سواحل بیدارشده به پرچم سرخ: خداحافظی کرالا با فقر مطلق

گفتگوی اختصاصی | شهادت یک مقام هندی: ما به تنها ایالت هند رهاشده از فقر تبدیل شدیم و کلید آن، حزب کمونیست بود

افق‌های فرهنگی

حساب رسمی مجله «افق‌های فرهنگی»

در اول نوامبر ۲۰۲۵، ایالت کرالا در هند اعلام کرد که «فقر مطلق» را به طور کامل ریشه‌کن کرده است. این پروژه که از سال ۲۰۲۱ تحت نظارت حزب کمونیست هند (مارکسیستی) آغاز به کار کرده بود، پس از چهار سال تلاش، به تحقق هدف اولیه خود در مرحله اول نائل آمد و تلاش‌های بعدی خود را معطوف به رشد اقتصادی و ارتقای صنعت خواهد کرد. ایالت کرالا به طور طولانی‌مدت تحت ائتلاف چپ‌گرا به رهبری حزب کمونیست (مارکسیستی) اداره می‌شود و مسیر سوسیالیستی را در پیش گرفته است؛ در سپتامبر امسال، دبیرکل فعلی این حزب، آقای بابی و هیئت عالیرتبه‌ای که رهبری می‌کرد، از چین دیدار کردند.

نویسنده این مقاله، سخنگو و دستیار پارلمان ایالت کرالا است، او از منظر درونی دولت تشریح می‌کند که چگونه جهت‌گیری حکومت حزب کمونیست (مارکسیستی) در میانجی‌گری برای تضادهای طبقاتی، اجرای اصلاحات ارضی و حفظ رفاه جمعی، به تحقق پروژه «ریشه‌کنی فقر مطلق» منجر شد. ایجاد برنامه «مداخلات خرد» برای خانواده‌ها و افراد، بسیج سازمان‌های زنان در سطح محلی و کمک به کارمندان دولت برای انجام تحقیقات خانه به خانه، فرایند اجرای این پروژه به خوبی ثابت می‌کند که اثربخشی فقرزدایی و توانمندی حکمرانی ملی ارتباطی تنگاتنگ با هم دارند.

اگرچه اثربخشی بلندمدت آن همچنان نیازمند نظارت است، اما تجربه کرالا در «ریشه‌کنی فقر مطلق» هم‌خوانی قابل توجهی با جنبش «فقرزدایی هدفمند» در چین دارد. وضعیت اجتماعی پیچیده که در آن نظام طبقاتی و نژادی در هم تنیده است، مسئله فقر در هند را پیچیده‌تر کرده است؛ در شرایطی که کل کشور در آغوش الگوی مدرن حکمرانی غربی قرار دارد، ترویج تجربه سوسیالیستی کرالا در سطح ملی نیز با چالش‌های فراوانی روبروست. اینکه این کاوش تا چه حد به نتیجه خواهد رسید و تا کدام مرحله پیش خواهد رفت، نیازمند توجه و نظارت بلندمدت ماست.

این مقاله توسط نویسنده برای رسانه جدید «افق‌های فرهنگی» ارسال شده و یک مطلب اصلی است. دیدگاه‌های بیان شده صرفاً به نظر نویسنده مربوط است و برای مطالعه خوانندگان ارائه می‌شود.

رسانه جدید افق‌های فرهنگی · مشاهده بین‌المللی

شماره ۵۲ سال ۲۰۲۵ · مجموع شماره ۲۷۲

سواحل بیدارشده به پرچم سرخ: خداحافظی کرالا با فقر مطلق

ویویک پارات (Vivek Parat)
تحلیلگر سیاست خارجی در زمینه ژئوپلیتیک داده‌ها و جنگ تجاری
سخنگو و دستیار پارلمان ایالت کرالا

هر تحول بزرگ، فرصت تاریخی خود را دارد. «تا زمانی که تمام رنج‌ها از میان نرود، هیچ‌کس آرام نخواهد یافت» شاید نه از قول شکسپیر، اما هسته اصلی هر حماسه بزرگ، اراده بی‌پایان برای غلبه بر تضادهای طبقاتی بشر است. امروز، زادگاه من، ایالت کرالا در جنوب هند، چنین حماسه‌ای را پیش چشمان من می‌نگارد. من، به عنوان یک نویسنده زبان مالایالام و ناظر دقیق در حوزه تحلیل دیپلماسی جهانی، در ۳۴ سالگی به عمق معنای سیاسی این سرزمین پی برده‌م؛ کرالا اعلام کرد که فقر مطلق را به طور کامل ریشه‌کن کرده است. این امر نه تنها من را به سخت به افتخار واداشت، بلکه پاسخی قاطع به الگوی سرمایهداری غالب در جهان است. این دستاورد بی‌نظیر، اصل محوری مارکسیسم را تأیید می‌کند: فقر نتیجه شکست فردی نیست، بلکه تضاد ساختاری ذاتی مناسبات اقتصادی سرمایهداری است و تنها از طریق مداخله قاطع و به رهبری دولت، و با الهام از ایده‌های قوی در جهت رفاه جمعی، قابل حل است. موفقیت کرالا به جهان نشان داد که با اراده سیاسی مستمر که از یک ایدئولوژی روشن نشأت می‌گیرد، در کنار برنامه‌ریزی علمی و غیرمتمرکز، می‌توان به سرعت تضادهای اقتصادی بنیادین را حل و فصل نمود.

اگرچه تاریخچه این دستاورد به دوران کودکی من بازمی‌گردد، اما این انقلاب سوسیالیستی که در خاک من ریشه دوانده، همچنان مرا هیجان‌زده می‌کند. پس از استقلال هند، در حالی که بیشتر مناطق دیگر از الگوی حکمرانی راست‌گرا پیروی می‌کردند، کرالا مسیر سوسیالیستی منحصربه‌فردی را در پیش گرفت. در سال ۱۹۵۷، کابینه کمونیست‌ها به رهبری ئی. ام. اس. نامبودیریپاد، یکی از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان و رهبران قدرتمند کمونیستی هند، به عنوان اولین دولت کمونیستی در جهان که از طریق انتخابات دموکراتیک به قدرت رسید، تاریخ‌ساز شد. نفوذ حزب کمونیست هند (مارکسیستی) از مبارزات شدید طبقاتی در حوزه کشاورزی و کار سرچشمه می‌گرفت؛ آن‌ها از طریق قوانین تعیین‌کننده‌ای مانند اصلاحات ارضی، عدالت اجتماعی را به بخشی جدایی‌ناپذیر از قدرت دولت تبدیل کردند. علاوه بر این، نرخ باسوادی در کرالا به ۹۶.۲ درصد می‌رسد و شهروندان از آگاهی بالایی در مورد انواع اطلاعات برخوردارند؛ این زیربنای اجتماعی، شرایط مساعدی را برای «برنامه‌ریزی مردمی غیرمتمرکز» (Decentralized People’s Planning) فراهم آورد و تضمین کرد که شهروندان بتوانند به طور فعال در طرح‌های پیچیده سیاست‌گذاری دولت مشارکت کنند.

بررسی ریشه‌های این حرکت اهمیت زیادی دارد. «پروژه ریشه‌کنی فقر مطلق» یکی از تصمیمات اصلی بود که در اولین جلسه کابینه دولت به رهبری آقای پینارایی ویجایان، وزیر ارشد ایالت کرالا و عضو هیئت سیاسی حزب کمونیست هند (مارکسیستی)، اتخاذ شد. این نشان داد که این هدف در سطح نظری در اولویت قرار دارد و تضمین کرد که منابع و حمایت رسمی بلافاصله در بالاترین سطح بسیج شوند. در مراحل اولیه پروژه، من این افتخار را داشتم که به عنوان دستیار ام. وی. گوویندان مستر، عضو هیئت سیاسی حزب کمونیست هند (مارکسیستی)، در دورانی که وی وزیر دولت‌های محلی بود، خدمت کنم. این سیاست که به عنوان الگویی از حکمرانی علمی تدوین شده بود، رویکرد خود را از نظام رفاهی همگانی به آنچه «برنامه خرد» (Micro Plan) نامیده می‌شود، یعنی مداخلات هدفمند و فردی، تغییر داد. تعریف «فقر مطلق» بسیار جامع بود و شامل شاخصهای چندبعدی فقر جهانی، شاخصهای به کار رفته توسط کمیسیون ملی تحول و توسعه هند (نیتی آیوگ) و همچنین عوامل خاص socio-economic ایالت کرالا می‌شد. نهادهای علمی مانند مؤسسه حکمرانی محلی کرالا (KILA)، چارچوب علمی این پروژه را فراهم کردند. برای اطمینان از کامل بودن داده‌ها، پروژه «بررسی فراگیر» (Super Checking) را برای حجم عظیم اطلاعات جمع‌آوری‌شده اجباری کرد.

مهم‌ترین عامل در فرایند اجرای این پروژه، بسیج جمعیت زنان «کودومباشری» (Kudumbashree) بود. کودومباشری، بزرگترین مجموعه خودیاری زنان در آسیا با بیش از ۴.۵ میلیون عضو، به ابزاری قدرتمند سوسیالیستی برای توانمندسازی اقتصادی در سطح محلی و ریشه‌کنی فقر تبدیل شد. کارکنان کودومباشری به همراه مقامات محلی، ارزیابی‌های دقیق خانه به خانه را انجام دادند و برای هر خانواده برنامه خرد متناسب با شرایطشان تدوین کردند که چهار بعد کلیدی فقر را پوشش می‌داد: امنیت غذایی، مراقبت‌های بهداشتی، شرایط مسکن و اسناد مستحقیت (اسنادی که افراد برای دریافت خدمات یا کمک‌های دولتی نیاز دارند). علاوه بر این، پروژه با حفظ دیدگاه طبقاتی، معیارهای ویژه‌ای برای طبقات و قبایل ثبت‌شده (Scheduled Castes and Tribes) که از نظر تاریخی به حاشیه رانده شده‌اند، وضع کرد و عوامل شدید ستم آن‌ها را به عنوان شاخص اصلی فقر به حساب آورد.

برای رفع هرگونه تردیدی در مورد این دستاورد، دولت یک «سد» محکم از واقعیت‌ها ایجاد کرد تا یکپارچگی و شفافیت ساختار پروژه را تضمین کند. پیش از اعلام ریشه‌کنی فقر مطلق، نهاد مستقل «جامعه بازرسی اجتماعی» (Social Audit Society) به صورت خانه به خانه بررسی کرد و تأیید نمود که هر خانواده موجود در فهرست، با موفقیت از فقر خارج شده است. علاوه بر این، رهبری به طور صریح اعلام کرد که این موفقیت یک «حکم نهایی» نیست، بلکه «آغاز یک فرایند مستمر» است. با در نظر گرفتن ماهیت پویای فقر، دولت همزمان با اعلام این موفقیت، «سند تداوم» (Continuation Document) را منتشر کرد که استراتژی نظارت مستمر و شناسایی مجدد خانواده‌های آسیب‌پذیر جدید را تشریح می‌کرد. من به عنوان یک ناظر ژئوپلیتیک و دیپلماتیک از کرالا معتقدم که پس از موفقیت‌آمیز بودن مأموریت رفاه اجتماعی در مرحله اول، این حزب اکنون هدف مرحله دوم خود را یعنی دستیابی به رشد اقتصادی سریع و ارتقای صنعت دنبال می‌کند. دستاورد ریشه‌کنی فقر، توانمندی حکمرانی دولت سوسیالیستی را به اثبات رساند و این توانمندی اکنون بر رشد مولد متمرکز خواهد شد. در مرحله دوم توسعه، پروژه‌های زیرساختی در سطح جهانی مانند بندر ویژینجام (Vizhinjam Port) آینده کرالا را به سمت منافع عظیم سوق خواهد داد. قابل توجه است که در دوران دوم وزارت پینارایی، کارایی ارتقای صنعت به شکل چشمگیری افزایش یافته است. دولتی که بتواند با اراده سیاسی و حکمرانی علمی فقر را ریشه‌کن کند، قطعاً قادر خواهد بود رشد صنعتی در سطح جهانی را نیز محقق سازد. این الگوی حکمرانی که اکنون با در نظر گرفتن رفاه جمعی و عدالت اجتماعی به عنوان شاخص‌های نهایی موفقیت، به سوی هدف رشد اقتصادی پایدار در حرکت است، برای سراسر جهان یک الگوی ارزشمند ارائه می‌دهد.