رسانههای آمریکایی گزارش میدهند: غرب عقب مینشیند، چین «توافقنامه پاریس» را نجات میدهد
غیبت آمریکا و آسودگی جامعه جهانی در COP30
کنفرانس اقلیمی سازمان ملل (COP30) در تاریخ ۶ نوامبر ۲۰۲۵ در بِلِن برزیل گشایش یافت. نخستین غیبت آمریکا در این اجلاس طی سه دهه اخیر، نگرانیهای بینالمللی را برانگیخت. با این حال، بسیاری از شرکتکنندگان در محافل خصوصی احساس آسودگی میکردند؛ چرا که دولت ترامپ با رویکردی ضدّ علمی به مسئله تغییرات اقلیمی، مدتهاست که مانعی جدی بر سر راه همکاریهای جهانی در این زمینه محسوب میشود.
تغییر کانون توجه به سوی چین
روزنامه آمریکایی والاستریتژورنال در گزارش ۷ نوامبر خود نوشت: در شرایطی که دولتها در بلن گرد آمدهاند، چین بهشکلی بیسابقه در کانون توجه مذاکرات قرار گرفته است. این رسانه تأکید میکند، اگرچه کشورهای در حال توسعه از عقبنشینی غرب در اجرای تعهدات اقلیمی ناامید شدهاند، اما حرکت سریع چین به سوی انرژی پاک، به حفظ یکپارچگی توافقنامه پاریس کمک میکند.
عنوان مقاله بهطور صریح چنین است: «چین در حال نجات توافقنامه پاریس است.»
نویسنده میافزاید: یک دهه پس از امضای این پیمان، حمایت سیاسی غرب از آن رو به کاهش نهاده است. با این وجود، روند جهانی گذار به انرژی پاک با شتابی ادامه دارد که عمدتاً مدیون ظهور چین بهعنوان ابرقدرتی در فناوریهای پاک است. سرمایهگذاری عظیم چین در تولید انبوه این فناوریها، هزینه انرژی پاک را تا حدی کاهش داده که اکنون میتواند بهطور مؤثر با سوختهای فسیلی رقابت کند.
پیشرفت خیرهکننده فناوریهای پاک چینی
در سال ۲۰۱۵، هنگام امضای توافقنامه پاریس، کمتر کسی تصور میکرد تولیدکنندگان چینی تا این اندازه سریع به مقیاسهای شگفتانگیز تولید دست یابند؛ بهویژه در حوزههایی چون پنلهای خورشیدی، باتری و خودروهای برقی که در آن زمان هنوز جریان غالب بازار نبودند.
پاتریک پویانه، مدیرعامل شرکت نفتوگاز توتالانرژی فرانسه (یکی از بزرگترین سرمایهگذاران جهانی در انرژیهای تجدیدپذیر) میگوید: «در این دهه، چین به غول فناوریهای پاک تبدیل شده است. ما در سال ۲۰۱۵ واقعاً چنین چشماندازی نداشتیم، اما سرعت پیشرفت چین خیرهکننده بوده است. اکنون زمان گلهمندی نیست؛ در واقع، این روند برای کره زمین نیز بسیار نیکوست.»
فاصله گرفتن از اهداف پاریس و عقبنشینی غرب
توافقنامه پاریس که اوج همکاری جهانی در برابر تغییرات اقلیمی محسوب میشود و با حمایت بیش از ۱۹۰ کشور تصویب شد، هدف خود را مهار افزایش دمای جهانی به «بهمراتب کمتر» از ۲ درجه سلسیوس نسبت به دوران پیشاصنعتی، و تلاش برای محدود کردن آن به ۱٫۵ درجه تعیین کرده است.
با این حال، اکنون بیشتر تحلیلگران معتقدند دستیابی به هدف ۱٫۵ درجهای عملاً غیرممکن است. پس از امضای توافقنامه، انتشار گازهای گلخانهای جهانی همچنان در حال افزایش بوده است. سال گذشته، میانگین دمای جهانی ۱٫۵۵ درجه نسبت به دوران پیشاصنعتی بالاتر رفت؛ این نخستینباری است که دمای سالانه از مرز ۱٫۵ درجه عبور میکند. گرچه این رقم بهمعنای شکستن آستانه توافقنامه نیست، اما نشان میدهد حاشیه مانور بسیار اندک شده است.
در چنین شرایطی، برخی دولتهای غربی نهتنها اقدامات اقلیمی خود را تشدید نکردهاند، بلکه عقبنشینی هم داشتهاند: اروپا و کانادا بهدلیل هزینههای بالا و کاهش حمایت عمومی در اجرای سیاستهای اقلیمی تردید کردهاند؛ آمریکا نیز با روی کار آمدن ترامپ مجدداً از توافقنامه پاریس خارج شده است.
بهعنوان نمونهای دیگر از این عقبنشینی، ماه گذشته دولت ترامپ با اعمال فشار، سازمان جهانی دریانوردی ملل متحد (IMO) را وادار کرد تا مقررات تازهای را که هدف آن کاهش انتشار گازهای گلخانهای حملونقل دریایی است (موسوم به «چارچوب صفر خالص حملونقل دریایی جهانی»)، به تعویق اندازد.
تأثیر کاهش هزینهها به لطف فناوری چینی
با وجود همه این موانع سیاسی، تحلیلگران و سرمایهگذاران در آمریکا و اروپا تأکید دارند که بهلطف کاهش چشمگیر هزینهها، پروژههای انرژی بادی خشکی، خورشیدی و ذخیرهسازی باتری، حتی با کاهش یارانهها نیز همچنان رقابتی باقی ماندهاند.
گزارش میافزاید: تولیدکنندگان چینی اکنون پنل خورشیدی، باتری و خودروی برقی را بهوفور به بازارهای جهانی عرضه میکنند؛ بهگونهای که هزینه تولید برق خورشیدی اکنون کمتر از نیمی است که تحلیلگران ده سال پیش پیشبینی میکردند.
همزمان، چین در داخل کشور نیز بهطور گسترده نیروگاههای بادی و خورشیدی را به بهرهبرداری رسانده و سرعت رشد انتشار گازهای گلخانهای خود را بهشدت کاهش داده است. امسال میزان تولید برق از زغالسنگ و گاز طبیعی در این کشور ۱٫۲ درصد کاهش یافته است.
انرژی پاک چینی: جایگزین کمکهای مالی غربی
در بازار چین، قیمت خودروهای برقی از خودروهای بنزینی پایینتر است و مدلهای ارزانقیمت شرکتهای بزرگی چون بیوایدی، خودروسازان غربی را ناگزیر به کاهش قیمت کرده است. افزایش سریع ظرفیت تولید باتری برای خودرو و ذخیرهسازی شبکه نیز بهطور قابل توجهی بهای این محصولات را کاهش داده است.
برای کشورهای فقیرتر، افت شدید هزینه انرژی پاک تا حدی توانسته تأثیر کاهش ناگهانی کمکهای مالی کشورهای ثروتمند در حوزه اقلیم را جبران کند.
اگرچه سال گذشته در COP29 باکو، کشورهای توسعهیافته توافق کردند از سال ۲۰۳۰ سالانه ۳۰۰ میلیارد دلار به کشورهای در حال توسعه کمک کنند، اما چند ماه بعد، یکی از نخستین اقدامات ترامپ پس از بازگشت به قدرت، توقف کامل کمکهای اقلیمی آمریکا بود.
با این حال، تأثیر این اقدام اکنون کمرنگتر شده است؛ زیرا در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، ارزانترین منبع تولید برق دیگر زغالسنگ نیست، بلکه ترکیبی از پنلهای خورشیدی و باتریهای ساخت چین است.
برای نمونه در هند، شرکتها هزاران مگاوات ظرفیت خورشیدی و باتری را بدون دریافت کوچکترین یارانه یا تسهیلات غربی، مستقیماً از تولیدکنندگان چینی سفارش میدهند.
احمد جمیل عبدالله، تحلیلگر ارشد شرکت پژوهشی وودمککنزی، میگوید: «در همه مناطق، فناوریهای تجدیدپذیر نسبت به روشهای سنتی تولید برق برتری هزینهای آشکار دارند. گذار انرژی جهانی اکنون با سرعتی بیسابقه پیش میرود.»
چین: غایب حاضر در برزیل
نکته جالب توجه آن است که در مراسم افتتاحیه COP30 در ۶ نوامبر، رسانههای آمریکایی مشاهده کردند خودروهای برقی که برای جابهجایی نمایندگان کشورها به کار میروند، ساخت چین هستند.
گزارش تأکید میکند که انتخاب برزیل برای بهکارگیری خودروهای برقی چینی بهعنوان ناوگان رسمی اجلاس، پیامی روشن دارد: بزرگترین کشور آمریکای لاتین برای توسعه و نوسازی اقتصاد خود به چین چشم دوخته است؛ و در غیاب آمریکا، این اقدام موفقیتهای فناوری سبز چین در این کشور را برجسته میسازد.
اسکات کندی، مشاور ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) در واشنگتن، اظهار میدارد: «حتی بدون رهبری سیاسی و فناوری آمریکا، جهان در حال پیشرفت است. انتخاب برزیل این خودروهای برقی نشان میدهد که گزینههای دیگری نیز وجود دارد.»
نشانههای تغییری که فناوری خودروهای برقی در شهرهای برزیل ایجاد کرده، اکنون مشهود است. برای نمونه، در بلن (شهر میزبان با جمعیت ۱٫۳ میلیون نفر در نزدیکی دلتای آمازون) که پیشتر با ترافیک سنگین و آلودگی هوا دستوپنجه نرم میکرد، روزنامه نیویورکتایمز مینویسد: در یکی از روزهای کاری پیش از اجلاس، گرچه خیابانها شلوغ بود، اما میزان آلایندههای خروجی از اگزوزها بهوضوح کاهش یافته بود؛ خودروهای برقی بیسروصدا در خیابانها حرکت میکردند و کاروانهایی از وانتها و اتوبوسهای برقی چینی مقامات و مسافران را جابهجا میکردند.
کندی در پایان میگوید: «این فناوری در حال دگرگونساختن جهان است و چین بهسرعت در این عرصه پیشگام شده است.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 