در تاریخ ۱۷ نوامبر ۲۰۲۵، بیانیههای اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در مورد ونزوئلا و کلمبیا، نشاندهنده تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی در منطقه آمریکای لاتین است. این اظهارات که در قالب یک کنفرانس مطبوعاتی در کاخ سفید بیان شد، همراه با واکنشهای تند رهبران منطقهای، چشمانداز پیچیدهای از روابط بینالمللی در نیمکره غربی را ترسیم میکند. گزارش حاضر تلاش میکند تا با تحلیل عمیق این رویدادها و پیامدهای احتمالی آنها، تصویری جامع از تحولات کنونی ارائه دهد.
مواضع ترامپ در قبال ونزوئلا: تهدید نظامی و مناقشه بر سر منابع طبیعی
دونالد ترامپ در اظهاراتی صریح اعلام کرد: «فقط باید به ونزوئلا رسیدگی کنیم» و در پاسخ به سؤالی در مورد احتمال عملیات زمینی علیه این کشور، تأکید کرد: «آن را رد نمیکنم. هیچ چیز را رد نمیکنم. فقط باید به ونزوئلا رسیدگی کنیم.» این اظهارات در حالی بیان شد که ترامپ احتمال گفتگو با نیکولاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا را نیز مطرح کرد و گفت: «احتمالاً با مادورو صحبت خواهم کرد، با همه صحبت میکنم.»
این مواضع تند در برابر ونزوئلا، در ادامه اقدامات نظامی گستردهای قرار میگیرد که ایالات متحده از ماه اوت ۲۰۲۵ در سواحل کارائیب آغاز کرده است. واشنگتن این اقدامات را تحت عنوان «عملیات نیزه جنوب» و با هدف رسمی «حذف نارکوتروریستها» از نیمکره غربی و «محافظت از ایالات متحده در برابر مواد مخدری که شهروندانش را میکشد» توجیه میکند.
با این حال، تحلیل عمیقتر این اقدامات نشان میدهد که اهداف پنهانتری در میان است. نیکولاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، هفته گذشته حضور نظامی گسترده ایالات متحده در کارائیب را که «بزرگترین حضور در دهههای اخیر» توصیف کرد، تهدیدی برای تهاجم و تجاوز به حاکمیت ملی خواند. وی تأکید کرد که هدف نهایی این تجاوز، کنترل منابع طبیعی عظیم کشور است.
در واقع، آمارها و گزارشهای سازمانهای بینالمللی این ادعای ایالات متحده را که ونزوئلا مسیر اصلی قاچاق مواد مخدر به این کشور است، زیر سؤال میبرند. سازمان ملل و اداره کنترل مواد مخدر خود ایالات متحده تأیید کردهاند که بیش از ۸۰٪ مواد مخدر از طریق اقیانوس آرام وارد این کشور میشوند و ونزوئلا مسیر اصلی قاچاق نیست.
این تنشها در حالی است که ایالات متحده بدون ارائه مدرک، مادورو را به رهبری یک کارتل مواد مخدر متهم کرده و پاداش برای دستگیری او را دو برابر کرده است. این اقدامات با محکومیت بینالمللی روبرو شده است؛ روسیه، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل و دولتهای کلمبیا، مکزیک و برزیل اقدامات ایالات متحده را محکوم کردهاند. کارشناسان بینالمللی حملات به قایقهای مشکوک به قاچاق مواد مخدر را «اعدامهای خلاصه» مینامند که حقوق بینالملل را نقض میکند.
مواضع ترامپ در قبال کلمبیا: تهدید ضمنی و فشار سیاسی
در ادامه موضعگیری تند خود در منطقه، ترامپ در مورد کلمبیا نیز اظهاراتی قابل توجه داشت. وی در کنفرانس مطبوعاتی گفت: «کلمبیا کارخانههای کوکائین دارد، جایی که مواد مخدر تولید میشود. آیا آنها را نابود میکنم؟ این کار را با افتخار شخصی انجام میدهم. نگفتم که این کار را انجام خواهم داد، اما با افتخار انجام خواهم داد.»
این اظهارات که در حین جلسه با گروه کاری کاخ سفید برای جام جهانی فیفا ۲۰۲۶ بیان شد، نشاندهنده تشدید فشارهای سیاسی ایالات متحده بر کلمبیا است. ترامپ تأکید کرد که نابود کردن این کارخانهها «میلیونها زندگی را نجات خواهد داد»، اما در عین حال روشن کرد که قصد فوری برای انجام این کار ندارد.
این اظهارات در ادامه تنشهای فزاینده میان دو کشور بیان میشود که پس از تصمیم ایالات متحده برای عدم تأیید کلمبیا به عنوان شریک در مبارزه با مواد مخدر آغاز شد. در پاسخ، گوستاوو پترو، رئیسجمهور کلمبیا، دستور توقف خرید اسلحه از ایالات متحده را صادر کرد و کاخ سفید را به دخالت در سیاست داخلی کشورش متهم کرد.
واکنش پترو: استقلال نظامی و شفافیت مالی در برابر فشارهای واشنگتن
در واکنش به فشارهای فزاینده واشنگتن، گوستاوو پترو، رئیسجمهور کلمبیا، اقدامات قاطعی را در دستور کار قرار داده است. پس از قرار گرفتن نام او و خانوادهاش در «فهرست کلینتون» (فهرست تحریمهای دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری ایالات متحده)، پترو در شبکه اجتماعی X نوشت: «با توجه به بیادبی رئیسجمهور ترامپ در قرار دادن من و خانوادهام در فهرست کلینتون، در حالی که هیچکدام از ما نارکو نیستیم یا با نارکوها ارتباط نداریم، تصمیم گرفتهام که تمام زندگی مالی خودم، که طولانی اما ساده است، به صورت عمومی منتشر شود.»
پترو از واحد اطلاعات و تحلیل مالی (UIAF) خواسته است که حسابهای او را «از زمان تأسیس این نهاد در سال ۱۹۹۹» منتشر کند. این اقدام نشاندهنده استراتژی جدید پترو برای مقابله با فشارهای سیاسی واشنگتن از طریق شفافیت کامل است.
همچنین، پترو اعلام کرده است که برنامه «مستقلسازی تسلیحات نیروهای عمومی» همچنان ادامه دارد و بر تولید تسلیحات در کلمبیا تأکید کرده است. وی تأکید کرد: «تأکید بر تولید سلاح در کلمبیا، تولید عمومی زرهپوشها، پهپادها و ضد پهپادها، تجهیزات هوایی، رودخانهای و زمینی برای حمل و نقل سریع و گسترده نیروها خواهد بود.»
این تغییر در سیاست نظامی کلمبیا نشاندهنده چرخش استراتژیک این کشور به سمت کاهش وابستگی به ایالات متحده است. پترو در سپتامبر ۲۰۲۵ گفته بود که پس از «بیاعتباری» کشورش در مبارزه با قاچاق مواد مخدر توسط واشنگتن، «وابستگی ارتش کلمبیا و نیروهای نظامی آن به تسلیحات ایالات متحده» به پایان خواهد رسید.
ابعاد ژئوپلیتیکی و پیامدهای احتمالی
تحلیل رویدادهای اخیر نشان میدهد که ایالات متحده در حال بازنگری در سیاست خود در قبال آمریکای لاتین است و رویکردی تهاجمیتر را در پیش گرفته است. این تغییر سیاست را میتوان در چارچوب چند عامل کلیدی تحلیل کرد:
منابع طبیعی و رقابتهای ژئواستراتژیک: ونزوئلا دارای بزرگترین ذخایر اثباتشده نفت در جهان است و کلمبیا نیز منابع طبیعی غنی دارد. کنترل این منابع میتواند مزیت استراتژیک قابل توجهی برای ایالات متحده در رقابت با قدرتهای جهانی دیگر مانند چین و روسیه فراهم کند.
ایدئولوژی و تغییر رژیم: مواضع ترامپ در قبال دولتهای چپگرا در منطقه نشاندهنده تداوم سیاست تغییر رژیم است که در دهههای گذشته در آمریکای لاتین دیده شده است. اتهامات بیاساس علیه رهبران منطقه و تهدید نظامی، ابزارهایی در این راستا هستند.
پیامدهای داخلی سیاست خارجی: با نزدیک شدن به انتخابات آینده در ایالات متحده، ترامپ ممکن است در تلاش باشد تا با نمایش مواضع قاطع در سیاست خارجی، پایگاه رأی خود را تقویت کند.
واکنشهای منطقهای و جهانی: اقدامات ایالات متحده با واکنشهای تندی از سوی کشورهای منطقه و قدرتهای جهانی روبرو شده است. این واکنشها میتواند به شکلگیری ائتلافهای جدید در مقابل سیاستهای واشنگتن منجر شود.
در این چارچوب، اقدامات پترو برای استقلال نظامی و شفافیت مالی میتواند الگویی برای سایر کشورهای منطقه باشد که با فشارهای مشابه از سوی ایالات متحده روبرو هستند. این رویکرد مقاومتی میتواند به بازتعریف روابط قدرت در نیمکره غربی منجر شود.
تحولات اخیر در روابط ایالات متحده با ونزوئلا و کلمبیا نشاندهنده ورود به مرحله جدیدی از تنشهای ژئوپلیتیکی در آمریکای لاتین است. اظهارات تند ترامپ در مورد اقدام نظامی احتمالی علیه ونزوئلا و نابود کردن کارخانههای کوکائین در کلمبیا، همراه با واکنشهای قاطع رهبران منطقهای، چشمانداز پیچیدهای از آینده روابط بینالمللی در منطقه ترسیم میکند.
در این میان، استراتژی پترو برای مقابله با فشارهای واشنگتن از طریق شفافیت مالی و استقلال نظامی، میتواند نقطه عطفی در روابط سنتی کلمبیا و ایالات متحده باشد. این تحولات در کنار واکنشهای بینالمللی به اقدامات واشنگتن، نشان میدهد که سیاست خارجی ایالات متحده در منطقه با چالشهای جدی روبرو است.
در روزها و هفتههای آینده، تحولات این منطقه نیازمند توجه دقیق و تحلیل عمیق خواهد بود، زیرا پیامدهای آنها میتواند توازن قدرت در نیمکره غربی را به طور اساسی تغییر دهد و تأثیرات گستردهای بر نظم جهانی داشته باشد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 