تقابل واشنگتن و ماناگوآ: فشار امپراتوری، پایداری انقلاب
مانتلیریویو
ترجمه مجله جنوب جهانی
در روزگاری که جهان درگیر بحرانهای پیچیده سیاسی و اقتصادی است، ایالات متحده آمریکا بار دیگر دستکش فشار را بر دست کرده تا دولتهای پیشرو در آمریکای لاتین، بهویژه نیکاراگوئه، را به زانو درآورد. این گزارش، نهتنها به بررسی ادعاهای واشنگتن علیه ماناگوآ میپردازد، بلکه پاسخهای مقتدرانه نیکاراگوئه و پیامدهای احتمالی این تنش را نیز در افق تحلیل مینشیند.
اتهامزنیهای بیپایه از سوی واشنگتن
دفتر نماینده تجاری ایالات متحده (USTR) در گزارشی تازه، دولت نیکاراگوئه را به نقض حقوق کارگران، بهکارگیری کودکان، کار اجباری، قاچاق انسان و سرکوب آزادیهای صنفی متهم کرده است. بر پایه همین ادعاها، واشنگتن تهدید به اعمال تعرفههای سنگین ۱۰۰ درصدی بر کالاهای نیکاراگوئهای و تعلیق کامل مزایای این کشور در چارچوب توافقنامه CAFTA-DR کرده است.
نقدی بر گزارش USTR: سندی بیاعتبار
این گزارش، نهتنها فاقد منابع معتبر است، بلکه بخش عمدهای از آن، کپیبرداری بیمایه از ادعاهای پیشین وزارتخانههای خارجه و کار آمریکا بهشمار میرود. در این سند، از منابع وابسته به منافع آمریکا مانند مانوئل اوروزکو و پلتفرم «Expediente Abierto» بهره گرفته شده که بیطرفی آنها بسیار محل تردید است. نکته قابل تأمل آنکه، گزارش هیچ مدرکی دال بر مشارکت دولت نیکاراگوئه در کار کودکان یا کار اجباری ارائه نمیدهد و حتی پروازهای چارتر مهاجران با ویزای توریستی ۱۰ دلاری را بهعنوان «قاچاق انسان» معرفی کرده است. همچنین، در بخش مربوط به «بازداشت اتحادیهها»، افراد بازداشتشده نه رهبران صنفی، بلکه دو چهره وابسته به لابیهای تجاری بودهاند که به دنبال مداخله نظامی و برنامهریزی برای اقدامات خرابکارانه با حمایت بیگانگان بودهاند.
دستاوردهای چشمگیر نیکاراگوئه در عرصه کار
از زمان بازگشت دولت ساندینیستی به قدرت در سال ۲۰۰۷، نیکاراگوئه گزارشهای شفاف و سالانهای از وضعیت حقوق کار منتشر کرده که نشان از پیشرفتهای قابل توجه دارد. بر اساس این اسناد، بازرسیهای مربوط به کار کودکان بیش از ۴۶ برابر افزایش یافته و بیش از ۷۰ هزار شرکت متعهد به رعایت حقوق کارگران نوجوان شدهاند. در این مدت، بیش از ۱۶۰۰ اتحادیه جدید تشکیل شده و عضویت کارگران در اتحادیهها به ۱.۲ میلیون نفر رسیده که معادل ۳۸ درصد از نیروی کار کشور است. همچنین، بازرسیهای محیط کار سه برابر شده و بیش از ۱۳۸ هزار زن که کمتر از حداقل دستمزد دریافت میکردند، اکنون از حقوق قانونی خود بهرهمند شدهاند. دولت نیز با همکاری اتحادیهها، بیش از ۸.۸ میلیون دلار مطالبات کارگری را از کارفرمایان بازپس گرفته است. برگزاری بیش از ۳۰۰۰ جلسه مذاکره سهجانبه میان دولت، کارفرمایان و اتحادیهها، و افزایش ۵.۵ برابری حداقل دستمزد در ۱۷ سال گذشته، از دیگر دستاوردهای این کشور در حوزه کار است.
جنگ ترکیبی واشنگتن علیه دولتهای مستقل
ایالات متحده سالهاست در قالب یک جنگ ترکیبی علیه دولتهای مستقل ونزوئلا، نیکاراگوئه و کوبا درگیر است. در این میان، تحریمها علیه نیکاراگوئه محدودتر از دو کشور دیگر بوده، چرا که حضور این کشور در CAFTA-DR، اعمال تحریمهای یکجانبه را با پیچیدگیهای حقوقی همراه کرده است. حتی تعرفه ۱۸ درصدی اخیر آمریکا بر کالاهای نیکاراگوئهای، از نظر قوانین این توافقنامه، مورد تردید جدی قرار دارد.
CAFTA-DR: ابزاری در خدمت سرمایهداری بزرگ
توافقنامه CAFTA-DR که دو دهه پیش امضا شد، هرگز با هدف حمایت از کشاورزان یا تعاونیهای کوچک طراحی نشد. این پیمان، همچون نسخه آمریکای مرکزیِ نافتا، بیش از هر چیز در خدمت منافع شرکتهای بزرگ آمریکایی است و عملاً با فشار واشنگتن بر کشورهای منطقه تحمیل شده است. نیکاراگوئه این توافقنامه را در سال ۲۰۰۵، در دوران ریاستجمهوری انریکه بولانیوس، چهرهای وابسته به آمریکا، و در پارلمانی تحت کنترل حزب لیبرال قانون اساسی او تصویب کرد. نمایندگان حزب ساندینیستا (FSLN) که بسیاری از آنان رهبران اتحادیههای کارگری بودند، با اکثریت قاطع (۳۷ رأی از ۳۸) به این پیمان رأی منفی دادند. با این حال، پس از تصویب، نمایندگان FSLN تلاش کردند تا قوانین اجرایی آن را بهگونهای تنظیم کنند که تولیدکنندگان کوچک و تعاونیها نیز بتوانند از مزایای آن بهرهمند شوند.
پیروزی نیکاراگوئه در میدان اقتصادی
برخلاف انتظار طراحان CAFTA-DR، این توافقنامه در نهایت بیشتر به نفع تولیدکنندگان کوچک نیکاراگوئهای تمام شد. آنها توانستند با استفاده از این پیمان، قراردادهای بلندمدت با بازار آمریکا منعقد کنند و از این طریق، برای سرمایهگذاری در فرآوری و بستهبندی محصولات خود، اعتبار مورد نیاز را تأمین کنند. حذف واسطهها و افزایش سهم تولیدکننده از سود نهایی، از دستاوردهای کلیدی این راهبرد بوده است.
انعطافپذیری راهبردی نیکاراگوئه
در نبرد تجاری با آمریکا، شاید بزرگترین بازندگان، شرکتها و مصرفکنندگان آمریکایی باشند. شورای ملی سازمانهای نساجی در بیانیهای هشدار داده که نیکاراگوئه بخشی از یک زنجیره تأمین یکپارچه ۱.۱ میلیارد دلاری است و بیثباتسازی این زنجیره، پیامدهای جدی برای کارگران آمریکایی و منطقه، مهاجرت، توسعه اقتصادی و سرمایهگذاریها خواهد داشت. در مقابل، شرکتهای نیکاراگوئهای با اتکا به استراتژی تنوعبخشی به بازارها، خود را از وابستگی به آمریکا رهانیدهاند. در سالهای اخیر، پاناما بهعنوان سرمایهگذار اصلی جای آمریکا را گرفته و توافقنامه تجارت آزاد با چین نیز منجر به رشد ۲۱۸ درصدی صادرات نیکاراگوئه به این کشور در نخستین سال اجرای آن در ۲۰۲۴ شده است.
در حالی که در یکی از مزارع قهوه نیکاراگوئه، رنه گایتان و نگارنده درباره راههای فروش بدون تعرفه قهوه «El Porvenir» به گفتوگو نشستهایم، در فاصلهای نهچندان دور، وزیر خارجه نیکاراگوئه، والدراک یانتشکه، در مراسم برداشت قهوه سخن میگوید. او با افتخار اعلام میکند که آمریکا تنها بازار قهوه نیکاراگوئه نیست و این کشور محصولات خود را به ۵۵ کشور جهان صادر میکند. او در ادامه، با اشاره به تهدیدهای تجاری آمریکا، میگوید:
«جهان امروز با شکلهای تازهای از سلطهجویی در عرصه تجارت و سیاست بینالملل روبروست. تهدیدهایی که در لباس نو ظاهر شدهاند، اما روحی کهنه دارند و در تلاشاند نظام بینالمللی که ملتها در هشت دهه گذشته ساختهاند را فرو پاشند. مردم نیکاراگوئه، که در طول تاریخ با همهگونه دشواری، تهاجم، بحران اقلیمی و فشار سیاسی روبرو بودهاند، همواره با تکیه بر توانمندیهای خود و اتحاد ملی، بر این چالشها فائق آمدهاند. در میان این همه بیثباتی، یک چیز قطعی است: دیپلماسی فعال، سیاستهای اقتصادی هوشمند و تمرکز مستمر بر کاهش فقر، انعطافپذیری ملی را شکل داده که بار دیگر به نیکاراگوئه اجازه میدهد از چنگ ماشین سلطه آمریکا رهایی یابد.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 