مجله جنوب جهانی
کارزار «پروازممنوع» امپریالیسم؛ ونزوئلا در تیررس جنگ هیبریدی آمریکا

در آستانهٔ تجاوز آشکار، کارزار حقوقی و دیپلماتیک کاراکاس علیه «کابوس هوایی» واشنگتن اوج می‌گیرد

کاراکاس ــ در حالی که ساعت‌های اولیهٔ بامداد شنبه ۳۰ نوامبر ۲۰۲۵ در کاراکاس به‌سختی می‌گذرد، دولت بولیواری ونزوئلا با صدور بیانیه‌ای تاریخی، «تهدید مستقیم و استعمارگرانه» ایالات متحده علیه حریم هوایی خود را «اعلامیهٔ پنهان جنگ» خواند و اعلام کرد: «هر پروازی که بدون اذن قانونی وارد آسمان ونزوئلا شود، متجاوز تلقی شده و با تمام توان مشروع بین‌المللی پاسخ خواهد گرفت».

این واکنش پس از آن صورت می‌گیرد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور پیشین و نامزد احتمالی ۲۰۲۸، در شبکهٔ اجتماعی «تروت سُشیال» نوشت: «دستور کاملِ بستن فضای هوایی ونزوئلا صادر شد؛ هیچ ایرلاینی حق تردد ندارد مگر آنکه از وزارت خزانه‌داری مجوز بگیرد». ادعای او مبارزه با قاچاق موادمخدر و مهاجرت غیرقانونی را دستاویز قرار داده، اما کاراکاس این اقدام را «بلوکهٔ اقتصادی هوایی» و مقدمهٔ «محاصرهٔ کامل» می‌داند.

سند حقوقی کهن، سپر نوین دیپلماسی

در متن بیانیهٔ وزارت امور خارجهٔ ونزوئلا، به مادهٔ ۱ کنوانسیون ۱۹۴۴ شیکاگو استناد شده که «حاکمیت کامل و انحصاری هر دولت بر فضای بالای سرزمینش» را تضمین می‌کند. کاراکاس تأکید می‌کند: «هیچ قدرتی—نه حتی ابرقدرت—حق ندارد با یک توییت حقوق بین‌الملل را لغو کند».

هم‌زمان، هوانوردی غیرنظامی کشور با ارسال نامهٔ فوری به سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری (ICAO) خواستار تشکیل جلسهٔ فوق‌العاده شورای ۳۶ کشوری شد و اعلام کرد هرگونه تبعیت از فرمان یک‌جانبهٔ واشنگتن «سابقهٔ خطرناکی» خواهد بود که امنیت پرواز در کل نیم‌کرهٔ غربی را به خطر می‌اندازد.

جنگ هیبریدی در کارائیب؛ از امواج مرگ تا «مویهٔ ناوبری»

در همین راستا، هاوانا روز گذشته افشا کرد که از دو هفته پیش «دیواری نامرئی از امواج مغناطیسی» بر فراز دریای کارائیب مستقر شده که سیگنال‌های GPS، گالیله و گلوناس را در مسیرهای هوایی مایکتیا-پورتو اسپانیا با اختلالی ۸۰ درصدی مواجه کرده است. به گفتهٔ برونو رودریگز، وزیر امور خارجهٔ کوبا، ناوگان «گروولر» و ناوشکن‌های «ایجیس» آمریکا با تجهیزات جنگ الکترونیک در آب‌های نزدیک سواحل ونزوئلا «سونامی‌ای از نویز» ایجاد کرده‌اند تا «روانیِ عمومی را در آستانهٔ انتخابات محلی ونزوئلا متلاشی کنند».

این اقدامات هم‌زمان شده با هشدار سازمان هواپیمایی فدرال آمریکا (FAA) به شرکت‌های هواپیمایی مبنی بر «خطر بالا» در منطقهٔ پروازی کاراکاس؛ هشداری که به گفتهٔ منابع ونزوئلایی «خودتحقق‌بخش» است: ابتدا فضا را ناامن اعلام می‌کنند، سپس با حضور نظامی ناامنی را واقعی می‌سازند.

«پروازهای بازگشت به میهن» قربانی بعدی توطئه

در میانهٔ این بحران هوایی، برنامهٔ انسان‌دوستانهٔ «برگشت به میهن» که تاکنون بیش از ۱۳ هزار مهاجر ونزوئلایی گرفتار در پرو، اکوادور و شیلی را به خانه بازگردانده، عملاً متوقف شده است. شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی به‌دلیل ترس از جریمهٔ ثانویهٔ وزارت خزانه‌داری، از تأمین هواپیمای چارتری خودداری می‌کنند. دیوسدادو کابِیّو، معاون رئیس‌جمهور، با اشاره به این «کودتای انسانی» گفت: «آن‌ها نمی‌توانند ملت را به زانو درآورند، حالا بال‌هایمان را هدف گرفته‌اند».

فراتر از مرزهای ونزوئلا؛ تهدید چندملیتی

کارشناسان هشدار می‌دهند اگر واشنگتن این بار از سد هوایی ونزوئلا عبور کند، فردا نوبت به نیکاراگوئه، کوبا یا حتی برزیل خواهد رسید. سفیر ونزوئلا در سازمان ملل در نامه‌ای به آنتونیو گوترش نوشت: «امروز آسمان کاراکاس، فردا آسمان ماناگوآ، پس‌فردا آسمان تهران؛ اینجاست که دکترین مونرو به دکترین «آسمان‌بند» تبدیل می‌شود».

فراخوان جهانی برای «نه» به تجاوز

جنبش کشورهای غیرمتعهد، اتحادیهٔ آفریقا و گروه «گ۲۴» با صدور بیانیه‌های جداگانه خواستار «فوریت در متوقف‌سازی رفتارهای زورمدارانه» شدند. در کاراکاس، مردم شب گذشته با در دست داشتن پلاکارد‌های «آسمانمان خط قرمز است» در میدان بولیوار تجمع کردند و شعار دادند: «آسمان آزاد، میهن آزاد».

پایان پیام؛ یا آغاز مقاومت؟

ونزوئلا اعلام کرده است که از این پس هر پرواز متجاوز را «در چارچوب حق مشروع دفاع مندرج در مادهٔ ۵۱ منشور ملل متحد» رهگیری خواهد کرد. اما کاراکاس هم‌زمان درهای دیپلماسی را نبسته: «ما برای گفت‌وگو آماده‌ایم، اما برای زورگویی ساکت نخواهیم نشست».

حالا جهان در برابر آزمونی تاریخی ایستاده: آیا کشورهای مترقی بزرگ اجازه می‌دهند یک فرمان توییتری، حریم هوایی یک ملت را به گروگان بگیرد؟ یا این بار، صدای جنوب جهانی خواهد توانست «مرز آبی آسمان» را پاس بدارد؟