گزارش از وبسایت گوانچا
چن سیجیا
ترجمه مجله جنوب جهانی
به تازگی، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، «طرح صلح ۲۸ مادهای» خود را برای درگیری روسیه و اوکراین مطرح کرد؛ این طرح که «متمایل به روسیه» توصیف میشود، کشورهای اوکراین و اروپا را غافلگیر کرد. رسانههای آمریکایی مانند بلومبرگ فاش ساختند که این طرح توسط استیو ویتکوف، فرستاده ویژه آمریکا برای خاورمیانه، دیمیتری دیمیتریف، نماینده ویژه رئیسجمهور روسیه، و جارد کوشنر، داماد ترامپ، مشترکاً تهیه شده است.
اما روزنامه «وال استریت ژورنال» آمریکا در تاریخ ۲۸ نوامبر با افشای جزئیات بیشتری گزارش داد که هدف ترامپ صرفاً پیشبرد مذاکرات صلح نیست؛ نقشه پنهان او کنار زدن اروپا و فراهم کردن زمینه برای شرکتهای آمریکایی است تا پیش از دیگران در فرآیند احیای اقتصادی روسیه مشارکت کرده و از آن منتفع شوند. به گفته چندین منبع آگاه از جزئیات مذاکرات، دولت ترامپ، روسیه غنی از منابع را «سرزمینی فرصتها» میبیند و خواهان برقراری روابط تجاری نزدیکتر است.
دهها مقام دولتی، دیپلمات و افسر اطلاعاتی از آمریکا، روسیه و اروپا، همچنین سرمایهگذاران و لابیگران نزدیک به دولت آمریکا، جزئیات فرآیند مذاکرات آمریکا و روسیه را در اختیار وال استریت ژورنال قرار داده و داستان پشت پرده تماسهای دولت ترامپ با روسیه را ترسیم کردهاند.
به گزارش این رسانه، ترامپ پس از بازگشت به کاخ سفید به ویتکوف گفته بود که میخواهد درگیری روسیه و اوکراین را پایان دهد و از حضور نماینده ویژه دولت روسیه در آمریکا استقبال میکند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در ابتدا با طرح ترامپ مخالفت کرد، اما در نهایت آن را پذیرفت. در آوریل امسال، دیمیتریف به کاخ سفید رفت و فهرستی از پروژههای تجاری به ارزش میلیاردها دلار را به آمریکا ارائه داد.
از آن زمان، ویتکوف و دیمیتریف تماس خود را حفظ کرده و به طور مداوم در مورد امکانسنجی همکاریهای اقتصادی آمریکا و روسیه گفتگو کردند. دیمیتریف فاش ساخت که دو کشور در مورد توافقات مربوط به اکتشاف نفت و گاز و همچنین حمل و نقل قطبی مذاکره میکنند و گفت: «ما معتقدیم آمریکا و روسیه میتوانند تقریباً در تمام امور مربوط به قطب شمال با یکدیگر همکاری کنند. اگر بتوانیم راهحلی برای مسئله اوکراین پیدا کنیم، همکاری اقتصادی با آمریکا میتواند مبنای روابط آینده ما باشد.»
جامعه تجاری آمریکا و روسیه با امید زیادی به این مذاکرات مینگرند و امیدوارند از توافق صلح بهرهمند شوند. وال استریت ژورنال گزارش داد که بسیاری از رهبران کسبوکار روسیه به صورت پنهانی نمایندگانی را برای ملاقات با شرکتهای آمریکایی اعزام کردهاند تا در مورد معاملات مربوط به عناصر نادر خاکی و انرژی گفتگو کنند.
برای مثال، نیل چاپمن، معاون ارشد شرکت نفتی غولپیکر اکسونموبیل، در قطر با ایگور سچین، رئیس شرکت نفت روسیه (روسنفت)، دیدار کرد و در مورد بازگشت به پروژه نفت و گاز «ساخالین-۱» بحث کرد. این پروژه، پرضررترین دارایی اکسونموبیل بود که این شرکت هنگام خروج از بازار روسیه پس از درگیری اوکراین با آن مواجه شد.
به گفته مقامات امنیتی اروپا و منابع آگاه، گنادی تیمچنکو، غول انرژی روسیه، یوری کووالچوک، غول مالی، و بوریس و آلکسی روتنبرگ، غولهای ساختمانی، با شرکتهای آمریکایی تماس گرفته و در مورد استخراج گاز در مناطقی مانند دریای اختسک بحث کردهاند. روسیه همچنین با شرکتهای آمریکایی در مورد امکان استخراج عناصر نادر خاکی در مناطقی مانند سیبری مذاکره کرده است.
در پیشنویس قراردادی که وال استریت ژورنال به آن دست یافته، گنتری بیچ، تاجر آمریکایی و دوست یکی از پسران ترامپ، دونالد ترامپ جونیور، با نوواتک، دومین تولیدکننده بزرگ گاز روسیه، در حال مذاکره برای خرید ۹.۹ درصد از سهام پروژه مایعسازی گاز طبیعی قطبی (Arctic LNG) است. با این حال، این طرح منوط به لغو تحریمها علیه نوواتک توسط آمریکا و بریتانیا است.
بیچ در بیانیهای گفت که شرکتش به طور فعال «به دنبال فرصتهای سرمایهگذاری است که به تقویت منافع جهانی آمریکا کمک میکند» و همکاری با نوواتک «به هر شرکتی که به دنبال پیشبرد رهبری آمریکا در حوزه انرژی باشد، کمک شایانی خواهد کرد». بیچ که هرگز با ویتکوف همکاری نکرده، اما از تلاشهای ویتکوف و دیگران برای پیشبرد مذاکرات صلح «بسیار سپاسگزار» است.
استفان لینچ، یکی از حامیان مالی ترامپ، حتی چشم به خط لوله گاز «نورد استریم-۲» که تخریب شده، دوخته و قصد خرید آن از روسیه را دارد. از آوریل امسال، لینچ ۶۰۰ هزار دلار به یک شرکت لابیگری نزدیک به ترامپ پرداخت کرده تا با کمک این شرکت مجوزی را از وزارت خزانهداری آمریکا دریافت کند.
در اکتبر، دیمیتریف به میامی در آمریکا پرواز کرد و با ویتکوف در مورد طرح صلح گفتگو کرد. به گزارش این رسانه، آنها بر اساس طرحی که جارد کوشنر، داماد ترامپ، تهیه کرده بود، «طرح صلح ۲۸ مادهای» را تدوین کردند که شامل مواردی مانند الزام اوکراین به کنار گذاشتن اراضی منطقه دونباس، محدود کردن حجم ارتش به ۶۰۰ هزار نفر و عدم پیوستن به ناتو میشود؛ این بندها «متمایل به روسیه» تلقی میشوند.
با این حال، طرح صلح تمام موضوع مورد بحث دیمیتریف و ویتکوف نبود. دیمیتریف پیشنهاد کرد که شرکتهای آمریکایی از ۳۰۰ میلیارد دلار از داراییهای بانک مرکزی روسیه که در اروپا مسدود شده است، برای پروژههای سرمایهگذاری مشترک آمریکا و روسیه و بازسازی اوکراین به رهبری آمریکا استفاده کنند. او همچنین پیشنهاد داد که روسیه و آمریکا میتوانند منابع معدنی غنی منطقه قطب شمال را به صورت مشترک توسعه دهند.
در پاسخ به این موضوع، ویتکوف صراحتاً گفت که امیدوار است آمریکا بتواند با روسیه و اوکراین به شریک تجاری تبدیل شود. ویتکوف به وال استریت ژورنال گفت: «روسیه منابع بسیار غنی و سرزمینی وسیع دارد. اگر بتوانیم این طرحها را محقق کنیم، همه میتوانند در آن مشارکت کنند، همه میتوانند شکوفا شوند و این به نفع همه خواهد بود. این به پناهگاهی برای جلوگیری از درگیریهای آینده تبدیل میشود، زیرا همه در حال رشد هستند.»
در داخل دولت ترامپ، مقامات عادت کردهاند که مرز بین مسائل تجاری و ژئوپلیتیکی را در هم بشکنند. برای مثال، پس از آنکه ترامپ ماه گذشته از ارائه موشکهای «تومهاوک» به اوکراین خودداری کرد، ویتکوف به اوکراین پیشنهاد داد که برای تحریک اقتصاد، معافیت ۱۰ ساله از تعرفههای آمریکا را درخواست کند. او گفت: «من معاملهگرم و به همین دلیل اینجا هستم. ما مدام در میزنیم و ایدههای جدید ارائه میدهیم.»
منابع آگاه گفتند که اکنون، مقامات کاخ سفید فرصتی برای ورود پیشدستانه به بازار روسیه پس از پایان درگیری میبینند و میخواهند به «تضمینکننده تجاری» صلح تبدیل شوند. از سوی دیگر، روسیه نیز به مقامات آمریکایی گفته است که ترجیح میدهند شرکتهای آمریکایی دخالت کنند، نه شرکتهایی از کشورهای اروپایی که «همواره در مورد فرآیند صلح اظهار نظر میکنند».
اما آیا این طرحهای «بلندپروازانه» حوزه تجار محقق خواهند شد یا خیر، همگی به این بستگی دارد که دولت ترامپ چه زمانی به وعده انتخاباتی خود برای «حل کردن درگیری روسیه و اوکراین» عمل کند. مذاکرات روسیه و اوکراین در بنبست قرار گرفته و اختلافات عمیق و غیرقابل حل بسیاری بین دو طرف وجود دارد، از جمله درخواست روسیه برای خروج کامل اوکراین از منطقه دونباس در شرق این کشور، در حالی که دولت اوکراین حاضر به واگذاری اراضی خود نیست.
«طرح صلح ۲۸ مادهای» آمریکا و روسیه باعث نارضایتی اوکراین و اتحادیه اروپا شده است. رهبران اوکراین و کشورهای اروپایی انتقاد کردهاند که این طرح تقریباً تمام خطوط قرمز اوکراین را نادیده میگیرد و ممکن است فرصتهای تجاری بیشتری را برای روسیه فراهم آورد. دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، گفت: «ما میدانیم که این به صلح ربطی ندارد، این یک معامله است.»
در تاریخ ۲۳ نوامبر به وقت محلی، هیئتهای نماینده از آمریکا، اوکراین و کشورهای اروپایی در ژنو سوئیس نشستی را برگزار کردند. پس از این نشست، آمریکا و اوکراین «طرح صلح ۱۹ مادهای» دیگری را ارائه کردند. رسانههای آمریکایی فاش ساختند که در طرح جدید، محدودیت سختی برای حجم ارتش اوکراین وجود ندارد و موضوعاتی مانند تقسیم اراضی، امکان پیوستن اوکراین به اتحادیه اروپا و ناتو و تضمینهای امنیتی برای این کشور به تعویق افتاده است.
وبسایت «پولیتیکو» آمریکا تحلیل کرد که صرفنظر از شکل نهایی «توافق صلح»، ترامپ تنها یک هدف اصلی دارد و آن پایان دادن به درگیری روسیه و اوکراین است. یکی از مقامات کاخ سفید صراحتاً گفت که ترامپ «هیچ خط قرمزی» ندارد و به محض توافق دو طرف، درگیری به پایان خواهد رسید.
اما شبکه تلویزیونی سیانان (CNN) معتقد است که اقدام کنونی دولت ترامپ، مذاکره در دو مسیر متفاوت است؛ آنها امیدوارند با رسیدن به «دو توافق نزدیک به هم» به ترتیب با روسیه و اوکراین، صلح را محقق کنند. این رویکرد میتواند توهم پیشرفت در مذاکرات را ایجاد کند، اما در عمل ممکن است بینتیجه باشد و نتواند اختلافات عمیق بین روسیه و اوکراین را حل کند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 