ترجمه مجله جنوب جهانی
«ما عراق و سوریه را بالکانسازی کردیم»، این را فرستاده آمریکا در یک انتقاد صریح میگوید و دههها سیاست شکستخورده خاورمیانهای را برمیریزد.
تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه، عراق را یک شکست سیاسی ۳ تریلیون دلاری خواند که آن کشور را بالکانسازی کرد و ایران را تقویت نمود، و اشاره کرد که نخستوزیر عراق، محمد شیاع السودانی، «هیچ قدرتی» ندارد زیرا گروههای شبهنظامی مانند حشد الشعبی حکمرانی را مسدود کردهاند.
در یک ارزیابی غیرمنتظره و به شدت انتقادی، تام باراک، فرستاده ویژه ریاست جمهوری آمریکا در امور سوریه، دههها تصمیمگیری استراتژیک آمریکا در عراق و خاورمیانه گستردهتر را مورد تحلیل تند قرار داده و روایتی خام و بیسابقه از محاسبات اشتباه، شکستهای ساختاری و پیامدهای ژئوپلیتیکی که همچنان در حال شکلدهی منطقه است، ارائه کرد.
باراک در یک گفتوگوی اختصاصی با نشریه «دی نشنال»، نقدی گسترده و درونی از دکترین سیاست خارجی آمریکا — از تجزیه عراق گرفته تا موضع واشنگتن در قبال ایران، لبنان، سوریه و اسرائیل — ارائه کرد؛ اظهاراتی که به شدت از زبان دیپلماتیک مرسوم فاصله داشت.
از نخستین لحظات این گفتوگو، باراک عراق را «نمونه بارز چیزهایی که هرگز نباید دوباره انجام دهیم» توصیف کرد و چرخهای از سرمایهگذاری پرهزینه، تجزیه سیاسی و تقویت ناخواسته ایران را شرح داد.
«سه تریلیون دلار، صدها هزار جان، و ما با دست خالی رفتیم»
وقتی هادلی گمبل در مورد موضع متغیر واشنگتن نسبت به عراق پرسید، باراک با اتهامی گسترده شروع کرد:
«حدود سه تریلیون دلار سرمایهگذاری شد، یک تاریخ ۲۰ ساله فاجعهبار، چندصد هزار جان از دست رفت، و ما با دست خالی بازگشتیم.»
او استدلال کرد که آمریکا سعی کرد یک «گونهای از جمهوری» را بر واقعیت عمیقاً تقسیمشده سنی-شیعه-کُرد عراق تحمیل کند و مدل فدرالی ایجاد کرد که به سرعت به بالکانسازی انجامید:
«ما یک گونه فدرالیسم بغدادی ایجاد خواهیم کرد… سپس یک دولت خودمختار کُردی دیگر… و در سوریه هم دقیقاً همین کار را با «سوریه» (نیروهای دموکراتیک سوریه) و «یپگ» (یگانهای مدافع خلق) یا «پکک» (حزب کارگران کردستان) انجام دادیم. دقیقاً مثل یوگسلاوی بالکانسازی میشود.»
باراک مدعی شد که این تقسیمبندی ساختاری به ایران اجازه داد تا وارد خلأ قدرت شود:
«ایران… قدم پیش میگذارد و خلأ را پر میکند. ما این ساختار دیوانهوار را ایجاد میکنیم که در آن شبهنظامیان… در واقع بر پارلمان قدرت دارند.»
او نخستوزیر محمد شیاع السودانی را رهبری لایق اما فلج توصیف کرد:
«یک نخستوزیر بسیار خوب… که هیچ قدرتی ندارد. قدرت صفر. او نمیتواند ائتلاف تشکیل دهد زیرا حشد الشعبی و دیگر اجزاء صحنه را مسدود کردهاند.»
«آشوب. آشوب مطلق.» – حزبالله، عراق، لبنان و سرریز منطقهای
باراک گفت سفر اخیرش آشوب حاکم بر منطقه را نشان داد:
«آشوب. آشوب مطلق.»
او به حضور «رزمندگان دشمن مختلگر» اشاره کرد که از هر نقطه تصمیمگیری در عراق، سوریه، لبنان و مصر سوءاستفاده میکنند. به نظر او، مقامات جدید سوری در حال «دفع» فشارهای مشابهی هستند و سعی در تثبیت گذار دارند.
او توضیح داد که تعهد منطقهای آمریکا اکنون تقریباً تنها بر مبارزه با تروریسم استوار است:
«این رئیسجمهور گفت: دیگر نه سربازی به جنگ میفرستیم، نه پولی خذج میکنبم… ما جان آمریکاییها را در فرمولی که هرگز جواب نداده به خطر نمیاندازیم.»
به گفته باراک، ایران عراق را حیاتی میبیند و به راحتی از نفوذ خود دست نمیکشد:
«آنها برای عراق ایستادگی بزرگی میکنند… این تمام چیزی است که برایشان باقی مانده.»
چشمانداز آمریکا-ایران: «رئیسجمهور ما گشوده است، اما نه برای توپبهزیرپا [آنها] انداختن»
باراک در پاسخ به اینکه آیا واشنگتن آماده یک مسیر مذاکره جدید با تهران است، ادعا کرد:
«او برای بحثهای واقعی گشوده است… اگر ایرانیها بخواهند در مورد غنیسازی و توقف تأمین مالی نیابتیها گوش دهند… این پاسخ است.»
او افزود که آمریکا مایل نیست به دیپلماسی نمادین طولانیمدت کشیده شود:
«او برنامه را میشناسد… طعمهگذاری برایش فقط برای ورود به گفتوگو… اتفاق نخواهد افتاد.»
لبنان: «یک دولت کاملاً شکستخورده» و معادله شکننده شیعه
باراک با لحنی احساسی درباره لبنان گفت:
«جایگاه بسیار ویژهای دارد… اما یک دولت کاملاً شکستخورده است.»
او به بدهی عظیم، سیستم بانکی فلج که از کانالهای غیررسمی عمل میکند، و ساختار سیاسی ناتوان از حرکت بدون اجماع میان بلوکهای مذهبی اشاره کرد:
«هیچکس نمیتواند تصمیمی بگیرد بدون اینکه مذهب دیگر موافق باشد.»
باراک در مورد نقش سیاسی حزبالله صراحت داشت:
«آمریکا میگوید حزبالله یک سازمان تروریستی است. در لبنان… یک سازمان سیاسی است. دولت نمیتواند حرکت کند اگر شیعیان همراه نباشند.»
او خاطرنشان کرد که هیچ سناریویی وجود ندارد که در آن ارتش لبنان این جنبش را به زور خلع سلاح کند.
اسرائیل-لبنان: گفتوگوی خفیف و تلاش سفیری جدید
باراک تأیید کرد که گفتوگو در جریان است:
«آنها صحبت کردهاند… اکنون در حال آغاز یک گفتوگو هستند.»
او سفیر جدید آمریکا، لیسا جانسون، را ستود و پیام واشنگتن را تشریح کرد:
«لبنان، تو باید مستقیم با اسرائیل صحبت کنی.»
او مکانیسمهای گذشته، از جمله «توقف خصومتها» در سال ۲۰۲۴، را به عنوان سازههای مصنوعی بدون پذیرش واقعی مورد انتقاد قرار داد:
«فردای آن روز کار نمیکند.»
با این حال، او خوشبینی احتیاطآمیزی درباره یک توافق جامع ابراز کرد که احزاب شیعه را به جای حذف، شامل شود.
در مورد پیشرفت بین سوریه و اسرائیل، باراک اعلام کرد:
«از طرف سوریه… نزدیک.»
او مقامات جدید سوری را توصیف کرد که در آستانه یکسالگی پس از پایان «۵۰ سال وحشت» هستند و درگیری مشارکتی با واشنگتن را حفظ کردهاند:
«هر کاری که ما خواستهایم برای کشیدن آنها به سمت اسرائیل انجام دهند، انجام میدهند.»
او گفت اسرائیل همچنان مردد است و روند را کند میکند، اما اعتماد خود را به پیشرفت نهایی به سمت یک ترتیبات امنیتی و عادیسازی ابراز کرد.
باراک نظریهها درباره توقف یک تهاجم را رد کرد:
«تغییر رژیم هرگز جواب نداده… ۹۳ کودتا از سال ۱۹۴۶ — همه شکست خوردند.»
او استدلال کرد که آمریکا و رهبری فعلی آن دکترین تغییر رژیم را رد میکنند و چنین تصمیماتی را به بازیگران منطقه واگذار میکنند:
ایالات متحده از سال ۱۹۴۶ تاکنون ۹۳ عملیات «تغییر رژیم» در سراسر جهان انجام داده است، به اعتراف سفیر
به اعتراف تام باراک، نماینده ویژه آمریکا در امور لبنان و سوریه. از سال ۱۹۴۶، ایالات متحده ۹۳ کودتا یا عملیات «تغییر رژیم» در سراسر جهان انجام داده است — از جمله دو مورد در ایران
به گزارش روزنامه «د نشنال»، باراک در گفتوگو با گروه رسانهای آیامآی مستقر در امارات گفت که واشنگتن دو بار برای سرنگونی دولت ایران تلاش کرده اما هر دو بار شکست خورده است.
باراک که همچنین بهعنوان سفیر آمریکا در ترکیه خدمت میکند، گفت: «اینکه (ترامپ) متهم به تغییر رژیم شود — ما قبلاً دو بار تغییر رژیم در ایران داشتهایم. هیچکدام موفق نبود. بنابراین فکر میکنم بهطور عاقلانه باید حل آن را به منطقه واگذاشت.»
کارشناسان معتقدند باراک به عدم موفقیت آمریکا در چند سال اخیر اشاره میکند، آمریکا با برنامه ریزی انقللاب رنگی زن زندگی آزادی و حمله به ایران دوبار شانس خود را برای سرنگونی حکومت ایران امتحان کرد و هر دوبار شکست خورد.
اظهارات او شش ماه پس از آن مطرح میشود که آمریکا در جریان مذاکرات غیرمستقیم هستهای جاری بین تهران و واشنگتن، به اسرائیل در حملات هوایی علیه ایران پیوست.
در ۱۳ ژوئن، اسرائیل حملهای به ایران آغاز کرد که دستکم ۱۰۶۴ نفر کشته و زیرساختهای غیرنظامی را هدف قرار داد. چند روز بعد، ایالات متحده سه تأسیسات هستهای — فردو، نطنز و اصفهان — را هدف قرار داد که ایران آن را نقض آشکار قوانین بینالمللی خواند. پاسخ ایران در نهایت حملات را در ۲۴ ژوئن متوقف کرد.
باراک همچنین ادعا کرد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و مارکو روبیو، وزیر خارجه، «به دنبال تغییر رژیم نیستند» و ترجیح میدهند رویکرد منطقهای که توسط کشورهای خاورمیانه خودشان هدایت شود. به گفته او، گفتوگوی منطقهای و عدم مداخله قدرتهای خارجی مسیر پایدارتری به پیش ارائه میدهد.
او افزود که واشنگتن هنوز برای توافق با تهران آماده است اگر مقامات ایران «جدیت» و تمایل به مشارکت سازنده نشان دهند.
با این حال، ایران معتقد است که آمریکا آمادگی برای گفتوگوهای معنادار نشان نداده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در مصاحبه با خبرگزاری کیودوی ژاپن گفت که مذاکرات تنها میتوانند پیشرفت کنند اگر واشنگتن حق ایران به انرژی هستهای صلحآمیز را به رسمیت بشناسد و تحریمهای یکجانبه را لغو کند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 