گزارش از «دوستان چین سوسیالیستی»
ترجمه مجله جنوب جهانی

از زمان روی کار آمدن ابراهیم تراوره در سال ۲۰۲۲، کشور آفریقای غربی بورکینافاسو مسیر تازه‌ای در پیش گرفته است: راهی که در آن استقلال اقتصادی، تنوّع‌بخشی به تولید، خوداتکایی و همکاری با کشورهای جهان جنوب در کانون توجه قرار دارد و بندهای استثمار نئوکولونیال را ــ که به‌ویژه از سوی فرانسه بر این سرزمین تحمیل شده ــ می‌گسلد.

در همین چارچوب، وبگاه «پیپلز دیسپچ» مقاله‌ای را به نقل از نشریه پرتغالی‌زبان «برازیل دو فاتو» منتشر کرده که از نخستین کارخانهٔ مونتاژ خودروی برقی بورکینافاسو گزارش می‌دهد؛ کارخانه‌ای که تولیدش را از ژانویهٔ ۲۰۲۵ آغاز کرده است.

نام نخستین خودروی برقیِ ساخت این سرزمین «ایتاوا» (Itaoua) گذاشته شده؛ نامی که گرامیداشت روستایی در نزدیکی واگادوگو، پایتخت کشور، است. اسبِ تندرو که در آرم خودرو نقش بسته، نمادِ نیرو، اعتبار و دوام است.

عبداللطیف روآمبا، مدیرعامل کارخانه، می‌گوید: «تولید را از ژانویهٔ ۲۰۲۵ آغاز کردیم و بلافاصله فروش خودروهای برقی ایتاوا را استارت زدیم. ابتدا با دو مدل اقتصادی، ایتاوا ساحل و ایتاوا نیتیو، وارد بازار شدیم. سپس مدل‌های دیگری چون ایتاوا تناکورو و ایتاوا لند الدر ــ که یک وانت است ــ را به سبد محصولات افزودیم. امروز می‌توان با هزینه‌ای اندک، در آرامش و آسایش رانندگی کرد و در عین حال محیط زیست را برای نسل‌های آینده حفظ نمود؛ سوار شدن بر ایتاوا مشارکتی مستقیم در این حفاظت است.»

با پشتیبانی فنی چین، مونتاژ خودروها در منطقهٔ «واگا ۲۰۰۰» انجام می‌شود؛ منطقه‌ای که در فاصلهٔ ۲۵ کیلومتری پایتخت قرار دارد. به گفتهٔ روآمبا، مهندسان بورکینابه در کارخانه‌های چین آموزش دیده‌اند و اکنون دانشِ به‌دست‌آمده را در خاک آفریقا به کار می‌گیرند. او تأکید می‌کند که در حال حاضر تنها به مونتاژ اکتفا می‌شود، اما «چشم‌اندازِ طراحی و تولید مدل‌های بومی در سال‌های پیشِ رو» وجود دارد.

مدیرعامل همکاری با کشورهای عضو بریکس را نیز مغتنم می‌شمارد: «در فضای کسب‌وکار با کشورهایی چون چین و روسیه بر اساس منطق بُرد ــ بُرد فعالیت می‌کنیم. این همکاری، الگویی استثمارگرانه نیست؛ هر طرف سهم خود را می‌برد. ما در فرآیند انتقال فناوری قرار داریم و به همین دلیل کارشناسانمان در خارج آموزش دیده‌اند تا اکنون آن دانش را به سود ایتاوا، بورکینافاسو و سراسر آفریقا به کار گیرند.»

در دولت ابراهیم تراوره، بورکینافاسو برای نخستین بار برند خودروهای برقیِ مونتاژِ داخل را با نام ایتاوا معرفی کرد. برای شناخت مدل‌های عرضه‌شده و درک چراییِ بدل شدن این برند به نماد تحوّل صنعتی و پایدار کشور، گروه گزارشگر «برازیل دو فاتو» به مرکز شرکت در واگادوگو رفت. عبداللطیف روآمبا آغاز این مسیر را چنین بازگو می‌کند:

«تولید را از ژانویهٔ ۲۰۲۵ استارت زدیم و فروش ایتاوا را کلید انداختیم. ابتدا دو مدل اقتصادی، ایتاوا ساحل و ایتاوا نیتیو، را عرضه کردیم. سپس مدل‌های ایتاوا تناکورو و ایتاوا لند الدر ــ که وانت است ــ را افزودیم. امروز می‌توان با هزینه‌ای اندک، در آرامش رانندگی کرد و همزمان زمین را برای نسل‌های آینده حفظ کرد؛ راندن ایتاوا مشارکتی مستقیم در این حفاظت است.»

اقتصادی و مدرن

با پشتیبانی فنی چین، مونتاژ در منطقهٔ واگا ۲۰۰۰ صورت می‌گیرد. مهندسان بورکینابه در کارخانه‌های چین آموزش دیده‌اند و اکنون دانشِ خویش را در آفریقا به‌کار می‌گیرند. روآمبا می‌گوید: «اکنون صرفاً مونتاژ داریم، اما در آیندهٔ نزدیک به طراحی مدل‌های بومی خواهیم پرداخت.»

او همکاری با کشورهای بریکس را «بُرد ــ بُرد» می‌خواند و می‌افزاید: «دیگر مدل استثماری نیست؛ هر طرف سهم خود را می‌برد. ما در فرآیند انتقال فناوری قرار داریم و کارشناسانمان پس از آموزش در خارج، اکنون دانش خود را به سود کشور و قاره به کار می‌گیرند.»

با وجود مناقشه‌ها پیرامون استخراج لیتیوم و کبالت، خودروهای برقی به‌دلیل نبودِ انتشار مستقیم CO۲ و آلاینده‌های دیگر، اثر زیست‌محیطی کمتری دارند. محبوب‌ترین مدل ایتاوا، ساحل نام دارد: خودرویی جمع‌وجور و تماماً برقی، مجهز به GPS، بلوتوث و سامانهٔ شارژ خورشیدی. هزینهٔ شارژ کامل آن بین ۳ تا ۶ هزار فرانک CFA (معادل ۳۰ تا ۶۰ رئال برزیل) می‌شود؛ در حالی که هر لیتر بنزین در کشور حدود ۸ رئال قیمت دارد.

چئیک عمر کون، فروشنده، به بازدهی این مدل اشاره می‌کند: «ایتاوا ساحل تا ۳۳۰ کیلومتر بُرد دارد و در سی دقیقه ــ چه در خانه و چه در ایستگاه‌های سریع ــ شارژ می‌شود.»

او مزیت اصلی این خودروها را «هزینهٔ ناچیز هر کیلومتر پیمایش» می‌داند و می‌گوید: «این خودروها اقتصادی، زیست‌سازگار و کلیدی برای کشوری‌اند که در مدیریت سوخت با دشواری روبه‌روست؛ با آن‌ها می‌توان حمل‌ونقلی آسان‌تر و پایدارتر برای مردم فراهم کرد.»

تاکسیِ برقی

ایتاوا در حال سرمایه‌گذاری بر مدل‌های هیبریدی مانند تناکورو نیز هست؛ خودرویی مجهز به دوربین سه‌بعدی، سقف پانوراما و سه حالت رانندگی: اقتصادی، عادی و اسپرت. به گفتهٔ مسئولان، این صنعت نوپا بخشی از راهبرد دولت تراوره برای دستیابی به حاکمیت انرژی و ایجاد اشتغال برای جوانان است.

کون این دوران را «زمانِ پیشرفت» می‌خواند و می‌افزاید: «کشور در بخش‌های گوناگون ــ حمل‌ونقل، زیرساخت و بیشتر ــ پیش می‌رود. بسیاری از مردم به برقی‌شدن باور دارند. ما خودرو به دولت، به اشخاص حقیقی و حتی به شرکتی که تاکسی برقی راه‌اندازی کرده فروخته‌ایم. مسیر درستی را می‌رویم و مردم به خودروهای برقی اعتماد دارند.»

اکنون حدود ۳۰ تاکسی برقیِ این برند در واگادوگو در حال ترددند و برنامه آن است که طی ماه‌های آینده ناوگان به بیش از ۱۰۰ خودرو برسد. روآمبا می‌گوید: «شرکایی داریم که ایتاوا می‌خرند و سرویس‌های حمل‌ونقلِ آنلاینِ برقی راه‌اندازی می‌کنند؛ به‌جای خودروهای بنزین‌سوز، اکنون خودروهای تماماً برقی این خدمات را ارائه می‌دهند.»

او ادامه می‌دهد: «باید دانست که بیشتر تاکسی‌های بورکینافاسو خودروهای فرسودهٔ وارداتی‌اند که به‌گفتهٔ مردم «فرانسه، خداحافظ» نام دارند. هدف ما آن است که رانندگانِ تاکسی را به استفاده از خودروهای نو و سودآورتر ترغیب کنیم.»

روآمبا در پایان چشم‌انداز این دگرگونیِ پایدار را چنین ترسیم می‌کند: «باور دارم که در سال‌های پیشِ رو، نخست غرب آفریقا را فتح خواهیم کرد، سپس سراسر قاره را و چه بسا به اروپا، آمریکا و آسیا نیز خواهیم رسید.»