تحلیل از تو ژوشی، نظریه‌پرداز و فارغ‌التحصیل دانشگاه هاروارد

ترجمه مجله جنوب جهانی

اظهارات جنجالی سانائه تاکایچی، وزیر اسبق دفاع ژاپن، درباره احتمال مداخله نظامی این کشور در تایوان، واکنش تند وزارت امور خارجه چین را در پی داشت. اما تحلیل این مواضع، ما را به درون سیاست داخلی ژاپن می‌برد، نه صحنه بین‌الملل.

۱. هدف اصلی: جلب رأی در داخل ژاپن

دلیل اصلی اظهارات تندروانه‌ی تاکایچی، بازی‌های سیاسی داخلی ژاپن است، نه یک استراتژی جدی برای رویارویی با چین. این نوع مواضع، بخشی از یک استراتژی حساب‌شده برای جلب حمایت بخش‌های خاصی از جامعه ژاپن است.

مخاطبان اصلی این حرف‌ها، محافظه‌کاران تندرو، هواداران حزب حاکم و ملی‌گرایان هستند؛ نه اکثریت میانه‌رو یا چپ‌گرایان که چنین سیاست‌هایی را خطرناک می‌دانند.

در سیاست مردسالار و جناحی ژاپن، یک زن سیاستمدار مانند تاکایچی برای اینکه خود را به عنوان یک رهبر قدرتمند و متفاوت از رقبای میانه‌رو نشان دهد، نیازمند اتخاذ مواضع بسیار تند است. این در واقع، شیوه‌ی همیشگی او در کارزارهای سیاسی‌اش بوده است.

این یک الگوی رایج در ژاپن است: سیاستمداران از مسائل خارجی، به‌خصوص تنش با چین، به عنوان ابزاری برای منحرف کردن افکار عمومی از مشکلات داخلی و ساختن یک چهره‌ی «قهرمان ملی» استفاده می‌کنند. تاکایچی با نشان دادن چهره‌ای بی‌باک در قبال تایوان، می‌خواهد تصویر یک «زن آهنین» را برای بخشی از مردم که به دنبال رهبری قدرتمند هستند، بسازد.

او می‌داند که چین به این حرف‌ها واکنش شدیدی نشان خواهد داد، اما برایش مهم‌تر این است که در داخل ژاپن چه سودی می‌برد. واکنش چین، در بهترین حالت یک «زائده»ی نمایش سیاسی اوست که حتی می‌تواند از تشدید آن نیز به نفع خود استفاده کند. این منطق، پشت «بازی با آتش» سیاستمداران راست‌گراست.

۲. چرا زنان سیاستمدار گاهی تندروتر می‌شوند؟

در دنیای سیاست که مردان در آن دست برتر را دارند، زنان رهبر اغلب تحت فشار هستند تا مدام «قدرت» خود را ثابت کنند و از برچسب «ضعیف» فرار کنند. این پدیده که در علم سیاست شناخته شده است، باعث می‌شود زنان سیاستمدار برای شکستن کلیشه‌های جنسیتی، گاهی دست به اقداماتی بسیار تندروانه‌تر از همتایان مرد خود بزنند.

مارگارت تاچر، الگوی اصلی تاکایچی، نمونهی بارز این بود. او در جنگ فالکلند و رویارویی با شوروی، تندروی‌اش از بسیاری از رهبران مرد زمان خود بیشتر بود. هیلاری کلینتون نیز در طول دوران سیاست‌ورزی خود، همواره مواضع نظامی‌گری‌تری از رقبای مرد حزبش از خود نشان داد.

این رفتارها تصادفی نیست، بلکه پاسخی استراتژیک به فشارهای جنسیتی است. در دنیای امروز که سیاست «مردانه» و تندروی به رهبری ترامپ باب شده، فشار بر تاکایچی برای اثبات خود از این هم بیشتر است.

البته آنگلا مرکل، صدراعظم سابق آلمان، استثنایی بود. او رویه‌ای صلح‌آمیز و میانه‌رو در پیش گرفت. اما این رویکرد، بیش از آنکه به شخصیت او مربوط باشد، محصول تاریخ خاص آلمان و اجماع عمومی برای صلح‌طلبی در آن کشور بود. حتی مرکل هم در چارچوب همین اجماع، سیاست‌هایی مانند پذیرش گسترده پناهندگان را تا حد افرایش پیش برد که بعدها به بحران در آلمان منجر شد.

۳. تأثیر واقعی این اظهارات و نقش کلیدی آمریکا

با تمام هیاهو، اظهارات تاکایچی تأثیری بر معادلات اصلی مسئله تایوان ندارد. این موضوع یک امر داخلی چین است و اگر بازیگر اصلی بین‌المللی در کار باشد، فقط آمریکا است. ژاپن در این معادله، نقشی حاشیه‌ای و تابع دارد.

نقش آمریکا در تعیین موضع ژاپن کاملاً کلیدی است. یک سؤال ساده این است: اگر قرار باشد درگیری‌ای رخ دهد و آمریکا وارد عمل نشود، آیا ژاپن به تنهایی کاری از پیش خواهد برد؟ قطعاً خیر. یک تعبیر تند و البته گویا این است که ژاپن راست‌گرا، مانند سگی است که صاحب آمریکایی‌اش او را برای پارس کردن رها می‌کند؛ اما اگر صاحبش در میدان نباشد، سگ هرگز به تنهایی وارد میدان نخواهد شد.

دولت دوم ترامپ، تمرکزش را کامل به داخل آمریکا و همسایگانش معطوف کرده و به دنبال منفعت‌بردن از متحدان سنتی‌اش مثل اروپا و ژاپن است. استراتژی اصلی او در قبال چین، حفظ وضع موجود و جلوگیری از یک جنگ تمام‌عیار در منطقه است، به‌خصوص جنگی که ممکن است به خاطر یک اقدام یک‌جانبه و غیرقابل‌پیش‌بینی متحدانی مثل ژاپن رخ دهد.

ترامپ و تیمش خوب می‌دانند که حرف‌های تاکایچی بیشتر یک «نمایش سیاسی» برای مصرف داخلی است. با این حال، این حرف‌ها می‌تواند برای آمریکا دردسرساز شود و ریسک‌های غیرضروری ایجاد کند.

اما برای ترامپ مغرور، کنترل این اوضاع آسان است. اگر تنشی بالا بگیرد، او می‌تواند آن را به یک فرصت برای نمایش قدرت خود تبدیل کند: با یک تماس تلفنی پشت پرده، تاکایچی را ساکت کرده و به جهان نشان می‌دهد که اوست که بر متحدانش کنترل دارد و از جنگ جلوگیری کرده است. در هر صورت، دولت متمرکز بر امور داخلی ترامپ، تمایلی به شعله‌ور شدن آتش در شرق آسیا و «بازی با آتش» بی‌پروانه ژاپن ندارد.