ترجمه مجله جنوب جهانی
در حالی که جامعه بینالملل هنوز از تبعات چندین بحران امنیتی و هستهای اخیر باز نشده، ایالات متحده آمریکا یکبار دیگر در آستانه تصمیمی خطرناک قرار گرفته است: احیای آزمایشهای هستهای. این گام، که در سخنان اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق و نامزد احتمالی انتخابات 2024 آمریکا، مطرح شده، نهتنها سکوت نسبی سهدههای را در زمینه آزمایشهای هستهای مخدوش میکند، بلکه بنیانهای نظام جهانی کنترل تسلیحات هستهای را بهشدت بهخطر میاندازد.
پسزمینه: سکوت هستهای و شکستن سنت
از سال 1996، زمانی که معاهده جامع ممنوعیت آزمایشهای هستهای (CTBT) توسط جامعه جهانی بهتصویب رسید، پنج قدرت هستهای رسمی—چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و آمریکا—بهصورت داوطلبانه از انجام هرگونه آزمایش هستهای خودداری کردهاند. این توافق ضمن اینکه یکی از مهمترین دستاوردهای دیپلماسی امنیتی پس از جنگ سرد بهشمار میرود، خط قرمزی برای بهبود و توسعه سلاحهای هستهای ترسیم کرده است. اکنون، با بازگشت ترامپ به صحنه سیاستهای آمریکا و اظهارات تند او درباره «بازگشت به آزمایشهای هستهای»، این سکوت تاریخی در آستانه شکستن قرار دارد.
بیدقتیها، اطلاعات نادرست و تضادهای درونی
سخنان ترامپ در این زمینه تنها از جنبه سیاستگذاری نگرانکننده نیست؛ بلکه از نظر فنی و واقعگرایانه نیز نشاندهنده ناآگاهیهای آشکار یا حتی فریب عمومی است. او مدعی شده که چین و روسیه در حال انجام آزمایشهای هستهای پنهان—بهویژه «آزمایشهای زیرزمینی غیرقابلتشخیص»—هستند. اما این ادعاها با واقعیتهای نظارتی در تناقض آشکاری قرار دارند.
سازمان آمادهسازی معاهده CTBT (CTBTO PrepCom)—نهاد مسئول نظارت جهانی بر آزمایشهای هستهای—هیچگونه شواهدی از آزمایش هستهای اخیر توسط روسیه یا چین گزارش نکرده است. حتی ریچارد کوریل، دریادار نیروی دریایی آمریکا و نامزد تصدی فرماندهی فرماندهی استراتژیک آمریکا (STRATCOM)، در جلسات تأیید صلاحیت خود در کنگره، بهوضوح اعلام کرد که هیچ مدرکی مبنی بر انجام آزمایشهای هستهای انفجاری توسط این دو کشور وجود ندارد.
علاوه بر این، ترامپ در برخی سخنان خود اشاره کرده که «دستور آزمایش هستهای را به وزارت جنگ داده»—در حالی که در ساختار دولتی آمریکا، وزارت انرژی مسئولیت فنی و عملیاتی آزمایشهای هستهای (حتی در صورت احیای آنها) را بر عهده دارد، نه «وزارت جنگ» که از دهه 1940 دیگر وجود ندارد. چنین اشتباهات مفهومی نشاندهنده یا بیتوجهی به جزئیات فنی است یا قصد عمدی برای ایجاد فضای هیجانانگیز سیاسی.
سیاستگذاری راهبردی یا بازی سیاسی؟
با وجود این، نباید این سخنان را صرفاً بابت ناآگاهی یا بیدقتی نادیده گرفت. برنامهریزی راهبردی اطرافیان ترامپ نشان میدهد که این موضوع بخشی از یک استراتژی منسجمتر است. در ژوئن 2024، رابرت سی. اُبراین، مشاور امنیت ملی دولت ترامپ در دوره اول، در مجله «فارن افیرز» مقالهای منتشر کرد که در آن بهوضوح کارایی شبیهسازیهای کامپیوتری برای اطمینان از قابلیت اطمینان تسلیحات هستهای آمریکا را زیر سؤال برد و خواستار بازگشت به آزمایشهای واقعی شد.
همچنین، در سندی با عنوان «طرح 2025» که توسط مؤسسه محافظهکار بنیاد میراث (Heritage Foundation) برای آمادهسازی دولت احتمالی دوم ترامپ تدوین شده، احیای آزمایشهای هستهای بهعنوان یک ابزار استراتژیک برای نمایش قدرت بازدارندگی آمریکا بهوضوح درج شده است. بنابراین، سخنان ترامپ فراتر از یک اظهارنظر انفعالی، بخشی از یک طرح بلندمدت برای بازتعریف موازنههای نیروی هستهای جهانی است.
اهداف دوگانه آمریکا در احیای آزمایشهای هستهای
تحلیل عمیقتر این اقدام، دو هدف راهبردی کلیدی را آشکار میسازد:
1. فشار بر روسیه از طریق بازی قدرت هستهای
ترامپ قبلاً اعلام کرده بود که قصد دارد زیردریاییهای هستهای آمریکا را در نزدیکی سواحل روسیه مستقر کند. این اظهارات، در کنار فراخوان برای بازگشت به آزمایشهای هستهای، مجموعهای یکپارچه از اقدامات «نمایشی» را تشکیل میدهد که هدف آن، تصویرسازی از ترامپ بهعنوان یک رهبر «صلب» در مقابل رهبران «ضعیف» مانند بایدن است. در این چارچوب، آزمایشهای هستهای تبدیل به سکویی برای ارسال پیام روانی و سیاسی به مسکو میشود—پیامی مبنی بر اینکه واشنگتن دیگر از موازنههای امنیتی عصر بایدن پیروی نمیکند.
2. شکستن محدودیتهای بینالمللی با استفاده از روایتهای ساختگی
در سال 2019، آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (DIA) ادعا کرد که روسیه در آزمایشی با «صفر انفجار» (zero-yield) اقدام کرده است—اصطلاحی که خود آمریکا تعریف کرده و هیچگاه در معاهده CTBT یا سایر توافقات چندجانبه بهرسمیت شناخته نشده است. این ادعا، بدون شواهد شفاف و با ماهیت یکجانبه، صرفاً ابزاری برای توجیه خروج از محدودیتهای بینالمللی بوده است. اکنون، ترامپ با جلب چین به این روایت، سعی دارد همزمان دو رقیب راهبردی را در یک چارچوب «تهدید مشترک» قرار دهد تا توجیه عمومی برای بازگشت به آزمایشها قویتر شود.
پیامدهای فاجعهبار: از رقابت تسلیحاتی تا تضعیف نظام بینالمللی
در صورت اجرایی شدن چنین تصمیمی، دو پیامد کلیدی قابل پیشبینی است:
الف) بازگشت به رقابت تسلیحاتی هستهای
اگر آمریکا—کشوری که بیش از 1,000 آزمایش هستهای در تاریخ خود انجام داده و پیشرفتهترین سامانههای شبیهسازی کامپیوتری را دارد—با وجود این مزیت فنی کماکان اصرار به بازگشت به آزمایشهای واقعی داشته باشد، سایر قدرتهای هستهای نیز احساس فشار خواهند کرد. روسیه قبلاً اعلام کرده که در صورت آزمایشهای آمریکا، «واکنشی متقارن برای حفظ تعادل استراتژیک» اتخاذ خواهد کرد. چین نیز در سالهای اخیر برنامههای گستردهای برای مدرنسازی تسلیحات هستهای خود آغاز کرده و ممکن است این گام آمریکا را بهانهای برای شتاب بیشتر در این مسیر بداند.
ب) فروپاشی نظام کنترل تسلیحات
معاهده CTBT هرچند هنوز بهطور کامل لازمالاجرا نشده است (بهویژه بهدلیل عدم تصویب آن توسط آمریکا و چند کشور کلیدی دیگر)، اما بهعنوان یک هنجار بینالمللی معتبر عمل کرده است. اقدام آمریکا نهتنها این هنجار را از پایه تضعیف میکند، بلکه فرصتهای آینده برای تمدید یا احیای معاهدههای دیگر مانند New START را نیز تیر کشیدهتر میکند. علاوه بر این، کشورهای آستانهای هستهای—مانند ایران، کره شمالی یا حتی کشورهایی که هنوز عضو NPT هستند—میتوانند از این اقدام بهعنوان بهانهای برای توجیه تصمیمات خود در جهت خروج از تعهدات هستهای استفاده کنند.
موانع داخلی و بینالمللی
با این حال، مسیر اجرای چنین تصمیمی پر از چالش است. کنگره آمریکا باید بودجه لازم را اختصاص دهد. میدان آزمایش نوادا که از سال 1992 مورد استفاده قرار نگرفته، نیازمند بازسازی گسترده است. تیمهای فنی هستهای نیز طی سالهای اخیر تحلیل رفتهاند. و مهمتر از همه، مردم نوادا و گروههای محیطزیستی داخلی بهشدت با این اقدام مخالفند.
نتیجهگیری: فرصتی برای مقاومت جمعی
در نهایت، اقدام ترامپ نه تنها یک شکست در سیاست خارجی آمریکا، بلکه یک تهدید وجودی برای امنیت جمعی جهانی است. جامعه بینالملل—بهویژه قدرتهای مسئول و نهادهای چندجانبه—در آستانه تصمیمی تاریخی ایستادهاند: یا اجازه میدهند این شکست در هنجارهای امنیتی، جهان را به دوران جدیدی از رقابتهای تسلیحاتی سوق دهد، یا با همکاری گسترده و استفاده از تمام ابزارهای دیپلماتیک، از اجرای این نقشه جلوگیری کنند.
در این میان، تصویب نهایی معاهده CTBT توسط کشورهای کلیدی—از جمله خود آمریکا—میتواند آخرین سد در برابر سقوط کامل نظام کنترل تسلیحات باشد. فرصت هنوز از دست نرفته است، اما زمان بسیار کم است.
منبع تحلیلی: بر اساس گزارش اصلی منتشرشده در http://www.china.com.cn در 14 نوامبر 2025، با بهروزرسانی و گسترش دادههای فکتمحور و تطبیق با شرایط فعلی (نوامبر 2025).
تحلیلگر: مرکز تحقیقات کنترل تسلیحات، مؤسسه روابط بینالملل مدرن چین (CMIRC)
ویرایش نهایی: گروه تحلیل سیاستهای امنیتی فارسیزبان — نوامبر 2025
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 