعاتی بسیار معنادار محسوب می‌شود.

موشک کروز توماهاوک یک سلاح دقیق با برد بلند است که قادر به هدف‌گیری اهداف زمینی در فاصله‌ای فراتر از ۱۶۰۰ کیلومتر با کلاهک‌های معمولی یا هسته‌ای است. این موشک‌ها معمولاً از کشتی‌ها یا زیردریایی‌های نیروی دریایی آمریکا شلیک می‌شوند و برای مأموریت‌های حملهٔ عمیق طراحی شده‌اند. (منبع تصویر: ریتون)

بر اساس گفتهٔ مقامات مطلع، ارزیابی آمریکا کمی پیش از دیدار ترامپ با ولودیمیر زِلِنسکی در ۱۷ اکتبر ارائه شد؛ در آن دیدار، مقامات اوکراینی مجدداً تأکید کردند که تنها سلاحی با برد حدود ۱۶۰۰ کیلومتر (معادل نسخهٔ مدرن‌شدهٔ بلاک ۵ توماهاوک) می‌تواند امکان هدف‌گیری زیرساخت‌های نفت، انرژی و فرماندهی روسیه را در عمق سرزمین این کشور فراهم کند — چیزی که با سامانه‌های فعلی مانند ATACMS یا استورم شدُو فراهم نیست. اگرچه توماهاوک سنتی‌ترین کاربرد خود را از دریا و زیردریایی دارد، اما نیروهای آمریکایی قبلاً راه‌حل‌های زمینی متعددی را برای پرتاب این موشک از خشکی ارائه داده‌اند که امکان استفادهٔ اوکراین از آن را فنی‌الواقع می‌سازد. در نمایشگاه AUSA 2025، شرکت اُشکُش دیفِنس سکوی متحرک X-MAV را معرفی کرد — نیروگاهی خودران بر شاسی‌ای چهارچرخ مجهز به چهار موشک توماهاوک که به‌راحتی قابل تأمین یا تکثیر برای متحدان است. همچنین سامانهٔ میان‌برد تایفون ارتش آمریکا که قبلاً در ژاپن و استرالیا مورد آزمایش قرار گرفته، از پرتاب‌کنندهٔ کانتینری مشتق‌شده از Mk 41 با همان ظرفیت چهار موشک توماهاوک استفاده می‌کند و نشان می‌دهد که این موشک بدون حضور نیروی دریایی نیز قابل به‌کارگیری از خشکی است. این نمایش‌ها که گسترده در آرمی ریکوگنیشن پوشش داده شده‌اند، گزینه‌های فنی آماده‌ای را در اختیار واشنگتن و کی‌یف قرار می‌دهند — در صورتی که تصمیم سیاسی مثبت گرفته شود.

با وجود رفع مسئلهٔ ذخایر، مقامات آمریکایی تأکید دارند که اوکراین همچنان باید مسائل آموزش، برنامه‌ریزی مأموریت و ادغام سیستم‌ها را پیش از استفادهٔ مؤثر از این سلاح حل کند، به‌ویژه اگر واشنگتن تصمیم نگیرد که پرتاب‌کننده‌های ارتش یا نیروی دریایی آمریکا را نیز همراه موشک‌ها تحویل دهد. در این زمینه، مقامات اروپایی یادآور می‌شوند که مهندسان اوکراینی پیش‌تر راه‌حلی برای شلیک موشک‌های استورم شدُوی تأمین‌شده از بریتانیا از هواپیماهای قدیمی دوران شوروی طراحی کرده‌اند و انتظار می‌رود که کی‌یف بتواند یک سکوی زمینی را یا سازگار کند یا با حضور حداقلی آمریکایی‌ها آن را به‌کار بگیرد. زِلِنسکی نیز به‌صورت علنی در شبکهٔ X اعلام کرده که اوکراین قصد دارد تا پایان سال جاری، سبد توان حملهٔ دوربرد خود را گسترش دهد — گامی که نشان می‌دهد کی‌یف در حال آماده‌سازی زیرساخت‌های اطلاعاتی، شناسایی اهداف و هماهنگی‌های لازم موازی با چرخهٔ تصمیم‌گیری آمریکا است. به عبارت دیگر، نور سبز پنتاگون مانع لجستیکی را برطرف می‌کند، اما بار عملیاتی — شامل آموزش، استقرار پرتاب‌کننده‌ها، محافظت از نیروها و تضمین ارتباطات امن — بیشتر بر دوش خود اوکراین و متحدان اروپایی آن خواهد بود.

از دیدگاه استراتژیک، تأمین توماهاوک برای اوکراین گامی کیفیتی فراتر از انتقال‌های قبلی تسلیحات دوربرد خواهد بود؛ چرا که موشک‌هایی با برد ۱۶۰۰ کیلومتری که از غرب یا مرکز اوکراین شلیک شوند، قادر خواهند بود به اهداف حیاتی در اطراف مسکو، سن‌پترزبورگ و زیرساخت‌های عمیق انرژی روسیه خسارت جدی وارد کنند — دقیقاً همان سناریویی که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در اوایل اکتبر هشدار داده بود که «سطح جدیدی از تشدید را به‌دنبال خواهد داشت». مقامات روسیه مکرراً به واشنگتن گفته‌اند که چنین حملاتی تعادل میدان نبرد را تغییر نخواهد داد، اما روابط آمریکا و روسیه را به‌شدت تضعیف خواهد کرد. به نظر می‌رسد این استدلال پس از مکالمهٔ تلفنی ترامپ با پوتین تأثیرگذار بوده و ممکن است توضیح‌دهندهٔ اظهارنظر ترامپ به زِلِنسکی دربارهٔ «نیاز» آمریکا به این موشک‌ها باشد. از سوی دیگر، دولت‌های اروپایی ارزیابی پنتاگون را این‌گونه تفسیر می‌کنند که یکی از موانع مکرراً مطرح‌شدهٔ واشنگتن از بین رفته و اکنون از نظر سیاسی، رد درخواست اوکراین در صورت ادامهٔ استفادهٔ روسیه از سامانه‌های دوربرد خود — از جمله موشک ۹M729 که کی‌یف ادعا می‌کند علیه اوکراین به‌کار گرفته شده — دشوارتر شده است. در این چارچوب، تأمین توماهاوک به اوکراین کمتر یک تشدید و بیشتر یک بازتعادل‌سازی در بُعد حملهٔ دوربرد در اروپا خواهد بود، هرچند متحدان را مجبور می‌کند تا پدافند هوایی خود را در عمق سرزمین تقویت کرده و برای تلاش‌های احتمالی روسیه جهت نابودی پرتاب‌کننده‌های اوکراینی — حتی اگر در داخل خاک اوکراین باشند — آماده شوند.

با این حال، هیچ‌یک از این تحولات تضمینی برای تحویل موشک‌های توماهاوک به اوکراین محسوب نمی‌شود؛ ارزیابی فنی پنتاگون پایان یافته، اما هرگونه انتقال نهایتاً منوط به تصمیم رئیس‌جمهور است که هنوز اعلام نشده است. با این وجود، عوامل گزارش‌شده توسط سی‌ان‌ان — شامل بررسی مثبت ذخایر، وجود راه‌حل‌های زمینی برای پرتاب موشک که در AUSA 2025 به نمایش گذاشته شد، و قصد اعلام‌شدهٔ اوکراین برای گسترش گزینه‌های حملهٔ دوربرد — نشان می‌دهد که در صورت گرفتن تصمیم سیاسی، مسیر ادغام فنی آماده خواهد بود. در چنین سناریویی، توماهاوک به اوکراین ابزاری اضافی برای حمله به اهداف عمیق در عقبهٔ روسیه خواهد داد، هرچند همچنان تحت محدودیت‌های سیاسی، عملیاتی و تشدیدی قرار خواهد گرفت که واشنگتن و متحدانش در حال ارزیابی مستمر آن هستند.