شورش نسل زد در مکزیک، توطئهای ویروسی از سوی جناح راست فاش شد – گِرِیزون
نویسندگان: وایات رید، کیت کلارِنبرگ
منتشر شده در گریزون (The Grayzone)
ترجمه مجله جنوب جهانی
تظاهرات خشونتآمیزی که این ماه در مکزیک به وقوع پیوست، با وجود اینکه به عنوان قیامی خودجوش و رهبریشده توسط جوانان علیه فساد معرفی میشد، در واقع توسط الیگارشهای محلی و یک شبکهٔ بینالمللی جناح راست حمایت میشد که مصمم به سرنگونی رئیسجمهور مردمی، کلودیا شینبام، بودند.
گزارش جدیدی از سوی سکوی عمومی حقیقتسنجی «اینفودِمیا» به این نتیجه رسیده است که تظاهرات خشونتآمیز روز ۱۵ نوامبر که در بیش از ۵۰ شهر مکزیک فوران کرد، بهطور پنهانی توسط یک شبکهٔ بینالمللی جناح راست تأمین مالی و هماهنگ شده و با شبکههای رباتیک (bot networks) تقویت شده است.
این یافتهها توسط رئیسجمهور مکزیک، کلودیا شینبام، مورد تأکید قرار گرفت. وی نقش احتمالی احزاب اپوزیسیون مکزیک مرتبط با کارتلها و همچنین دخالت خارجی را در دامن زدن به آنچه «تظاهرات نسل زد» خوانده میشود، زیر سؤال برده است. بر اساس بیانیهٔ مقامات، این تظاهرات حدود ۱۲۰ مجروح برجای گذاشت که بیش از ۱۰۰ نفر از آنان افسران پلیس بودند.
گزارش «اینفودِمیا» خاستگاه این جنبش «علفهای کاذب» (astroturfed movement) را به حلقهای مبهم از اینفلوئنسرهای رسانههای اجتماعی که پیش از آن غیرسیاسی بودند، چهرههای اپوزیسیون مکزیک و الیگارشهای ثروتمند ردیابی میکند. این افراد متهم به تأمین مالی این آشوب به مبلغ ۹۰ میلیون پزو (تقریباً ۵ میلیون دلار آمریکا) هستند. در میان سازماندهندگان اصلی، نام یک اینفلوئنسر جوان ثروتمند به نام کارلوس بِلو؛ بدنامترین فرد مکزیک در فرار مالیاتی سریالی، ریکاردو سالیناس پلیئگو؛ و گردانندگان حسابهای ناشناس رسانههای اجتماعی که بهطرز مرموزی در عرض چند هفته صدها هزار دنبالکننده را در توییتر/ایکس، اینستاگرام و تیکتاک جذب کردند، به چشم میخورد.
در اوایل ماه اکتبر، بِلو، ۳۱ ساله، پس از اینکه در مجمعی که توسط «مجلس نمایندگان» سازماندهی شده بود، دولت مکزیک را به باد انتقاد گرفت و اعضای جوان مخاطبانش را به «اعمال حقوق خود» فراخواند، فوراً از یک اینفلوئنسر سبک زندگی که پول نقد و اتومبیلهای اسپرت خود را به نمایش میگذاشت، به کانونی سیاسی تبدیل شد. بِلو با سبکی لفاظانه که بهوضوح برای تقلید از دونالد ترامپ طراحی شده بود، مشاهدات پیشپاافتاده مبنی بر اینکه دولت از مطالبات مردم عادی دور شده است را با سخنان بیمحتوای جناح راستی در مورد لزوم وجود یک «تاجر» موفق، همچون خودش، برای احیای مجدد نظام در هم آمیخت. این پیام توسط پلیئگو بازنشر شد؛ کسی که پس از صدور دستور دولت برای پرداخت بیش از ۵۰ میلیارد پزو (۲.۶ میلیارد دلار) بدهی مالیاتی معوقه توسط شرکت خوشهای او (گروپو سالیناس)، به مخالف سرسخت دولت مکزیک تبدیل شد.
بِلو اصرار داشت که او نه وابسته به حزب حاکم «مورنا» است و نه «پریان»؛ اصطلاحی که اشاره به احزاب «PRI» و «PAN» دارد. این دو حزب فرسوده و حامی وضع موجود، مکزیک را برای تقریباً ۹۰ سال اداره کردند، تا اینکه حزب مورنا در انتخابات قاطع ریاستجمهوری سال ۲۰۱۸ توسط رئیسجمهور پیشین، آندرس مانوئل لوپز اوبرادور، قدرت را در دست گرفت. با این حال، تنها دو هفته بعد، بِلو شروع به تبلیغ الساندرا روخو کرد؛ شهرداری از «کوئاوتموک» که متعلق به حزب جانشین «پریان»، یعنی «قدرت و قلب برای مکزیک»، است.
این بِلو بود که نخستین بار در ۱۲ اکتبر اعلام کرد یک «راهپیمایی» در حال سازماندهی است و تاریخ آن از قبل تعیین شده است. بِلو در پستی در تیکتاک، در حالی که ویدئویی از مجلس قانونگذاری مکزیک را به نمایش میگذاشت، اعلام کرد: «قدرت در دست آنها نیست. قدرت در دست همهٔ ماست، و مکزیک بیش از هر زمان دیگری به ما نیاز دارد تا این را نشان دهیم.»
اگرچه او اصرار داشت که سخنرانیاش «بسیاری از مکزیکیها را بیدار کرده است»، اما نتیجه گرفت که «ما نمیتوانیم خود را تنها به کلمات محدود کنیم،» و اظهار داشت: «اکنون زمان قدم بعدی است.»
درست همان روز، یک حساب کاربری با نام «انقلابیون مکزیکی» در تیکتاک گشوده شد. چهار روز بعد، در ۱۶ اکتبر، صفحهٔ «انقلابیون مکزیکی» اولین فراخوان برای برگزاری تظاهرات در ۱۵ نوامبر را منتشر کرد. در همان هفته، حساب دیگری که در تظاهرات خشونتآمیز نقش محوری داشت، یعنی «ما نسل زد مکزیک هستیم»، یک پخش زنده برای ترویج تظاهرات برگزار کرد که بلافاصله توسط انریکه «کیکه» میرلس، سخنگوی حزب PAN در ایالت کوئرتارو، به اشتراک گذاشته شد.
این فراخوانها به سرعت توسط طیفی از حسابها تقویت شدند که محققان اینفودِمیا آنها را بهدلیل نمایش رفتارهای غیرمعتبر متمایز کردند. آنان بهویژه به دهها حسابی اشاره کردند که تعداد دنبالکنندگانشان تکرقمی بود و تنها در ماههای اکتبر یا نوامبر ۲۰۲۵ ساخته شده بودند.
اکثریت قریب به اتفاق این حسابها تصویر پرچم دزدان دریایی از انیمهٔ ژاپنی «وان پیس» را داشتند؛ پرچمی که از تابستان ۲۰۲۵، پس از سرنگونی دولت نپال، در اعتراضات ضد دولتیِ بهظاهر رهبریشده توسط جوانان در سراسر جهان مکرراً مشاهده شده است. به نظر میرسید که این حسابها از صفحات «انقلابیون مکزیکی» و «نسل زد مکزیک» پیروی میکردند؛ صفحاتی که در همان هفتهای که فراخوان قیام را صادر کردند، این نماد را به کار گرفتند.
در روزهای منتهی به خشونتها در مکزیک، صفحهٔ «ما نسل زد مکزیک هستیم» مجموعهای از پیامهای متناقض را منتشر کرد؛ در حالی که یک پست در ۱۲ نوامبر اصرار داشت که معترضان «خرابکاری» یا «تخریب» نکنند، تنها چند ساعت بعد، پستی دیگر توسط همان حساب منتشر شد که به دنبالکنندگان نحوهٔ استفاده از دستگاههای فرز و نیروی فیزیکی را برای برچیدن موانع فلزی نصبشده برای جلوگیری از رسیدن تظاهرکنندگان به کاخ ریاستجمهوری آموزش میداد.
«نسل زد مکزیک» در پروفایل خود را «غیرحزبی» توصیف میکند، با این حال، این حساب از سال ۲۰۲۴ تاکنون انواع پستهایی را منتشر کرده است که خواهان تغییر رژیم در ونزوئلا هستند.
اگرچه این حساب ادعا میکند به نمایندگی از کل نسل جوان مکزیک سخن میگوید، اما نظرسنجی اکتبر ۲۰۲۵ توسط «ال فینانسیهرو» (مرتبط با بلومبرگ) نشان داد که کلودیا شینبام، رئیسجمهور مکزیک، از حمایت دو سوم جوانترین رأیدهندگان کشورش برخوردار است. با این حال، رسانههای خبری غربی عمدتاً روایت «نسل زد مکزیک» را پذیرفتهاند و پیوسته این آشوب را به عنوان قیام تودهای فعالان جوان علیه یک «دولت قاچاقچیان مواد مخدر» فرضی، صورتبندی کردهاند.
در حالی که مواد اولیهٔ اعتراض بر درخواست استعفای رئیسجمهور شینبام متمرکز بود، سازماندهندگان پس از ترور کارلوس مانزو، شهردار برجستهٔ ضد کارتل، تمرکز خود را تغییر دادند. معترضان با ابزاریسازی این قتل علیه شینبام، سرکوب جدی دولت او علیه تجارت مواد مخدر محلی را نادیده گرفتند؛ سرکوبی که منجر به دهها هزار بازداشت، دهها مورد اخراج از کشور، مصادرهٔ مقادیر عظیمی از مواد غیرقانونی و ایجاد اختلال گسترده در عملیات کارتلها شده است.
اعتراضات «نسل زد» همچنین مورد تشویق تمامعیار ویسنته فاکس قرار گرفته است؛ رئیسجمهور پیشین جناح راست مکزیک که رئیس امنیتیاش، ژنرال گِنارو گارسیا لونا، به توطئهٔ بینالمللی قاچاق مواد مخدر با کارتل بدنام «سینالوآ» محکوم شد و اکنون در همان زندان فوق امنیتی ایالات متحده به سر میبرد که محل نگهداری قاچاقچی معروف مواد مخدر، خواکین «اِل چاپو» گوزمن، است. مقامات وزارت امور خارجه بعداً اعتراف کردند که هم خودشان و هم دولت فاکس از تبانی گارسیا لونا با کارتلها آگاه بودند، اما هیچ اقدامی نکردند؛ زیرا «ما مجبور بودیم با او کار کنیم.»
رئیسجمهور شینبام نیز به نوبهٔ خود ادعا کرده است که این اعتراضات «از خارج ترویج شده است.» اگرچه گزارشهای رسانههای جریان اصلی عمدتاً اظهارات او را به عنوان یک تئوری توطئهٔ خیالی ترسیم کردهاند، اما ادعاهای رئیسجمهور بیاساس نیست.
یکی از رسانههایی که تظاهرات را تبلیغ کرد و کلیپهای ویدئویی خشونت پلیس را منتشر نمود، «آنیمال پولیتیکو» است. این رسانه در میان مجموعهٔ رسانههای مکزیکی و گروههای جامعهٔ مدنی قرار دارد که با مبالغ هنگفتی توسط «وقف ملی برای دموکراسی» (NED)، بازوی تغییر رژیم دولت ایالات متحده، تأمین مالی میشوند.
«آنیمال پولیتیکو» آشکارا به شرکتها و تبلیغکنندگان این فرصت را ارائه میدهد که محتوای حمایتشدهٔ نگاشتهشده توسط «روزنامهنگاران» داخلی را در صفحات مجازی خود در ازای دریافت هزینههای گزاف قرار داده و تبلیغ کنند. حامیان مالی آن شامل انواع شرکتهای غربی هستند، از جمله شرکت مادر گوگل یعنی آلفابت، آسترا زنکا، بنیاد فورد (مرتبط با سیا)، و بنیادهای جامعه باز جرج سوروس؛ که دقیقاً از حامیان سیاستهای چپگرای ملیگرایانهٔ دولت شینبام نیستند.
برخی از مثبتترین پوششهای خبری که این تظاهرات دریافت کردند، از «رئال آمریکاز وُیس» (Real America’s Voice) بود؛ شبکهٔ جناح راست استیو بَنِن، رئیس سابق کارکنان ترامپ. بَنِن رهبری تلاشها برای مجوز دادن ترامپ به حملات نظامی ایالات متحده به خاک مکزیک را به بهانهٔ مبارزه با کارتلهای مواد مخدر برعهده گرفته است.
یک گزارش «نیویورک تایمز» در ۱۵ نوامبر، به نقل از شرکتکنندگان متعددی در اعتراضات، که اغلب جوان بودند، خواستار سرنگونی دولت شدند، در حالی که هیچ مطالبهٔ مشخصی فراتر از آن بیان نکردند. مصاحبهشوندهٔ نمونهای که توسط «تایمز» معرفی شد، یک «بازیگر و خواننده» ۲۱ ساله بود که صراحتاً بیان داشت: «هدف این راهپیمایی دقیقاً برکناری رئیسجمهور است.» او «مطمئن نبود» که اگر شینبام استعفا دهد چه اتفاقی خواهد افتاد، اما معتقد بود: «خارج کردن او بخشی از آغاز چیزی است.»
یک دانشجوی ۱۹ ساله روحیهٔ شورشی را پیش برد، اما اذعان کرد که بعید است اعتراضات موفق شود: «واضح است که ما به ابطال [ریاستجمهوری شینبام] دست نخواهیم یافت، زیرا این بسیار افراطی است.» در عوض، او گفت که این تظاهرات «در مورد آگاه ساختن دولت است که ما حاضریم تا آنجا پیش برویم. زیرا وقتی کسانی که در پایین هستند حرکت میکنند، کسانی که در بالا هستند سقوط میکنند.» در همین حال، یک کشاورز شصتساله درخواست «مداخلهٔ» ایالات متحده را داشت؛ که به زعم وی «تنها راهحل» برای «سلطهٔ» فرضی کارتلها بر کشور است.
«نیویورک تایمز» فاش کرد که معترضان این آشوب را با استفاده از اپلیکیشن پیامرسان «دیسکورد» سازماندهی کردند؛ جایی که مشاهده شد «چندین» کاربر تا آنجا پیش رفتند که از شکستن و ورود به کاخ ریاستجمهوری حمایت کردند. بهطور اتفاقی، اعتراضات خشونتآمیزی که دولت نپال را در اوایل سپتامبر سرنگون کرد نیز از طریق دیسکورد هماهنگ شده بود. شباهتها بین آن ناآرامی، که بسیاری از ویژگیهای یک انقلاب رنگی با حمایت مالی ایالات متحده را نیز در خود داشت، به اینجا ختم نمیشود.
همانند مکزیک، رسانهها آشوب نپال را به عنوان اقدامی رهبریشده توسط عناصر «نسل زد» محلی و سرخوردهای که با تکان دادن پلاکاردها و پرچمهایی با نشان دزدان دریایی «وان پیس» به خیابانها آمده بودند، ترسیم کردند. رهبر موقت نپال نیز از طریق رأیگیری در دیسکورد انتخاب شد؛ بهطوری که یک تصویر پربازنشر از شمارش آرا نشان میدهد که رئیس جدید دولت کشور تنها کمی کمتر از ۴۰۰۰ رأی دریافت کرده است؛ که کسری ناچیز از جمعیت ۳۰ میلیونی کشور است. معترضان مکزیکی نیز بهطور مشابه از دیسکورد برای بحث در مورد جایگزینهای شینبام استفاده کردند.
به گفتهٔ «نیویورک تایمز»، جانشینان پیشنهادی شامل الیگارشهایی مانند «میلیاردر گستاخ، ریکاردو سالیناس پلیئگو، که به یکی از تهاجمیترین صداهای اپوزیسیون تبدیل شده است» بودند. پلیئگو یک نئولیبرال متعهد و از ثروتمندترین شهروندان مکزیک است که توسط مقامات به سازماندهی این اختلال متهم شده است. او در پاسخ، با خشم خواستار این شد که «حتی یک مدرک برای دروغهایی که بدون هیچگونه شرمی در مورد من منتشر میکنید، ارائه دهید.»
در حالی که شواهد دخالت پلیئگو هنوز غیرمستقیم است، او از حمایت خود از اعتراضات خشونتآمیز ضد دولتی خجالت نکشیده است. و او از ارتباطات بینالمللی قابل توجهی برخوردار است.
بهعنوان مثال، در مارس ۲۰۲۳، او «دانشگاه لیبرتاد» را با هدف «پیشبرد اصول بازار آزاد، توسعهٔ کسبوکار، و نوآوری» در مکزیک، با همکاری «شبکهٔ اطلس» (Atlas Network) راهاندازی کرد. این سازمان با بودجهٔ شرکتهای آمریکایی، نمایانگر پیوندی از صدها اتاق فکر «بازار آزاد» است که با وزارت امور خارجه و NED ایالات متحده مرتبط هستند. این شبکه سالانه میلیونها دلار کمک مالی به «سازمانهای حامی آزادی» در سراسر جهان ارائه میکند و پروژهٔ جناح راست را در سراسر آمریکای لاتین ترویج میدهد.
«اطلس» در انواع کودتاهای تحت حمایت ایالات متحده در آمریکای لاتین، از جمله تلاش برای سرنگونی اولین رئیسجمهور بومی بولیوی، اِوو مورالس، در سال ۲۰۱۹، دخیل بوده است. در میان دریافتکنندگان حمایت مالی اطلس، نام ژانیس واکا-دازا به چشم میخورد؛ یک فعال محیط زیست و اجتماعی از طبقهٔ بالا که «گِرِیزون» در سال ۲۰۱۹ او را بهعنوان یکی از محرکهای اصلی کودتای ۲۰۱۹ که دموکراسی بولیوی را تضعیف کرد، فاش ساخت.
یکی دیگر از دریافتکنندگان کمک مالی «شبکهٔ اطلس»، «مرکز انتشار اطلاعات اقتصادی» (CEDICE) مستقر در کاراکاس است که از زمان تأسیسش در سال ۱۹۸۴ برای اصلاحات طرفدار کسبوکار و سرمایهداری لابی کرده است. این مرکز در آوریل ۲۰۰۲، یک بازیگر کلیدی در کودتای سازماندهیشده توسط ایالات متحده بود که بهطور موقت هوگو چاوز، رئیسجمهور منتخب، را برکنار کرد و دهها هزار دلار از NED برای این منظور دریافت نمود.
اگر آشفتگیای که اخیراً مکزیک را درگیر خود کرد، تلاشی برای تغییر رژیم بود، به همین ترتیب شکست خورد. با این حال، ممکن است این تنها موج اولیه در یک جنگ گستردهتر علیه دولت شینبام باشد. دونالد ترامپ از این آشفتگی ابراز نارضایتی کرد و ظاهراً به اقدامات نظامی آتی اشاره داشت. او پیش از این شینبام را «زنی شجاع» ستوده بود، اما ادعا کرد که کشور «توسط کارتلها اداره میشود.» از زمان آغاز ریاستجمهوری ترامپ، شایعاتی مبنی بر آمادهسازی سیا و ارتش ایالات متحده برای استقرار مخفیانه در مکزیک منتشر شده است؛ اقدامی که دولت مکزیک آن را خصمانه تلقی خواهد کرد.
رئیسجمهور ایالات متحده در واکنش به اعتراضات ۱۵ نوامبر گفت: «اواخر هفته به مکزیکوسیتی نگاه کردم. مشکلات بزرگی در آنجا وجود دارد… من از مکزیک راضی نیستم.» وی افزود: «آیا حملاتی را در مکزیک برای متوقف کردن مواد مخدر آغاز خواهم کرد؟ برای من مشکلی ندارد. هر کاری که لازم باشد برای متوقف کردن مواد مخدر انجام میدهیم.»
سازماندهندگان این آشوب از آن زمان تاکنون فراخوانی برای تجمع تظاهرکنندگان در «دانشگاه ملی خودمختار مکزیک» در ۲۰ نوامبر صادر کردهاند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 