نویسنده: لیو بای / ناظر شبکه
ترجمه مجله جنوب جهانی
اظهارنظر جن سون هوانگ، مدیرعامل انویدیا، مبنی بر اینکه «چین برنده رقابت هوش مصنوعی (AI) خواهد شد»، بار دیگر توجه افکار عمومی را به رقابت میان چین و آمریکا در این حوزه معطوف کرده است.
بلومبرگ در مقالهای با عنوان «چه مقدار از فناوری سیلیکونولی بر پایه هوش مصنوعی چین بنا شده است؟» که در تاریخ ۹ نوامبر منتشر کرد، با ذکر چندین مثال توضیح میدهد که چگونه مدلهای هوش مصنوعی منبعباز و ارزانقیمت چین، علاوه بر جذب کاربران جهانی، بهآرامی در حال جلب رضایت و علاقه سیلیکونولی نیز هستند. نویسنده معتقد است که اگر دولت آمریکا میخواهد برتری طولانیمدت خود را حفظ کند، بهتر است ابتدا به این بیندیشد که چرا سیلیکونولی در حال رویگردانی به سوی هوش مصنوعی چین است.
هوانگ اخیراً در گفتگو با روزنامه فایننشال تایمز بهصراحت گفته بود: «چین در رقابت هوش مصنوعی پیروز خواهد شد.» او بلافاصله این اظهارنظر را تعدیل کرد و گفت که چین تنها به اندازه «یک نانوثانیه» از آمریکا عقبتر است و تأکید کرد که آمریکا باید «با سرعت بخشیدن به پیشرفت و جذب توسعهدهندگان جهانی» جایگاه برتر خود را حفظ کند.
در این گزارش آمده است که اگرچه سخنان اولیه هوانگ بیش از حد سادهانگارانه بود، اما نگرانی او نسبت به آیندۀ آمریکا نیز دلیلی آشکار دارد. او در یک سال گذشته، همواره بر لزوم ادامه فروش تراشههای شرکتش به بازار چین، با وجود تشدید مستمر محدودیتهای صادراتی از سوی واشنگتن، تأکید کرده است. در عین حال، نگرانی او مبنی بر اینکه «نبرد توسعهدهندگان» ممکن است بهتدریج در حال باخت باشد، بیاساس نیست.
در هفتههای اخیر، یک تغییر ظریف بیش از پیش مشهود شده است. پیشتر، گمانهزنیهایی وجود داشت مبنی بر اینکه مدلهای هوش مصنوعی منبعباز و کمهزینه چینی ممکن است کاربران جهانی را از محصولات آمریکایی به سمت خود جذب کنند. اما اکنون شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این روند بهآرامی در حال نفوذ به درون خود سیلیکونولی است.
چاماس پالیهاپیتیوا، سرمایهگذار خطرپذیر، اخیراً در پادکست «All-In» که با دیوید ساکس، مشاور هوش مصنوعی کاخ سفید، برگزار کرد، فاش کرد که یکی از شرکتهایی که با آن همکاری میکند، بخش اعظم فعالیتهای محاسباتی خود را به مدل «کیمی K2» شرکت چینی «مونشات اِیآی» (Moonshot AI) منتقل کرده است. او گفت که این مدل منبعباز «در مقایسه با OpenAI و Anthropic بسیار ارزانتر است.»
اندکی بعد، برایان چسکی، مدیرعامل اِیربیانبی (Airbnb)، نیز اعتراف کرد که دلیل عدم ادغام اپلیکیشن سفر خود با چتجیپیتی (ChatGPT) شرکت اوپناِیآی این است که ابزارهای مرتبط با آن «بهاندازه کافی بالغ نبودند.» او اظهار داشت که سیستم خدمات مشتریان جدید ایربیانبی متکی بر بیش از ده مدل هوش مصنوعی مختلف است و «بخش زیادی از آن بر سری «تونگیچیانون» (Qwen) شرکت علیبابا استوار است: بسیار خوب، سریع و ارزان است.»
این اظهارات چسکی از آن جهت که او رابطه شخصی نزدیکی با سَم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، دارد، اهمیت ویژهای پیدا میکند.
موارد تأیید علنی مدلهای هوش مصنوعی چین همچنان رو به افزایش است.
شرکت نوپای «آزمایشگاه ماشینهای متفکر» (Thinking Machines Lab)، که توسط میرا موراتی، مدیر ارشد فناوری سابق OpenAI، تأسیس شده است، در وبلاگ خود اعلام کرد که جدیدترین تحقیق آنها «از نتایج تحقیقات تیم تونگیچیانون ۳ علیبابا الهام گرفته و بر پایه آن توسعه یافته است.»
اما آنچه جالبتر است، ریشه دواندن این تحول به شیوههای پنهانتر است.
ماه گذشته، شرکت کرسر (Cursor)، پیشروی حوزه برنامهنویسی مبتنی بر هوش مصنوعی با ارزش تقریبی ۱۰ میلیارد دلار که توجهات زیادی را به خود جلب کرده است، نسخه جدید دستیار خود را عرضه کرد. پس از آن، گمانهزنیهای زیادی در فضای مجازی شکل گرفت که این دستیار بر اساس یک ابزار هوش مصنوعی چینی (مانند DeepSeek) ساخته شده است. حتی یک سرمایهگذار پستی منتشر کرد و گفت که هنگام استفاده، تکگوییهای داخلی این دستیار ناگهان به زبان چینی تغییر کرده است.
به نظر میرسد شرکت آمریکایی دیگری به نام کاگنیشن اِیآی (Cognition AI) (که آن هم حدود ۱۰ میلیارد دلار ارزش دارد) از مدل زیربنایی Z.ai متعلق به شرکت چینی جیپو اِیآی (Zhipu AI) در عامل برنامهنویسی جدید خود استفاده کرده است. پس از افشای این موضوع توسط کاربران شبکههای اجتماعی، شرکت جیپو اِیآی با انتشار پستی، این موضوع را تأیید کرد و گفت که این امر «بر تأثیر مثبت و ارزش مشارکتهای منبعباز برای اکوسیستم تأکید میکند.»
هیچیک از این دو شرکت آمریکایی به درخواست ایمیلی خبرنگار برای اظهارنظر پاسخ ندادند. از آنجا که مدلهای هوش مصنوعی چینی از مجوزهای منبعباز با شرایط آسان استفاده میکنند، شرکتها کاملاً میتوانند آزادانه محصولات خود را بر پایه آنها بسازند.
دادههای جمعآوری شده توسط پلتفرم «هاگینگ فیس» (Hugging Face) که متعلق به «پروژه اتمیک» (Atomic Project)، یک ائتلاف آمریکایی حامی منبع باز است، این روند را تأیید میکند: مدلهای چینی از نظر تعداد کل دانلودهای تجمعی توسط توسعهدهندگان، از رقبای آمریکایی پیشی گرفتهاند.
این تغییر ابتدا آهسته بود و سپس بهسرعت شتاب گرفت: در اوایل سال ۲۰۲۴، مدل «لاما» (Llama) شرکت متا ۱۰.۶ میلیون بار دانلود تجمعی داشت، در حالی که مدل «تونگیچیانون» علیبابا تنها ۵۰۰ هزار بار دانلود شده بود؛ اما تا ماه گذشته، دانلودهای تونگیچیانون به ۳۸۵.۳ میلیون بار رسید و از ۳۴۶.۲ میلیون بار دانلود لاما پیشی گرفت.
علاوه بر این، سیستمهای مشتق شده از تونگیچیانون اکنون بیش از ۴۰ درصد از مدلهای زبان جدید منتشر شده در هاگینگ فیس را تشکیل میدهند، در حالی که سهم متا به ۱۵ درصد کاهش یافته است.
اگرچه در مورد روی آوردن کاربران بینالمللی به ابزارهای هوش مصنوعی چین نگرانیهای ژئوپلیتیکی مطرح شده است، اما برای توسعهدهندگانی که برای عرضه سریع محصولات خود عجله دارند، بهویژه در حوزه کدنویسی و توسعه نرمافزار، مزایای قیمت و عملکرد این ابزارها بر خطرات احتمالی غلبه کرده است. بهویژه آنکه مدلهای منبعباز میتوانند دانلود، تنظیم دقیق و بهصورت محلی اجرا شوند که این امر نگرانیهای مربوط به محتوا و حریم خصوصی دادهها را نیز کاهش میدهد.
نویسنده معتقد است که برای اعلام پیروزی یا شکست هوش مصنوعی توسط هوانگ اکنون هنوز زود است. آمریکا همچنان در تراشههای پیشرفته و دسترسی به قدرت محاسباتی، که عوامل کلیدی در توسعه سیستمهای پیشرفته هستند، مزیت آشکاری دارد.
اما چین، با تکیه بر کاهش هزینه و ترویج منبعباز، قطعاً در حال جذب تعداد فزایندهای از توسعهدهندگان است، که آنها نیروی اصلی نوآوری در هوش مصنوعی هستند.
این مقاله در نهایت به دولت آمریکا هشدار میدهد: اگر واقعاً میخواهید در رقابت بلندمدت پیشتاز بمانید، بهتر است اول از خود بپرسید: چرا سیلیکونولی دارد به سمت رقیب متمایل میشود؟
تمایل سیلیکونولی به هوش مصنوعی چین از مدتها قبل نشانههایی داشت. در ماه مه، هوانگ در یک کنفرانس خبری پس از اعلام گزارش مالی، مدل تونگیچیانون علیبابا را بهعنوان بهترین مدل در میان مدلهای هوش مصنوعی منبعباز معرفی کرد. جک دورسی، بنیانگذار توییتر، نیز با انتشار پستی، مدل کدنویسی سری Qwen یعنی Qwen3-Coder را تحسین کرد. حتی ایلان ماسک پس از دیدن تصاویر تولید شده با استفاده از «تونگی وانشیانگ» (Wan2.2) گفت که تشخیص واقعی بودن یا نبودن آنها «دشوار است.»
روزنامه نیویورک تایمز آمریکا نیز در مقالهای طولانی در ۲۲ اکتبر صراحتاً نوشت: «سیلیکونولی دچار وسواس و حسادت نسبت به چین شده است.»
در این مقاله آمده است که احساسات پیچیدهای از اضطراب، حسادت و خودانتقادی، مرکز فناوری آمریکا یعنی سیلیکونولی را فرا گرفته است. در مواجهه با پیشرفت سریع چین در حوزههایی مانند ساخت زیرساخت، کاربردهای هوش مصنوعی و تولید، که با «سرعتی شبیه به ماشین» در حال انجام است، بسیاری از نخبگان سیلیکونولی شروع به ارزیابی مجدد و تحسین کارایی و توانایی چین در اجرا کردهاند و در عین حال، به مشکلات داخلی آمریکا در زمینه زیرساخت، مقررات و تولید فکر میکنند.
این مقاله معتقد است که شرکتهای آمریکایی برای توسعه ماشینهایی هوشمندتر از انسان در حال رقابت هستند. با این حال، اگر سیلیکونولی عمیقاً چین را بررسی کند، متوجه خواهد شد که صنعت هوش مصنوعی چین وسواسی نسبت به هوش مصنوعی عمومی (AGI) ندارد؛ بلکه کارآفرینان چینی بیشتر بر ادغام هوش مصنوعی در خدمات، دستگاهها و بخش تولید تمرکز کردهاند.
اریک اشمیت، رئیس سابق گوگل، به همراه همکارش سلینا شو، قبلاً خواستار آن شده بودند که سیلیکونولی از وسواس نسبت به هوش مصنوعی عمومی بکاهد و از همتایان چینی خود بیاموزد تا هوش مصنوعی را در زندگی روزمره ادغام کند.
نویسنده اشاره میکند که حسادت سیلیکونولی نسبت به چین، نهتنها بحثهایی را در مورد الگوبرداری از شیوههای کار و سیاستهای صنعتی چین برانگیخته است، بلکه نشاندهنده وضعیت خود آمریکاست و بازتابی از دستوپنجه نرم کردن این کشور پس از از دست دادن اعتمادبهنفس خود است.
شرکت سرمایهگذاری خطرپذیر اندریسن هوروویتز (Andreessen Horowitz) میگوید: «در حالی که چین با تمام سرعت پیش میرود و کالاها، افراد و اطلاعات را با سرعتی ماشینی به جریان میاندازد، ما ممکن است در گذشته گیر کرده باشیم.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 