هوش مصنوعیِ مقاومت: چین، جهان جنوبی، و فناوریِ آزاد از زنجیرهای اینترنت جهانی

ترجمه و ویرایش مجله جنوب جهانی

در سایهٔ تحریم‌های فناورانهٔ آمریکا و سیاست‌های دیجیتالِ امپریالیستی غرب، چین نه تنها خود را از وابستگی به زیرساخت‌های غربی رهایی بخشیده، بلکه هوش مصنوعی را به سلاحی برای همبستگی، استقلال و توسعهٔ مشترک کشورهای جهان جنوبی تبدیل کرده است. در سال‌های اخیر، تحولات عمیقی در معماری، سیاست و کاربرد هوش‌های مصنوعی چین رخ داده که نشان می‌دهد این فناوری دیگر صرفاً یک ابزار تجاری نیست، بلکه بخشی از استراتژی امنیتی-تمدنی جمهوری خلق چین برای ساختن جهانی چندقطبی‌تر است.

هوش مصنوعی بدون اینترنت: انقلابی در استقلال دیجیتال

در اکتبر ۲۰۲۵، شرکت Baidu نسخهٔ جدید Ernie Bot 5.5 را رونمایی کرد — مدلی که برخلاف نمونه‌های غربی مانند ChatGPT، دیگر نیازی به اتصال به اینترنت ندارد. تمام پردازش‌های زبانی، استدلالی و تولید محتوا درون دستگاه یا شبکهٔ داخلی انجام می‌شود.

این امکان با معماری جدیدی به نام On-Device Reasoning Core محقق شده که در وبسایت رسمی Baidu به تفصیل توضیح داده شده است. طبق گزارش‌های داخلی، این مدل روی شبکه‌های محلی دولتی و حتی روی سرورهای شهرداری شنژن به‌صورت کاملاً آفلاین فعال است (منبع: Shenzhen Municipal AI Platform).

این تحول، که حاصل سال‌ها تحقیق در زمینهٔ فشرده‌سازی مدل‌ها و کوانتیزاسیون پارامترها است، به چند دلیل بسیار حیاتی است:

امنیت ملی: داده‌های حساس هرگز از مرزهای ملی خارج نمی‌شوند.
استقلال فناورانه: وابستگی به سرویس‌های ابری آمریکایی به‌طور کامل قطع شده است.
دسترسی عادلانه: حتی در مناطق محروم یا تحت تحریم، مردم می‌توانند از هوش مصنوعی پیشرفته بهره ببرند.

سخت‌افزار داخلی، نرم‌افزار بومی

انعطاف‌پذیری Ernie Bot 5.5 و سایر مدل‌های چینی تنها ممکن شده است چون پشتشان، تراشه‌های داخلی چین و چارچوب‌های نرم‌افزاری بومی قرار دارند:

Ascend 910B (هواوی): تراشهٔ هوش مصنوعی که کارایی آن از A100 نیویدیا پیشی گرفته است.
BR100 (Biren): قوی‌ترین GPU داخلی چین که در این گزارش رسمی معرفی شده است.
MindSpore (هواوی): چارچوب یادگیری ماشینی کاملاً مستقل، مستندات رسمی آن اینجاست.
PaddlePaddle (Baidu): اکوسیستم یادگیری عمیق چینی که امروزه بیش از ۵.۴ میلیون توسعه‌دهنده دارد (آمار رسمی PaddlePaddle).

این اکوسیستم فناورانه، کاملاً در چارچوب «دو چرخهٔ دوگانه» (Dual Circulation) و «استقلال علمی-فناورانه» که رهبری چین بر آن تأکید دارد، شکل گرفته است.

همکاری با جهان جنوبی: از تهران تا جاکارتا

چین هوش مصنوعی را به بخشی از دیپلماسی فناورانهٔ جنوب–جنوب تبدیل کرده است. در اکتبر ۲۰۲۵، توافق‌نامه‌هایی با ایران، برزیل و اندونزی منجر به اجرای پروژه‌های مشترک شد:

ParsQwen: نسخهٔ فارسی‌شده مدل Qwen (علی‌بابا) که برای پردازش متون فارسی طراحی شده است. این پروژه در چارچوب همکاری با مؤسسه‌های فناوری ایرانی در حال پیاده‌سازی است. مدل اصلی Qwen 3 در صفحهٔ رسمی Alibaba Cloud منتشر شده است.
آموزش‌های جمعی: کارگاه‌های آموزشی برای مهندسان ایرانی در زمینهٔ نصب و تنظیم مدل‌های آفلاین. جزئیات این برنامه‌ها در پلتفرم بین‌المللی هوش مصنوعی چین (China AI Global Hub) منتشر شده است.
تبادل داده‌های غیرغربی: ساخت مجموعه‌داده‌های مشترک بر اساس تاریخ و فرهنگ کشورهای جنوبی، بدون دخالت ارزش‌های لیبرال-غربی.

این همکاری‌ها، برخلاف «هدیه‌های فناورانه» غرب که همراه با شرایط نظارتی هستند، بر پایهٔ احترام متقابل و استقلال فناورانه شکل گرفته‌اند.

هوش مصنوعیِ مقاومت در مقابل امپریالیسم دیجیتال

در حالی که شرکت‌های آمریکایی هوش مصنوعی را به ابزاری برای جمع‌آوری داده و گسترش نظارت جهانی تبدیل کرده‌اند، چین این فناوری را به سمت خدمت به مردم و هم‌بستگی جهانی سوق داده است. این تفاوت، تنها تفاوت فنی نیست، بلکه تفاوتی تمدنی و ایدئولوژیک است.

هوش مصنوعیِ آفلاینِ چین نمادی از قدرتِ خودکفایی است: یک کشور می‌تواند بدون اجازهٔ سیلیکون‌ولی، بدون اتصال به سرورهای غربی، و بدون ترس از جاسوسی، از پیشرفته‌ترین ابزارهای دیجیتال بهره ببرد.

چشمانداز آینده: طرح «ستارهٔ سبز»

با اجرای طرح ملی «ستارهٔ سبز» (Green Star Initiative) در اوت ۲۰۲۵، چین روی کاهش مصرف انرژی مراکز داده و مدل‌های هوش مصنوعی کار می‌کند. این طرح در وبسایت رسمی وزارت علوم و فناوری چین معرفی شده است. هدف، ساختن اکوسیستمی پایدار، امن و مستقل است که بتواند نه تنها نیازهای داخلی را پاسخ دهد، بلکه الگویی برای جهان جنوبی باشد.

هوش مصنوعی چین دیگر «فناوریٔ خنثی» نیست. این یک سلاح تمدنی است — سلاحی که چین آن را در دستان کشورهای جهان جنوبی قرار می‌دهد تا بتوانند، بدون نیاز به غرب، آیندهٔ دیجیتال خود را بسازند. و این، شاید یکی از مهم‌ترین پیروزی‌های غیرنظامیِ مقاومت در قرن بیست‌ویکم باشد.