بحران سیاسی در صربستان: تخریب اثر باستانی بمباران‌شده توسط ناتو برای احداث هتل ترامپ

نویسنده (观察者网)، روان جیاکی
ترجمه مجله جنوب جهانی

بر اساس گزارش روز هفتم نیویورک‌تایمز و سایر رسانه‌ها، پارلمان صربستان روز جمعه لایحه‌ای جدید تصویب نمود که به موجب آن، بنای تاریخی ساختمان ستاد فرماندهی ارتش فدرال یوگسلاوی در بلگراد – که در سال ۱۹۹۹ بر اثر بمباران ناتو ویران شد – تخریب خواهد شد تا محل اجرای پروژه هتل مجلل خانواده ترامپ در آن اختصاص یابد.

بر اساس این گزارش، علی‌رغم آنکه این پروژه تحت تحقیقات قضایی به اتهام کلاهبرداری قرار دارد، نمایندگان حزب حاکم با استناد به بند ویژه قانون اساسی، تصویب اجباری این لایحه را به پیش بردند. این اقدام با محکومیت شدید سیاستمداران مخالف، فعالان حوزه حفاظت از میراث فرهنگی و مقامات قضایی روبرو شد. سخنگوی رئیس‌جمهور صربستان در واکنش اعلام داشت که دفتر ریاست‌جمهوری در این پروژه دخالتی نداشته است. همچنین الکساندر ووچیچ در مصاحبه اخیر خود ضمن انتقاد از تحقیقات قضایی جاری، بر این نکته تأکید ورزید که این پروژه همکاری در جهت بهبود روابط صربستان و ایالات متحده حیاتی است.

منازعات پیرامون این پروژه همچنان تشدید می‌شود: حامیان بر این باورند که این طرح نه‌تنها بناهای ویران و رهاشده را احیا خواهد کرد، بلکه به تقویت پیوندهای سیاسی با دولت ترامپ نیز منجر می‌شود. در سوی مقابل، منتقدان با قاطعیت با این تصمیم مخالفت می‌کنند و آن را تلاشی برای تبدیل نماد ملی مقاومت و حافظه جمعی به محصولی تجملاتی برای جلب رضایت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، می‌دانند.

این بنا که در دهه ۱۹۶۰ میلادی احداث شده، به‌عنوان شاهکاری از سبک معماری مدرنیستی پس از جنگ جهانی دوم شناخته می‌شد و محل استقرار وزارت دفاع فدرال یوگسلاوی و ستاد کل ارتش خلق بوده است.

در بیست‌وچهارم مارس ۱۹۹۹، نیروهای ناتو به فرماندهی ایالات متحده، بدون اخذ مجوز از شورای امنیت سازمان ملل متحد، حملات هوایی ۷۸ روزه‌ای را علیه جمهوری فدرال یوگسلاوی آغاز کردند که تلفات انسانی و خسارات مادی گسترده‌ای در پی داشت. این بنای تاریخی نیز در جریان این بمباران‌ها آسیب جدی دید و ویرانی آن تاکنون به حال خود باقی مانده است و به نمادی مهم در حافظه تاریخی ملت صربستان بدل گشته است.

ایده ساخت هتل در این محل برای نخستین بار در سال ۲۰۱۳ توسط دونالد ترامپ مطرح شد. در مه سال گذشته، جرد کوشنر، داماد وی، موفق به انعقاد قرارداد اجاره ۹۹ ساله این زمین با دولت صربستان شد و در نظر دارد مجموعه‌ای مجلل با برند ترامپ را در آنجا احداث نماید.

این طرح که با سرمایه‌گذاری ۵۰۰ میلیون دلاری پیش‌بینی شده، شامل هتلی بلندمرتبه با ۱۷۵ سوئیت، برج مسکونی مجلل با ۱۵۰۰ واحد آپارتمانی، فضاهای اداری و تجاری خواهد بود. دولت صربستان مدعی است که شرکت کوشنر متعهد گردیده بخشی از این مجموعه را به پارک یادبود قربانیان بمباران ناتو اختصاص دهد.

در آستانه انتخاب مجدد ترامپ، در نوامبر ۲۰۲۴، محل استقرار سابق ستاد کل و وزارت دفاع جمهوری فدرال یوگسلاوی از فهرست آثار ملی صربستان خارج گردید. منتقدان این اقدام را تلاشی برای مرتفع ساختن موانع حقوقی پیش روی پروژه مجلل کوشنر ارزیابی کردند.

در پی آن، تعدادی از مقامات دولتی که از این طرح پشتیبانی می‌نمودند، به اتهام جعل اسناد به قصد لغو وضعیت حفاظتی این مجموعه، تحت تعقیب قضایی به جرم کلاهبرداری قرار گرفتند و بدین ترتیب پروژه به حالت تعلیق درآمد.

این قرارداد در هر دو کشور صربستان و ایالات متحده با خشم و اعتراض روبرو شد. در صربستان، مخالفان دولت، سرمایه‌گذاران آمریکایی را به استفاده ابزاری از یک مکان نمادین ملی به قصد کسب سود متهم کرده و خواستار لغو قرارداد شدند. در آمریکا نیز برخی از خانواده ترامپ به سوءاستفاده از قدرت برای منافع شخصی متهم شدند، دقیقاً به همان شیوه‌ای که حزب جمهوری‌خواه پیش‌تر تجارت‌های خارجی هانتر بایدن، پسر رئیس‌جمهور دموکرات جو بایدن، را به باد انتقاد گرفته بود.

به گزارش نسخه اروپایی پایگاه خبری پولیتیکو، رئیس‌جمهور ووچیچ در تاریخ سوم ماه جاری در تبیین مواضع خود اظهار داشت که این طرح برای بهبود روابط صربستان و ایالات متحده از اهمیت حیاتی برخوردار است، و منتقدان را به تلاش برای ایجاد خدشه در «روابط بهتر با دولت ترامپ» متهم نمود. وی همچنین مدعی شد که تحقیقات قضایی جاری به درخواست مقامات خارجی آغاز شده و هدف آن «جلوگیری از تقویت روابط صربستان با دولت ترامپ» است.

به رغم حواشی گسترده و تحقیقات مربوط به تقلب، نمایندگان حزب حاکم پیشرو صربستان در آخر هفته اعلام کردند که از بند ویژه قانون اساسی برای تصویب لایحه‌ای جدید و از سرگیری مجدد پروژه بهره خواهند گرفت.

بر اساس گزارش‌ها، این لایحه «استثنایی»، کلیه مقررات جاری حاکم بر این مجموعه، از جمله ضمانت‌های حفاظتی آن به‌عنوان میراث ملی صربستان را ملغی خواهد ساخت و این طرح را به «پروژه ملی با اهمیت» ارتقا خواهد داد و بدین ترتیب کلیه موانع پیش رو را برطرف خواهد نمود.

به گزارش آسوشیتدپرس، این لایحه ویژه پس از چندین روز مناظرات پارلمانی پرتنش و اعتراضات خیابانی مخالفان، روز جمعه در پارلمان ۲۵۰ کرسی‌ای صربستان با ۱۳۰ رأی موافق در برابر ۴۰ رأی مخالف به تصویب رسید.

میلنکو جووانوف، طراح این لایحه، روز سه‌شنبه در مجلس اعلام داشت که این طرح بناهای ویران‌شده‌ای را که «سال‌ها متروکه و فاقد هرگونه برنامه مدیریتی» بوده‌اند، بازسازی خواهد کرد.

وی همچنین ابراز داشت که در شرایطی که صربستان در تلاش برای حفظ توازن در روابط با مسکو و غرب است، پروژه هتل می‌تواند به کسب نظر مساعد دولت ترامپ منجر شود. جووانوف یادآور شد که دولت ترامپ تعرفه ۳۵ درصدی بر کالاهای وارداتی صربستان اعمال کرده و تحریم‌های آمریکا همچنین تأمین‌کننده اصلی نفت روسیه صربستان و برخی از متحدان رئیس‌جمهور ووچیچ را هدف قرار داده است.

وی افزود: «ما در حال ایجاد فضا و فرصت برای توسعه ملی هستیم؛ این هدف محوری و اولویت اصلی ماست.» جووانوف ادامه داد: «صادقانه بگویم، امیدوارم این اقدام به بهبود روابط با دولت ترامپ و ایالات متحده بیانجامد.»

منتقدان این تصمیم را با قاطعیت رد کردند. مارینیکا تپیتس، نماینده مخالفان، در مناظره پارلمانی به صراحت اظهار داشت که این بنا «نماد مقاومت و نشانه‌ای از توانایی یک ملت بحران‌زده و یک کشور فروپاشیده برای بازسازی خویشتن است».

وی افزود: «اکنون قصد دارید این نماد را صرفاً برای خشنودی دونالد ترامپ به مجموعه‌ای تجملاتی بدل سازید.» تپیتس تأکید کرد: «در جایی که روزگاری بمب بارید، اکنون می‌خواهید شامپاین باز کرده و جشن بگیرید.»

رسانه‌های آمریکایی گزارش داده‌اند که هنوز روشن نیست آیا این لایحه می‌تواند پیگردهای کیفری مقامات ذیربط را ملغی سازد یا خیر. سخنگوی رئیس‌جمهور ووچیچ اعلام داشت که دفتر ریاست‌جمهوری در این پروژه مداخله‌ای نداشته است و استعلامات را به سینیسا مالی، معاون اول نخست‌وزیر و وزیر دارایی، ارجاع داده است.

گزارش‌ها حاکی است که مالی از طریق ریچارد گرنل، متحد دیرینه ترامپ و نماینده ویژه کنونی وی، با کاخ سفید ارتباط برقرار کرده است، اما وی به درخواست‌های مربوط به اظهارنظر پاسخی نداده است.

به گزارش خبرگزاری شینهوا، در بیست‌وچهارم مارس امسال، که با بیست‌وششمین سالروز بمباران جمهوری فدرال یوگسلاوی توسط ناتو مصادف بود، هزاران شهروند صرب در محل ساختمان وزارت دفاع یوگسلاوی سابق گرد هم آمدند تا علیه طرح ساخت هتل و آپارتمان‌های مجلل کوشنر در این مکان تاریخی اعتراض کنند.

حاضران در این تجمع با حمل پرچم‌های ملی و پلاکاردها، سرود ملی را زمزمه کرده و به بزرگداشت قربانیان بمباران ناتو پرداختند و از مردم خواستند تا تاریخ را از یاد نبرند. حدود بیست تن از جانبازان نیز در این مراسم حضور داشتند و با در دست داشتن بنری با شعار «برای دفاع از وطن… مردگان را به یاد داشته باش، زندگان را احترام بگذار»، معترضان را در برپایی مراسم یک‌دقیقه سکوت رهبری کردند.

ویکتور برانکوویچ، کهنه‌سربازی که بمباران‌های ناتو در سال ۱۹۹۹ را از نزدیک تجربه کرده است، در گفت‌وگو با خبرنگار شینهوا اظهار داشت: «احساس خشم و اندوه عمیقی می‌کنم.»

وی گفت: «۲۶ سال پیش زمانی که بمباران‌ها آغاز شد، در شهرستانی نزدیک بلگراد مشغول به کار بودم. همه چیز ویران شد. آن بمباران‌ها هنوز هم پس از ۲۶ سال بر زندگی ما تأثیر می‌گذارد.»