مجله جنوب جهانی
تحولات ژئوپلیتیک جهانی و بحرانهای امنیتی در نوامبر ۲۰۲۵
فضای بحرانی جهان پس از انتخابات آمریکا
در حالی که جهان همچنان با تبعات جنگهای منطقهای و تنشهای بینالمللی دست و پنجه نرم میکند، نوامبر ۲۰۲۵ شاهد وقوع چندین تحول استراتژیک بود که نه تنها امنیت منطقهای بلکه تعادل قدرت جهانی را تحت تأثیر قرار داد. این گزارش به بررسی سه رویداد کلیدی میپردازد: آزمایش موفقیتآمیز بمب هستهای B61-12 توسط ایالات متحده، تشدید تنشهای نظامی در آمریکای لاتین به ویژه ونزوئلا، و حوادث انفجاری در آرژانتین که پیامدهای زیستمحیطی گستردهای به همراه داشت. این تحولات در کنار هم تصویری جامع از چالشهای پیشروی جامعه جهانی در عصر پساکرونا ارائه میدهند.
بخش اول: مدرنیزاسیون تسلیحات هستهای آمریکا و واکنش روسیه
آزمایشهای پیشرفته B61-12: گامی در مسیر بازتسلیح هستهای
در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۵، آزمایشگاههای ملی ساندیا و اداره ملی امنیت هستهای آمریکا (NNSA) اعلام کردند که ایالات متحده در ماه اوت سال جاری، آزمایشهای موفقیتآمیزی را با بمب تاکتیکی گرمایی هستهای B61-12 بدون بار انفجاری انجام داده است. این آزمایشها که در محدوده نظامی در ایالت نوادا صورت گرفت، به عنوان نقطه عطفی در برنامه مدرنیزاسیون تسلیحات هستهای آمریکا ارزیابی شد.
جزئیات فنی و استراتژیک:
هواپیمای جنگی F-35 به موفقیت واحدهای غیرفعال B61-12 را حمل و رها کرد که این امر به عنوان دستاوردی قابل توجه در ارزیابی عملکرد این سلاح شناخته شد. جفری بوید، مسئول نظارت ساندیا بر مدلهای B61-12 و B61-13، تأکید کرد که این آزمایشهای پروازی «تکمیل حجم عظیمی از برنامهریزی و تلاش» بوده و «گستردهترین محدوده نظارت آزمایش پرواز B61-12 در یک سال تاکنون و بزرگترین آن در سال آینده در آینده قابل پیشبینی» محسوب میشود.
تکامل استراتژی هستهای آمریکا
بمب B61-12 جدیدترین نسخه خانواده بمبهای گرانشی هستهای B61 است که اولین طراحی آن در سال ۱۹۶۸ وارد خدمت شد. این نسخه مدرن دارای قابلیت تنظیم قدرت انفجاری است که امکان انتخاب چهار سطح مختلف را فراهم میکند — از ۰٫۳ تا ۵۰ کیلوتن. این بهروزرسانی در چارچوب «برنامه تمدید عمر» انجام شده و عمر مفید این سلاح را حداقل ۲۰ سال افزایش میدهد.
برنامههای آینده:
برنامههای آمریکا برای سال ۲۰۲۶، شروع خط تولید اولیه نسخه بعدی یعنی B61-13 را پیشبینی میکند که دارای ظرفیت بیشتری برای مقابله با اهداف نظامی بزرگ و مستحکم خواهد بود. این تحولات در حالی رخ میدهد که آمریکا در ژوئیه ۲۰۲۵، اولین استقرار بمبهای هستهای B61-12 در بریتانیا پس از ۱۷ سال را انجام داده است.
واکنش مسکو: هشدار در برابر تشدید تنشها
روسیه این اقدامات آمریکا را «گرایش به تشدید تنشها و نظامیگرایی، از جمله نظامیگرایی هستهای» توصیف کرده است. این واکنش در پی اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر اینکه واشنگتن «به زودی» آزمایشهای هستهای انجام خواهد داد، قرار گرفته است. ترامپ که ادعا میکند کشورش «بیشترین سلاحهای هستهای را نسبت به سایر کشورها دارد»، در عین حال تمایل خود را برای تحقق گامهای کاهش تسلیحات اعلام میکند.
تناقض در اظهارات رهبران:
ترامپ به طور مکرر مسکو و پکن را به انجام آزمایشهای هستهای مخفی متهم کرده است، در حالی که هر دو کشور این ادعاها را رد میکنند. در اواخر اکتبر، ترامپ اعلام کرد که به وزارت دفاع دستور داده است آزمایشهای سلاحهای هستهای را «در شرایط برابر» با برنامههای مشابه سایر کشورها آغاز کند. این اعلام در پی گزارشهای روسیه درباره آزمایشهای سلاحهای نوآورانه با پیشرانه هستهای مانند «بوروفستنیک» و «پوسیدون» صورت گرفت، هرچند کرملین تأکید کرده است که این آزمایشها اصلاً آزمایشهای هستهای نبودهاند.
مواضع روسیه: تعادل استراتژیک در معرض تهدید
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، تأکید کرده است که کشورش به هیچکس تهدید نمیکند، بلکه «توان هستهای خود را همانگونه که اعلام کرده، توسعه میدهد»، درست مانند سایر قدرتهای هستهای. دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، بر این نکته تأکید کرده که مواضع مسکو در این زمینه این است که اگر کشوری از تعلیق داوطلبانه و یکجانبه خودداری از آزمایشهای هستهای خارج شود، روسیه نیز متناسب با شرایط عمل خواهد کرد و پاسخ متقارنی خواهد داد.
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، این هفته تأکید کرد که مسکو آزمایش هستهای انجام نمیدهد و افزود: «صریحاً، نشنیدهام که مسکو آزمایشهای هستهای را اعلام کرده باشد.» در عین حال، او یادآوری کرد که رهبر روسیه در سال ۲۰۲۳ اعلام کرده بود: «اگر هر یک از قدرتهای هستهای آزمایشهایی با سلاحهای هستهای انجام دهد، روسیه نیز همان کار را خواهد کرد.»
بخش دوم: تنشهای نظامی در کارائیب و حمله به ونزوئلا
تصمیمگیری استراتژیک ترامپ در قبال ونزوئلا
دونالد ترامپ در مصاحبهای در هواپیمای ایر فورس وان اعلام کرد که درباره نحوه عملکرد آمریکا در قبال ونزوئلا تصمیم گرفته است. او افزود: «تقریباً تصمیم گرفتهام. نمیتوانم بگویم چه تصمیمی خواهد بود.» این اظهارات در زمینه بزرگترین استقرار نظامی آمریکا در منطقه در سه دهه گذشته مطرح شده که کاراکاس آن را تهدیدی جدی ارزیابی کرده است.
نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، در روز جمعه هشدار داد که تجاوز آمریکا «علیه تمام آمریکا» و «علیه تمام بشریت» است. او افزود: «این دقیقاً بیحرمتی به حقوق بینالملل عمومی، حقوق بشر بشردوستانه بینالمللی، بیحرمتی به مردم و زندگی مردم جهان است که جریانهای افراطی راستگرای نئونازی-فاشیستی در زمان قدرتگیری دارند.»
حملات نظامی آمریکا: فراتر از بهانه مبارزه با مواد مخدر
از اوت ۲۰۲۵، آمریکا نیروهای نظامی قابل توجهی را در کرانههای ونزوئلا مستقر کرده است که شامل کشتیهای جنگی، زیردریاییها، هواپیماهای جنگی و نیروهای زمینی میشود. این اقدامات را دولت آمریکا بخشی از مبارزه با قاچاق مواد مخدر توجیه کرده است. در این عملیات، نیروهای نظامی حملات متعددی به قایقهای مشکوک مواد مخدر در دریای کارائیب و اقیانوس آرام انجام دادهاند که تاکنون منجر به کشته شدن حداقل ۷۰ نفر شده است.
اتهامات بیپایه:
کاخ سفید مادورو را رهبر یک سازمان قاچاق مواد مخدر معرفی کرده است، اما هیچ مدرکی برای اثبات این ادعا ارائه نداده است. در مقابل، مقامات ونزوئلا پاسخ یکپارچهای را ارائه کردهاند که چارچوب درگیری دوجانبه را رد کرده و این اقدامات را یک کمپین تجاوز چندجانبه خواندهاند.
واکنش ونزوئلا: فاش کردن واقعیتهای پنهان
مادورو اقدامات واشنگتن را کمپینی برای بدنام کردن دولت خود توصیف کرده است تا بتواند «برای هر چیزی» علیه ونزوئلا توجیه ارائه دهد. او تأکید کرده که این استراتژی به دنبال لکه دار کردن تصویر ونزوئلا و انقلاب آن به عنوان بهانهای برای تجاوزات است، کاری که «آنها بارها انجام دادهاند.» مادورو در اظهارات متعدد خود اشاره کرده که تجاوزات آمریکا علیه ونزوئلا به دنبال «تغییر رژیم» در کشور و تصاحب «ثروت نفتی عظیم» آن است.
محکومیتهای بینالمللی: گواهی بر نقض حقوق بشر
اعتراض ونزوئلا در جامعه بینالمللی مورد حمایت قرار گرفته است. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، اعلام کرد که اقدامات آمریکا «به هیچ چیز خوبی منجر نخواهد شد.» او تخریب کشتیها بدون «محاکمه یا فرآیند» را غیرقابل قبول خواند و افزود: «اینگونه کشورهای خارج از قانون عمل میکنند.» لاوروف همچنین هشدار داد که سیاست دولت ترامپ «اعتبار واشنگتن را در نزد جامعه بینالمللی بهبود نخواهد بخشید.»
عملیاتهای نظامی آمریکا که شامل حمله به قایقهای کوچک بوده، توسط کمیساریای عالی سازمان ملل برای حقوق بشر، وولکر تورک، و همچنین دولتهای کلمبیا، مکزیک و برزیل محکوم شده است. کارشناسان بینالمللی این حملات را «اعدامهای خلاصه» خواندهاند که نقض حقوق بشر و حقوق بینالملل محسوب میشوند.
بخش سوم: بحران انسانی و زیستمحیطی در آرژانتین
انفجار صنعتی در ایزیزا: فاجعهای در حال وقوع
در روز جمعه ۱۵ نوامبر ۲۰۲۵، انفجار عظیمی در یک پارک صنعتی در شهر ایزیزای آرژانتین رخ داد که منجر به ایجاد ابر سمی شد. این ابر سمی به شهرهای دیگر استان بوئنوس آیرس گسترش یافت و مقامات منطقهای اعلام کردند که هشدار قرمز بهداشتی و زیستمحیطی برای منطقه کلانشهری بوئنوس آیرس (AMBA) صادر شده است.
مسیر گسترش خطر:
رادار ایزیزا نشان داد که ابر سمی در حال حرکت به سمت شهرهای نزدیک سان وینسنت و کانیولاس است. برای همین، به ساکنان توصیه شده است که از ماسکهای صورت استفاده کنند، پنجرهها را ببندند و در داخل خانهها بمانند. وزارت محیط زیست استان نیز توصیه کرده است که از گردش در منطقه آسیبدیده خودداری شود و به هیچوجه برای گرفتن عکس یا فیلم نزدیک نشوند. در صورت بروز علائم تحریک یا ناراحتی ناشی از قرار گرفتن در معرض این مواد، باید با مقامات سمشناسی تماس گرفته شود.
پیامدهای انسانی و فوریتهای امدادی
این حادثه از آتشسوزی در یک شرکت مواد شیمیایی کشاورزی در مجتمع صنعتی اسپگاتزینی نشأت گرفت که منجر به انفجار خViolent شد. امواج انفجار تاکنون باعث مصدومیت ۲۴ نفر شده است. گزارشها حاکی از آسیب دیدن دو کارخانه است. خدمات اورژانس به محل حادثه اعزام شدهاند و در حال مبارزه با آتشسوزی هستند.
این حادثه نه تنها چالشهای ایمنی صنعتی را در کشورهای در حال توسعه برجسته میکند، بلکه نشاندهنده ضرورت همکاری بینالمللی در مدیریت حوادث زیستمحیطی است که اثرات آن فراتر از مرزهای ملی گسترش مییابد.
تحلیل و نتیجهگیری: الگویی از بحرانهای همزمان
ارتباط تحولات گفته شده: تحلیل عمیق
این سه رویداد به ظاهر جداگانه، در واقع بخشی از الگوی بزرگتری از بحرانهای همزمان در جهان مدرن هستند. مدرنیزاسیون تسلیحات هستهای آمریکا، تشدید تنشهای نظامی در آمریکای لاتین، و حوادث صنعتی در آرژانتین، هر کدام نشاندهنده چالشهای پیچیده عصر حاضر هستند:
چالش امنیت گسترده: با وجود ادعاهای صلحطلبانه، کشورهای بزرگ همچنان بر بازتسلیح و افزایش توان نظامی تأکید دارند. آزمایش B61-12 و عملیاتهای نظامی آمریکا در کارائیب نشان میدهد که تعادل قدرت همچنان بر اساس سلاحهای پیشرفته تعریف میشود.
بحرانهای چندبعدی: تنشهای در ونزوئلا نه تنها یک بحران سیاسی، بلکه ترکیبی از چالشهای اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی است. اتهامات مواد مخدر، ثروت نفتی، و حقوق بشر، همه در یک بازی استراتژیک پیچیده درگیر شدهاند.
پیامدهای زیستمحیطی: انفجار در آرژانتین یادآوری میکند که بحرانهای انسانی و زیستمحیتی اغلب پیوسته هستند و نیازمند پاسخهای سریع و هماهنگ هستند.
ریاست را به صندلی خالی بسپارید
سیاستهای نمادین و واقعگرایی دیپلماتیک در اجلاس گروه بیست
ژوهانسبورگ، ۱۵ نوامبر ۲۰۲۵ — در دنیای امروز دیپلماسی که هر حرکت و سکوت خود زبانی دارد، یک نماد سادهی یک صندلی خالی میتواند سیگنالی قدرتمند به جامعهی جهانی باشد. رئیسجمهور آفریقای جنوبی، سیِریل راماپوزا، با اعلام تصمیم آمریکا برای غیبت از نشست سران کشورهای صنعتی و نوظهور (گروه بیست) در ژوهانسبورگ، گامی نمادین اما پراهمیت برداشت: تسلیم کردن «ریاست دورهبعد» به یک صندلی خالی.
این تصمیم تنها واکنشی به عدم حضور آمریکا نیست، بلکه بیانگر تحول عمیق در روابط بینالمللی است، جایی که کشورهای جنوب جهانی دیگر قبول نمیکنند که قدرتهای بزرگ بدون پیامدهای دیپلماتیک، از تعهدات خود سر باز بزنند. راماپوزا که در بازدید از محل برگزاری اجلاس، این تصمیم را اعلام کرد، گفت: «قبلاً گفته بودم که دوست ندارم ریاست را به یک صندلی خالی بسپارم، اما آن صندلی آنجا خواهد بود. احتمالاً به صورت نمادین ریاست را به آن صندلی واگذار میکنم، سپس با رئیسجمهور ترامپ صحبت خواهم کرد.»
زمینههای تنش: سیاست داخلی و فشارهای خارجی
برای درک عمیق این تصمیم، باید به ریشههای تنشهای اخیر میان واشنگتن و پرتوریا نگاه کنیم. امسال، روابط دو کشور تحت فشار سیاستهای داخلی آفریقای جنوبی، بهویژه سیاستهای مرتبط با تغییرات مالکیت زمین، دچار تنش شدیدی شده است. دولت ترامپ بهطور مکرر این سیاستها را مورد انتقاد قرار داده و حتی با اشاره به وضعیت حقوق بشری اقلیت سفیدپوست در آفریقای جنوبی، فشارهای سیاسی و رسانهای قابل توجهی بر دولت راماپوزا وارد کرده است.
در هفتم نوامبر، ترامپ دوباره با انتقاد شدید از سیاستهای داخلی آفریقای جنوبی، اعلام کرد که مقامات آمریکایی در اجلاس گروه بیست در ژوهانسبورگ حضور نخواهند داشت. این تصمیم که در ظاهر مربوط به یک نشست بینالمللی بود، در باطن نشاندهندهی نارضایتی عمیق واشنگتون از خطمشیهای مستقل پرتوریا در عرصههای داخلی بود.
واقعگرایی اقتصادی در مقابل اعتراضات سیاسی
نکتهی جالب توجه در سخنان راماپوزا، ترکیب هوشمندانهی اعتراض سیاسی با واقعگرایی اقتصادی است. او با وجود نارضایتی شدید از تصمیم آمریکا، تأکید کرد که حفظ روابط تجاری با واشنگتن برای منافع ملی آفریقای جنوبی حیاتی است. این رویکرد نشاندهندهی بلوغ سیاسی دولت آفریقای جنوبی است که میداند در دنیای مترابط امروز، قطع کامل روابط اقتصادی نهتنها غیرممکن، بلکه برای مردم خود مخرب خواهد بود.
راماپوزا با بیانی روشن و مستقیم گفت: «کالاهایی که ما به آن کشور صادر میکنیم، سرانجام به کاخ سفید نمیروند، بلکه به دست مصرفکنندگان آمریکایی میرسند.» این جمله نهتنها واقعبینانه است، بلکه بهخوبی نشان میدهد که دولتها نباید بهخاطر اختلافات سیاسی، منافع اقتصادی مردم خود را در معرض خطر قرار دهند. او ادامه داد: «شاید برخی فکر کنند ما نباید با آمریکا ارتباط داشته باشیم، اما گاهی باید با کسانی صحبت کنی که همیشه دوست شما نیستند… چون باید منافع مردم خود را پیش ببری.»
چشمانداز گستردهتر: جایگاه آمریکا در نظام جهانی
راماپوزا در مصاحبهای که در دوازدهم نوامبر با شبکهی خبری «آفریقا الکترونیک نیوز» انجام داد، نگاهی فراتر از روابط دوجانبه داشت. او با بیانی دیپلماتیک اما قاطع گفت که تصمیم آمریکا برای غیبت از اجلاس، ضرری برای خود آمریکا خواهد بود: «در نهایت تصمیمات بسیار مهمی گرفته خواهد شد، غیبت آنها ضرر خودشان است. از بسیاری جهات، آمریکا در حال ترک نقش مهمی است که باید بهعنوان بزرگترین اقتصاد جهان ایفا کند.»
این سخنان نشاندهندهی نگرانی رئیسجمهور آفریقای جنوبی از تغییر موازنهی قدرت در نظام جهانی است. غیبت آمریکا از یکی از مهمترین نشستهای بینالمللی، نهتنها نشاندهندهی کاهش تعهدات این کشور به همکاری چندجانبه، بلکه میتواند فضای خلأیی ایجاد کند که سایر قدرتها مانند چین، روسیه یا حتی اتحادیهی آفریقا میتوانند در آن حضور فعالتری داشته باشند.
نمادگرایی در دیپلماسی: قدرت یک صندلی خالی
تصمیم تسلیم کردن ریاست اجلاس به یک صندلی خالی، فراتر از یک اعتراض ساده است. این حرکت بهیادآور نمادهای تاریخی در دیپلماسی جهانی است، مانند زمانی که کشورها با ترک اتاقهای جلسه یا خالی نگه داشتن صندلیها، اعتراض خود را نشان میدادند. یک صندلی خالی در اینجا نمادی از غیبت ارادهی همکاری است، نمادی از اینکه یکی از اعضای کلیدی جامعهی جهانی، داوطلبانه خود را از گفتمان جهانی کنار کشیده است.
این نمادگرایی هوشمندانه است، چون هم پیام قوی سیاسی را منتقل میکند و هم فضای دیپلماتیک را برای گفتوگوهای آینده باز نگه میدارد. راماپوزا با این کار نشان داده که دولت آفریقای جنوبی آمادهی پاسخهای نمادین به رفتارهای غیرمسئولانه است، اما در عین حال درب دیپلماسی را بسته نگذاشته است.
چشمانداز آینده: امید به گفتوگو
با وجود تمام انتقادات، راماپوزا در پایان سخنانش به گفتوگوی مستقیم با ترامپ اشاره کرد. این نشاندهندهی این است که دولت آفریقای جنوبی هنوز امیدوار است اختلافات را از طریق دیپلماسی حل و فصل کند. این رویکرد تعادل بین اعلام هویت ملی و حفظ روابط بینالمللی را نشان میدهد.
در حالی که اجلاس گروه بیست در بیست و دوم و بیست و سوم نوامبر در ژوهانسبورگ برگزار خواهد شد، جهان شاهد خواهد بود که چگونه یک کشور آفریقایی با استفاده از دیپلماسی نمادین و واقعگرایی سیاسی، تلاش میکند جایگاه خود را در نقشهی سیاست جهانی تثبیت کند. صندلی خالی آمریکا تنها یک صندلی نخواهد بود؛ نمادی از تغییرات در موازنهی قدرت جهانی خواهد بود، جایی که کشورهای جنوب جهانی دیگر حاضر نیستند نقشهای فرعی در نمایشهای سیاسی قدرتهای بزرگ بازی کنند.
در نهایت، این بحران نشان میدهد که در دنیای امروز، قدرت واقعی در دیپلماسی نه تنها در توانایی تحریم یا تهدید، بلکه در هوشمندی در استفاده از نمادها و حفظ واقعگرایی در عین اعتراض است. آفریقای جنوبی با این حرکت، پیامی روشن فرستاده است: ما میشناسیم که چه کسی در اتاق حضور ندارد، اما کارهایمان را بدون او هم به پایان خواهیم رساند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 