در طول محاصره‌ی سارایوو، ثروتمندان غربی به «شکار انسان» می‌پرداختند؛ ادعایی که هم‌اکنون دادستانی ایتالیا آن را در حال بررسی است.

تارنای چینی گوانچا

ترجمه مجله جنوب جهانی

به گزارش وب‌سایت گوانچا، دادستانی ایتالیا تحقیقاتی را علیه شهروندان این کشور آغاز کرده است؛ آنان متهم‌اند که در اوایل دهه‌ی ۱۹۹۰، در جریان جنگ بوسنی، همراه با ثروتمندانی از آمریکا، روسیه، آلمان، فرانسه، بریتانیا و سایر کشورهای غربی به سارایوو سفر کرده و در ازای پرداخت مبالغی هنگفت، غیرنظامیان بی‌دفاع را «تفننی» هدف گلوله قرار می‌دادند.

رسانه‌هایی چون بی‌بی‌سی و ایندیپندنت با واژگانی چون «بی‌سابقه» و «موی بر اندام را سیخ می‌کند» از این ماجرا یاد کرده‌اند. به نوشته‌ی این رسانه‌ها، راست‌گرایان افراطی و علاقه‌مندان به سلاح از کشورهای مختلف، با پرداخت هزینه‌هایی کلان، در شهر محاصره‌شده‌ی سارایوو مبادرت به کشتار غیرنظامیان می‌کردند؛ پدیده‌ای که از آن با عنوان «گردشگری جنگی» و شرکت‌کنندگانش را «تفنگ‌به‌دست‌های تفننی» یاد می‌شود.

ابتدای این پرونده با شکایت «اتزیو گاواتسنی»، روزنامه‌نگار و نویسنده‌ی ایتالیایی، گشوده شد. به گفته‌ی او، این اقدام «عملیات شکار» بوده که توسط «افرادی بسیار ثروتمند و عاشق سلاح» طراحی و اجرا می‌شد و دست‌کم صد نفر در آن مشارکت داشته‌اند. گاواتسنی ادعا می‌کند هر شرکت‌کننده معادل ۸۰ تا ۱۰۰ هزار یوروی امروز پرداخت می‌کرد و تعرفه‌ی قتل بسته به جنس و سن قربانی متفاوت بود: «کودکان بیشترین بهای را داشتند، سپس مردان—به‌ویژه اگر لباس نظامی بر تن یا سلاح به همراه داشتند—، پس از آن زنان و در نهایت سالمندان که گاه «رایگان» هدف قرار می‌گرفتند.»

این روزنامه‌نگار سه دهه پیش نخستین بار اخبار پراکنده‌ای درباره‌ی «تک‌تیراندازهای تفننی» سارایوو خواند، اما مدارک کافی در دست نبود. در سال ۲۰۲۲، او با دیدن مستند «شکار در سارایوو» به کارگردانی «میلان زوپانیچ» از اسلوونی، بار دیگر به موضوع پیوست و تحقیقات گسترده‌ای را آغاز کرد. این مستند مدعی است شرکت‌کنندگان در این اقدام از کشورهایی چون آمریکا، روسیه و ایتالیا بوده‌اند.

در فوریه‌ی امسال، گاواتسنی یافته‌های خود را در قالب پرونده‌ای ۱۷صفحه‌ای به دادستانی ایتالیا تسلیم کرد؛ پرونده‌ای که شامل اظهارات یک مقام اطلاعاتی بوسنی و همچنین «بنجامینا کاریک»، شهردار پیشین سارایوو، است. این پرونده اکنون در اختیار «الساندرا گوبیس»، دادستان ضدتروریسم ایتالیا، قرار دارد و به اتهام «قتل عمد» در حال بررسی است.

مقام اطلاعاتی بوسنی می‌گوید همکارانش اواخر ۱۹۹۳ از وجود این «عملیات شکار» آگاه شدند و اوایل ۱۹۹۴ موضوع را به سرویس اطلاعاتی خارجی ایتالیا (SISMI) اطلاع دادند. پاسخ رم پس از چند ماه این بود: «ما جلوی این کار را گرفته‌ایم؛ دیگر شکاری در کار نخواهد بود.»

گاواتسنی در گفت‌وگو با روزنامه‌ی «لا رپوبلیکا» اظهار داشت شرکت‌کنندگان «بسیار» بوده‌اند و «حداقل صد نفر» از ایتالیا و کشورهای دیگر در این اقدام مشارکت داشته‌اند: «آلمانی‌ها، فرانسوی‌ها، بریتانیایی‌ها… از همه‌ی کشورهای غربی. آن‌ها مبالغی هنگفت پرداختند تا به آنجا ببرندشان و به مردم عادی شلیک کنند. هیچ انگیزه‌ی سیاسی یا مذهبی در کار نبود؛ صرفاً سرگرمی و ارضای حس شخصی، درست مثل رفتن به تیراندازی در باشگاه یا شکار در آفریقا.»

دادستانی ایتالیا فهرستی از شهود را تهیه کرده و در حال شناسایی متهمان است؛ در همین حال، به نظر می‌رسد تحقیقات در خود بوسنی متوقف شده باشد.

جنگ بوسنی (۱۹۹۲-۱۹۹۵) که میان صرب‌ها، کروات‌ها و مسلمانان بوسنی درگرفت، بیش از دویست هزار کشته و حدود دو میلیون آواره بر جای گذاشت. در این میان، محاصره‌ی سارایوو به تنهایی بیش از یازده هزار کشته بر جای گذاشت.

بی‌بی‌سی می‌نویسد طی سال‌ها بارها ادعاهایی مشابه درباره‌ی «شکارچیان خارجی» مطرح شده، اما مدارک ارائه‌شده از سوی گاواتسنی تا امروز جامع‌ترین است. ایندیپندنت نیز به سخنان «ادین سوباشیچ»، مقام پیشین اطلاعات بوسنی، اشاره می‌کند که گفته بود یک اسیر صرب به او گفته بود «ایتالیایی‌ها برای کشتن غیرنظامیان پول می‌دهند».

«جان جردن»، تفنگدار پیشین نیروی دریایی آمریکا نیز در دادگاه بین‌المللی لاهه برای جنایات یوگسلاوی سابق (۲۰۰۷) شهادت داد که «تک‌تیراندازهای تفننی» به سارایوو می‌آمدند «تا به نفع شخصی خود به مردم عادی شلیک کنند». او از مردی یاد کرد که با تفنگی مناسب «گراز»—نه جنگ شهری—به سارایوو آمده بود و «مانند تازه‌کارها» از آن استفاده می‌کرد.

در سال ۱۹۹۲ نیز از «ادوارد لیمونوف»، نویسنده‌ی روس که درگذشته، تصاویری منتشر شد که با تیربار به سمت سارایوو آتش می‌گشود.

با این حال، برخی نظامیان بریتانیایی که در همان زمان در سارایوو خدمت می‌کردند به بی‌بی‌سی گفته‌اند هرگز چنین مواردی را نشنیده‌اند و با توجه به ایست‌های بازرسی متعدد، ورود افراد خارجی برای «شکار انسان» از نظر لجستیکی «غیرممکن» می‌نماید؛ یکی از آنان این ادعاها را «افسانه‌ی شهری» خوانده است.

«تیم جودا»، روزنامه‌نگار و کارشناس مسائل بالکان نیز به تلگراف گفته این اتهامات ممکن است واقعیت داشته باشد، اما «شمار شرکت‌کنندگان اندک» بوده است: «من سال‌ها در پاله، مقر نیروهای صرب بوسنی، بودم، اما هرگز چیزی نشنیدم. نمی‌گویم اصلاً رخ نداده، اما به‌گمانم تعدادشان زیاد نبوده است.»​