مایا کارلین
ترجمه مجله جنوب جهانی
علاوه بر حضور گسترده پهپادهای ساخت ایران در جنگ اوکراین، این پهپادها در دیگر درگیریها نیز دیده شدهاند—بهویژه در نبردهایی که علیه اسرائیل توسط متحدان منطقهای و گروههای نیابتی تهران انجام گرفته است.
نیاز نیروهای مسلح ایالات متحده به پهپادهای تهاجمی دوربرد و تکجهته بسیار فوری است. به گفته سرتیپ جیمز بارتلومیز، از فرماندهان ارتش آمریکا، افزایش نقش جنگافزارهای بدون سرنشین در سراسر جهان باعث رشد این نیاز شده است. بارتلومیز، فرمانده لشکر ۲۵ پیادهنظام، اخیراً اعلام کرده که فرماندهی هند و اقیانوس آرام ایالات متحده در حال «یادگیری از آن چیزی است که در اوکراین در حال وقوع است»؛ اشارهای به نقش چشمگیر پهپادها در آن جنگ.
دسترسی روسیه به پهپادهای مرگبار طراحیشده در ایران به شکل چشمگیری در جهت تقویت عملیات تهاجمی آن کشور علیه اوکراین مؤثر واقع شده است. مسکو و کییف هر دو همچنان از پهپادها به عنوان بخشی از عملیات میدانی خود بهره میگیرند. در حالی که به نظر میرسد ایالات متحده در تولید پهپادهای ارزانقیمتتر برای میدان نبرد عقب مانده است، لشکر ۲۵ پیادهنظام با تأسیس شرکتی جدید در حوزه «اثرات پرتابشده» درصدد رفع این کاستی است.
بارتلومیز گفت: «ما ناگزیر باید این قابلیت را به سرعت ایجاد کنیم. باید آن را در منطقه خود آزمایش کنیم و همچنین با متحدان و شرکای خود در همین مسیر همکاری کنیم.»
پهپادهای شاهد ایران جنگ اوکراین را دگرگون کردهاند
از آنجا که تولید پهپادها هزینه اندکی دارد و میتوانند در برابر هزینه بسیار پایینتر نسبت به هواگردها و موشکهای متعارف، ضربههای مرگبار هوایی وارد کنند، افزایش محبوبیت آنها میان دولتها و بازیگران غیردولتی امری طبیعی است. از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، نهادهای اطلاعاتی غربی و دولت اوکراین بارها فروش، تحویل، آموزش و استفاده از طیفی از پهپادهای مرگبار طراحیشده در ایران توسط نیروهای روسیه را تأیید کردهاند. تصاویر و ویدئوهایی که استفاده از پهپادهای شاهد-۱۳۶ و شاهد-۱۳۱ در حملات روسیه به زیرساختهای انرژی و اهداف غیرنظامی اوکراین را نشان میدهند، مستند شدهاند.
سری پهپادهای شاهد در رده مهمات سرگردان یا «انتحاری» قرار میگیرند. این پهپادها مدت زمانی بر فراز هدف میچرخند و سپس با اصابت مستقیم منفجر میشوند. پهپادهای ارزانقیمت ساخت صنایع هوایی شاهد به یکی از صادرات محبوب تهران بدل شدهاند. هزینه هر پهپاد در این مجموعه بین حدود ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار است، اما حتی گرانترین آنها نیز تنها بخش اندکی از بهای یک سامانه مدرن موشکی زمین به هوا را تشکیل میدهد. پهپاد شاهد-۱۳۶ با موتور طراحیشده در چین (MD550) تجهیز شده که حداکثر سرعتی در حدود ۱۸۵ کیلومتر (۱۱۵ مایل) بر ساعت فراهم میکند.
وابستگی روسیه به این سری پهپادها برای پیشبرد اهداف جنگیاش در اوکراین پیوسته در حال افزایش است. طبق گزارش مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، «از سپتامبر ۲۰۲۴، روسیه بهطور چشمگیری استفاده از پهپادهای شاهد را افزایش داد؛ از حدود ۲۰۰ پرتاب در هفته به بیش از ۱۰۰۰ پرتاب در هفته تا مارس ۲۰۲۵، در چارچوب کارزار فشار ممتد خود.»
حضور پهپادهای شاهد در خاورمیانه
فراتر از جنگ جاری در اوکراین، درگیری دو ساله اسرائیل و حماس نیز بهشدت با حضور پهپادهای تهاجمی همراه بود. ایران و گروههای نیابتی آن در منطقه، از جمله حماس در غزه، حزبالله در لبنان و شورشیان حوثی در یمن، پهپادهای شاهد و نمونههای مشابهی را در راستای تلاش خود برای نابودی اسرائیل به کار گرفتهاند.
اگرچه پهپادها در جنگ اوکراین نقشی برجسته یافتند، اما ارزش نظامی آنها سالها پیش از آن جنگ آشکار شده بود. در سال ۲۰۲۰، پهپادهای ترکیهای بایراکتار نقش تعیینکنندهای در پیروزی جمهوری آذربایجان بر ارمنستان در جنگ ششهفتهای دوم قرهباغ ایفا کردند. از آنجا که بهکارگیری پهپادها به وضوح به بخش جداییناپذیر جنگهای آینده تبدیل شده است، اولویت ارتش ایالات متحده برای توسعه پهپادهای تهاجمی دوربرد تکجهته، ضرورتی حیاتی محسوب میشود.
مایا کارلین نویسنده حوزه امنیت ملی در نشریه نشنال اینترست، تحلیلگر مرکز سیاست امنیتی و پژوهشگر پیشین بورسیه آنا سوبول لِوی در مؤسسه IDC هرتزلیا در اسرائیل است. مقالات متعددی از او در نشریات مختلف از جمله نشنال اینترست، اورشلیم پست و تایمز آو اسرائیل منتشر شده است. میتوانید او را در توییتر دنبال کنید: @MayaCarlin. کارلین در سالهای اخیر بیش از هزار مقاله درباره مسائل دفاعی منتشر کرده است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 