بحران درون‌ساخته و چالش‌های برون‌مرزی؛ آیا دولت فدرال آلمان در آستانه فروپاشی زودهنگام قرار دارد؟

رسانه داخلی چینی رصدکده

ترجمه و تلخیص مجله جنوب جهانی

فردریش‌مِرتس (Friedrich Merz) که در آغاز سال ۲۰۲۵ با وعده «احیای اقتصاد، بازسازی زیرساخت‌ها و بازگرداندن وزن ژئوپلیتیک آلمان» به‌عنوان هشتمین صدراعظم جمهوری فدرال سوگند یاد کرد، اکنون در هفته‌های پایانی سال با یک پرسش بی‌سابقه روبه‌روست: آیا دولت ائتلافی او پیش از پایان دوره قانونی خود سقوط خواهد کرد؟ شواهد موجود نشان می‌دهد ترکیبی از ناکامی در تحقق وعده‌های اقتصادی، شکاف‌های عمیق در درون ائتلاف سه‌حزبی (اتحاد دموکرسی مسیحی/اتحاد سوسیال مسیحی و سوسیال‌دموکرات‌ها)، بالاگرفتن اعتراضات در بدنه حزبی و رشد سریع محبوبیت راست افراطی (حزب آلترناتیو برای آلمان، AfD) دولت مرتس را در وضعیتی شکننده قرار داده است.

وعده‌های اولیه؛ چشم‌اندازی که محقق نشد

در نخستین سخنرانی صدارت (ژانویه ۲۰۲۵) مرتس تعهد کرد: 
مهاجرت گسترده را متوقف کند؛ 
ارتش فدرال (Bundeswehr) را به قوی‌ترین نیروی نظامی اروپا تبدیل کند؛ 
رکود اقتصادی پساکرونا را تا تابستان ۲۰۲۵ مهار کند؛ 
۵۰۰ میلیارد یورو در زیرساخت‌های حمل‌ونقل، انرژی و دیجیتال هزینه کند. 

شاخص‌های کلان اما روایت دیگری دارند: نرخ رشد تولید ناخالص داخلی ۲۰۲۵ از ۱٫۲ درصد به ۰٫۸ درصد کاهش یافته، شاخص سهام DAX پس از جهش ابتدایی از ۳۰ سپتامبر تاکنون تقریباً افقی بوده و قیمت سهام شرکت‌های دفاعی (نظیر راین‌متال) بیش از ۲۰ درصد افت کرده است. بانک فدرال آلمان در گزارش پاییزه خود «رکود ساختاری» را جایگزین «رکود موقت» دانسته و هشدار داده حتی در صورت اجرای بی‌نقص بسته‌های محرک، بهبود اصلی تا نیمه ۲۰۲۶ قابل مشاهده نخواهد بود.

بحران درون‌حزبی؛ طغیان «جوانان اتحاد»

تنش بر سر اصلاحات نظام بازنشستگی آتش‌بیار معرکه شده است. طرح دولت برای افزایش مستمری و کاهش سن بازنشستگی زودهنگام هزینه‌ای معادل ۱۲۰ میلیارد یورو تا افق ۲۰۳۰ ایجاد می‌کند؛ رقمی که ۴۰ درصد از سقف بدهی تعیین‌شده در «قانون تعادل بودجه» (Schuldenbremse) فراتر می‌رود. «اتحاد جوان» (Junge Union) به‌عنوان بازوی جوانان اتحاد دموکرات مسیحی، با ۱۸ عضو پارلمانی اعلام کرده در هر رأی‌گیری رسمی علیه طرح صف‌آرایی خواهد کرد. با توجه به اکثریت ۱۲کرسی دولت در بوندس‌تاگ، شکست قانون به‌معنای سقوط دولت یا خروج SPD از ائتلاف است.

لارس کلینگبایل، رئیس SPD و معاون صدراعظم، در سخنرانی ۱۵ نوامبر در برمن تأکید کرد: «هیچ حذف یا تعدیلی در کار نخواهد بود؛ این قانون همان‌طور که نوشته شده، تصویب می‌شود.» بدین‌ترتیب، دو جبهه درون حکومتی بر سر مرز مالیِ بودجه عمومی کارشان به رویارویی مستقیم کشیده.

افول محبوبیت؛ افق سیاسی تیره

نظرسنجی مشترک RTL/n-tv (منتشرشده ۱۴ نوامبر ۲۰۲۵) نشان می‌دهد تنها ۱۶٪ رأی‌دهندگان خواستار کاندیداتوری مجدد مرتس در انتخابات فدرال ۲۰۲۸ هستند؛ رقمی که برای یک صدراعظم در ۱۰ ماه نخست قدرت بی‌سابقه است. در همین بازه، حزب آلترناتیو برای آلمان با کسب ۴۰٪ آراء در ایالت‌های شرقی (مکلنبورگ-فورپومرن و زاکسن-آنهالت) در موقعیت نخست قرار گرفته و احتمال می‌رود برای نخستین‌بار در سطح ایالتی به قدرت مطلق برسد.

سودا دیوید-ویلپ، پژوهشگر ارشد بنیاد مارشال آلمان، در گفت‌وگو با بلومبرگ هشدار داده: «اگر روند فعلی تداود یابد، ائتلاف باید میان دو بدیل شوم انتخاب کند: یا اصلاحات اساسی در ساختار قدرت و تصمیم‌گیری، یا پذیرش تدریجی نقش حاشیه‌ای در پارلمان آینده.»

پرونده‌های برون‌مرزی؛ بازی دوسر باخت

۵-۱. روابط ترانس‌آتلانتیک

دیدار مرتس با دونالد ترامپ در کاخ سفید (فوریه ۲۰۲۵) ذهنیت «هم‌سویی محافظه‌کارانه» را تقویت کرد، اما در عمل هیچ معافیت تعرفه‌ای برای صادرات خودروی آلمان به‌دست نیامد و واشنگتن بر کنترل فناوری‌های دوگانه (نظیر نیمه‌هادی‌ها) اصرار ورزید. یک دیپلمات ارشد آلمانی که خواست نامش فاش نشود، می‌گوید: «رئیس‌جمهور آمریکا در هر ملاقات شرایط جدیدی می‌گذارد؛ پیش‌بینی رفتار او غیرممکن است و این بی‌ثباتی، سرمایه‌گذاران آلمانی را دچار سردرگمی می‌کند.»

۵-۲. جنگ اوکراین و بحران انرژی

قطع کامل واردات گاز روسیه (اوت ۲۰۲۵) هنوز جایگزین پایداری نیافته و قیمت انرژی برای صنایع انرژی‌بر (فولاد، شیمی، شیشه) ۳۵ درصد بالاتر از میانگین ۲۰۱۹-۲۰۲۱ است. وزارت اقتصاد در گزارش پاییزه تصریح کرده ریسک «دی‌صنعتیزه‌سازی» (De-industrialisation) در نواحی جنوب و غرب آلمان بالاست.

۵-۳. روابط با چین

برلین در حال بازبینی استراتژی «چین‌-متوسط» (Sinamittel) است؛ کمیسیون اروپا ۲۷٪ تعرفه بر واردات خودروهای برقی چینی وضع کرده و آلمان که یک‌سوم خودروی خود را در چین میفروشد، نگران تلافی‌جویی پکن است. مرتس در سخنرانی ۱۶ اکتبر در بوندس‌تاگ از «کاهش وابستگی انتقادی» سخن گفته، اما هنوز نقشه راه مشخصی ارائه نکرده است.

خطاهای ارتباطی؛ زخم‌های خودساخته

۶-۱. اظهارنظر مهاجرتی

در کنفرانس خبری ۱۴ اکتبر، مرتس در پاسخ به پرسشی درباره افزایش اخراج‌های اجباری گفت: «اگر دختری دارید، از او بپرسید شب‌ها در ایستگاه‌های مرکزی چه می‌گذرد.» این جمله با واکنش‌های داخلی و بین‌المللی روبه‌رو شد؛ اعتراضات خیابانی در برلین، کلن و مونیخ و طرح «رأی عدم اعتماد نمادین» از سوی حزب چپ (Die Linke) در بوندس‌تاگ.

۶-۲. اشتباه دیپلماتیک در بروکسل

در اجلاع رهبران اتحادیه اروپا (۱۰ اکتبر) مرتس از «نهایی‌شدن توافق تجاری با بازار مشترک جنوبی (Mercosur)» خبر داد؛ درحالی‌که مذاکرات بر سر بندهای پایدار زیست‌محیطی همچنان باز است. اظهارنظر او باعث سردرگمی رسانه‌ای شد و کمیسیون اروپا مجبور به تکذیب رسمی شد.

افق ۲۰۲۶؛ سرنوشت دولت در چهارچشمه ایالتی

در سال آینده پنج انتخابات ایالتی برگزار می‌شود که دو مورد آن در شرق کشور (مکلنبورگ-فورپومرن و زاکسن-آنهالت) از اهمیت استراتژیک برخوردار است. برآورد موسسه فورسا حاکی است در صورت پیروزی AfD، فشار بر SPD برای خروج از ائتلاف و تشکیل «دولت اقلیت» یا «ائتلاف رنگین‌کمانی بزرگ» افزایش خواهد یافت. مرتس در سخنرانی ۱۵ نوامبر در روستای راستات به‌طور قاطع هرگونه همکاری با AfD را رد کرد: «هیچ اشتراکی در پلتفرم، ارزش‌ها و حتی سبک سیاسی نداریم.» اما همین موضع‌گیری درون حزب او را در معرض فشارهای دوگانه قرار داده: از سویی رأی‌دهندگان سنتی خواهان تداوم خط قرمز علیه راست افراطی‌اند و از سوی دیگر، بخشی از پایگاه محافظه‌کار خواستار «گفت‌وگوی غیررسمی» برای مهار رأی‌دهندگان AfD شده‌اند.

سناریوهای محتمل

الف) سقوط زودهنگام (بهار ۲۰۲۶) 
رأی‌گیری در بوندس‌تاگ درباره اصلاحات بازنشستگی با مخالفت ۱۸ عضو جوان اتحاد و عدم همراهی SPD شکست می‌خورد. 
SPD با استناد به «نقض توافق ائتلاف» استعفای وزیران خود را اعلام می‌کند. 
مرتس با دو راه‌حل روبه‌روست: استعفا و دعوت از رئیس‌جمهور برای انحلال زودهنگام پارلمان یا تشکیل دولت اقلیت با حمایت موقت FDP و سبزها؛ هر دو مسیر به انتخابات زودهنگام منتهی می‌شود.

ب) دوام تا پایان دوره (پاییز ۲۰۲۸) 
دولت با چشم‌پوشی از بخشی از اصلاحات بازنشستگی و معرفی بسته «ری‌اکشن سریع» برای صنایع انرژی‌بر، مانع سقوط می‌شود. 
نتایج انتخابات ایالتی ۲۰۲۶ به‌گونه‌ای رقم می‌خورد که هیچ‌یک از طرفین انگیزه شکستن ائتلاف را نداشته باشند. 
رشد اقتصادی ۲۰۲۷ با بهره‌برداری از صندوق زیرساخت و کاهش نرخ بهره اروپایی به ۱٫۵ درصد می‌رسد و فضای سیاسی تا حدی تثبیت می‌شود.

ج) سناریوی میانی؛ تغییر رهبری حزبی (تابستان ۲۰۲۶) 
فشار درون اتحاد دموکرات مسیحی به حدی می‌رسد که کنگره حزب با رأی محرمانه «راهبرد جدید» را تصویب می‌کند و مرتس به نفع یک چهره میانه‌رو (نظیر کارستن لینتمن یا جولیا کلکنر) کناره‌گیری می‌کند. 
دولت بدون تغییر ترکیب کابینه به کار خود ادامه می‌دهد، اما عملاً سیاست‌های اقتصادی و مهاجرتی دچار چرخش ملایم می‌شود.

ترکیب سه‌گانه «رکود ساختاری، بی‌اعتمادی عمومی و درگیری درون‌ائتلافی» دولت مرتس را در حساس‌ترین نقطه چرخش تاریخ معاصر آلمان قرار داده است. در صورت عبور موفق از بزنگاه اصلاحات بازنشستگی و مدیریت ریسک‌های خارجی (سیاست آمریکا، انرژی، چین) احتمال تثبیت وجود دارد؛ غیر از آن، گزینه «انتخابات زودهنگام» که تا دو سال پیش در افق آلمان غیرقابل تصور بود، اکنون به‌عنوان یک سناریوی محتمل بر میز تحلیل‌گران سیاسی نشسته است.